Ανθρώπινα- 16/08/2013

  • Δύο αιώνες Παιδείας σε Ιμβρο και Τένεδο

    Συνέντευξη με τον ΙΩΑΚΕΙΜ ΜΠΟΥΤΑΡΑ «Οταν σβήνουμε ένα κομμάτι από το παρελθόν, σβήνουμε και ένα κομμάτι από το μέλλον», γράφει ο Σεφέρης. Κάποιοι δεν επιτρέπουν τη λήθη. Ιμβριος στην καταγωγή, εκπαιδευτικός και συγγραφέας ο Ιωακείμ Μπουτάρας.

    Το Σχολείο των Αγ. Θεοδώρων την πρώτη χρονιά λειτουργίας του,  1932-33.  Από αριστερά,  οι Αλέξ. Ζαφειριάδης, δύο τουρκοδιδάσκαλοι Cemal Bey και  Tahsin Bey, Κατ. Χριστοδουλίδου και Χρυσ. Οκουμούς Το Σχολείο των Αγ. Θεοδώρων την πρώτη χρονιά λειτουργίας του, 1932-33. Από αριστερά, οι Αλέξ. Ζαφειριάδης, δύο τουρκοδιδάσκαλοι Cemal Bey και Tahsin Bey, Κατ. Χριστοδουλίδου και Χρυσ. Οκουμούς Μόλις κυκλοφόρησε το βιβλίο του «Η εκπαίδευση στην Ιμβρο», που διατίθεται από το Σύλλογο Ιμβρίων, τηλ. 210-9347957. Στις 21 Αυγούστου το απόγευμα το παρουσιάζει στους Αγίους Θεοδώρους, στην αίθουσα του Συλλόγου. Θα συμμετάσχουν ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος, ο Λάκης Βίγκας, εκλεγμένος εκπρόσωπος Βακουφίων των μειονοτήτων στην Τουρκία, ο Ισαάκ Αναστασιάδης, διευθυντής και πρωτεργάτης της ίδρυσης του Γυμνασίου Ιμβρου, ο Πάρις Ασανάκης, πρόεδρος του Συλλόγου Ιμβρίων και νομικός.

    - Πήρε χαρτί και μελάνι το νέο σας βιβλίο;

    «"Η εκπαίδευση στην Ιμβρο" διαπραγματεύεται τη διαδρομή περίπου δύο αιώνων εκπαιδευτικής διαδικασίας, από το 1800 έως το 1970, στην Ιμβρο και την Τένεδο. Τα δυο νησιά είχαν την ατυχία να αποκοπούν από τον κοινό νησιωτικό αιγαιακό κορμό με τη Συνθήκη της Λωζάννης και έκτοτε να πορευτούν ανάμεσα σε Συμπληγάδες, ορφανεμένα και στοχοποιημένα».

    - Οι δυσκολίες της εκπαίδευσης;

    «Το βιβλίο αυτό, το οποίο είναι αποτέλεσμα των πολύχρονων ερευνών μου σε αρχεία της Ελλάδας και του εξωτερικού, έχει ως κύριο θέμα του τα της εκπαίδευσης στην ιδιαίτερη πατρίδα μου. Διερευνώντας όμως την πολιτική των γειτόνων μας στην Παιδεία, από το 1923 και μετά, ερχόμαστε αντιμέτωποι με τη γενικότερη πολιτική της Τουρκίας απέναντι στα δύο νησιά. Και αυτή είναι η πολιτική της εκκαθάρισης, της εξαφάνισης του γηγενούς πληθυσμού από τις πανάρχαιες εστίες του, την Ιμβρο και την Τένεδο. Το στρατιωτικοπολιτικό κατεστημένο, το λεγόμενο "derin devlet", θεωρούσε τη Λωζάννη, η οποία προστάτευε τους Ρωμιούς, πολιτικό ατύχημα το οποίο έπρεπε να διορθωθεί».

    - Πώς τεκμηριώνεται αυτό;

    «Θα σας δώσω μόνο δύο παραδείγματα, όσον αφορά την εκπαίδευση και τις περιουσίες.

    Με την αλλαγή του 1923 ακυρώνονται οι τίτλοι των αγιορείτικων μοναστηριακών κτημάτων και καταλαμβάνονται από το κράτος. Το 1926, κατόπιν διαμαρτυριών των Ελλήνων, επιστρέφονται. Το 1943, τα ίδια κτήματα μεταγράφονται πάλι επ' ονόματι του κράτους και φέρνουν τους πρώτους εποίκους στο νησί, 25 οικογένειες από τον Πόντο, και τους τα μοιράζουν. Οι Ρωμιοί, την ανθηρή δεκαετία του '50, τα ξαναγοράζουν από τους εποίκους και επανέρχεται το τουρκικό κράτος το 1966 και τα απαλλοτριώνει».

    - Στην εκπαίδευση;

    «Παρά τα προστατευτικά άρθρα (37-44) της Συνθήκης της Λωζάννης, μεταξύ άλλων και για την εκπαίδευση, η τουρκική κυβέρνηση ψηφίζει ειδικό νόμο "περί διοικήσεως των νησιών Ιμβρου και Τενέδου", το 1927. Ο νόμος αυτός αποτελείται από 32 άρθρα, εκ των οποίων όμως εφαρμόζονται μόνο δύο: τα άρθρα 13 και 14. Με το άρθρο 14, εκτουρκίζει πλήρως τα μισά σχολεία στην Ιμβρο και τα σχολεία στην Τένεδο. Τα υπόλοιπα περιφερειακά σχολεία που παραμένουν μειονοτικά, υποβαθμισμένα όμως στα ελληνικά, αναπτύσσονται και προσελκύουν μαθητές των τουρκικών σχολείων».

    - Μετά;

    «Επανέρχεται η τουρκική διοίκηση, το 1945, και επιβάλλει το άρθρο 14 και για τα υπόλοιπα σχολεία, με αποτέλεσμα τον πλήρη εκτουρκισμό ενός αμιγώς ελληνικού πληθυσμού. Το 1951 αίρεται το επίμαχο άρθρο και ως εκ τούτου παρατηρείται σημαντική ανάπτυξη σε όλους τους τομείς της κοινωνικής ζωής. Το 1964 επανέρχεται η κυβέρνηση και με νόμο το επαναφέρει, ξεκληρίζοντας την ελληνική Παιδεία. Αξίζει να σημειώσουμε ότι σήμερα, παρά την άδεια που δόθηκε πέρυσι για να ανοίξει μειονοτικό σχολείο στο νησί μας, το άρθρο αυτό είναι ακόμα εν ισχύι».

  • Στην Ιμβρο

    Ο δικός μου αιγαιοπελαγίτικος παράδεισος! Ιμβρος, το νησί του Οικουμενικού μας Πατριάρχη, το νησί του Βαρθολομαίου. Ιμβρος της Ελλάδας, Gokceada (νησί του ουρανού) της Τουρκίας, λησμονημένη αλύτρωτη πατρίδα...

    Βυθισμένη στο μπλε του ουρανού και της θάλασσας, αναδίδει μυρωδιές αρχέγονες από μυρσίνες, θυμάρι, ρίγανη, κουμαριές, αντηχεί κουδουνίσματα, αέρινες μουσικές συμφωνίες, που κινούν από τις κορφές και πλανώνται στη θάλασσα συνθέτοντας νότες κυμάτων. Σε γητεύει με τα δικά της νάματα, σε μπλέκει στο δικό της ιστό σαν άλλο Οδυσσέα, σε μεθά με τον πόθο του νόστου σαν άλλη Ιθάκη! Γάργαρα νερά, βρύσες αιώνων, ξωκλήσια διάσπαρτα, όμορφα σπίτια με λουλουδιασμένες αυλές, αντάμα με πονεμένα γκρεμίσματα, ταξίδι ζωής.

    Λίγοι Ελληνες εδώ, πάμπολλοι στις γειτονιές του κόσμου, καλοκαιρινό αντάμωμα στα πανηγύρια της Παναγιάς, ψυχής προσκύνημα.

    Απέναντι τα παράλια, τόσο ξένα και τόσο κοντά. Δύο κόσμοι, δύο λαοί. Ενα νησί, δύο πρόσωπα: το ελληνικό, σμιλεμένο με πόνο και πόθο και το ανατολίτικο, ντυμένο στα πλάνα πέπλα, γεμάτο σαγήνη, γεύσεις ανείπωτες, εδέσματα μοναδικά. Δύο πρόσωπα π' αντιπαλεύουν κι αλληλοσυμπληρώνονται. Μια σχέση ζωντανή στου καιρού τα γυρίσματα. Το νησί μου, ο δικός μου φαντασιακός κόσμος που αποτυπώθηκε στο χάρτη της ψυχής μου και τον κουβαλώ μέσα μου από τότε που, όπως κάθε Ιμβριος, πήρα το δρομί του μισεμού με τα λίγα υπάρχοντα στο χέρι...

    Συντροφιές, καφενέδες, ήχοι, αγέρι, βροχή, ήλιος της Ιμβρου, είναι ιερά για μένα. Κλείνω με τα λόγια του Ελύτη «κομμάτια απ' την ομορφιά τ' ανθρώπινου μεγαλείου είναι η πατρίδα μου,διάσπαρτη γύρω απ' τον ομφαλό της γης και στα πόδια της το Αιγαίο».

    ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΜΠΟΥΡΗΣ, φιλόλογος, εκπαιδευτικός

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Ελλάδα