Έντυπη Έκδοση

Ολοι οι ισχυρισμοί έχουν σχετική μόνον αξία

- Ολοι οι ισχυρισμοί έχουν σχετική μόνον αξία.

(δεν πειράζει να ξαναθυμηθούμε τον Κρισναμούρτι που ισχυριζόταν ευθέως ανάλογα ότι κανείς ισχυρισμός περί αλήθειας δεν έχει απόλυτη αξία· ισχυριζόταν βεβαίως κι αυτός κάτι, αλλά ίσως γι' αυτό αρνήθηκε μέχρι τέλους να το διατυπώσει γραπτά.)

- Ακόμη και σήμερα πολλοί κριτικοί διακρίνουν ταλέντο στα πρώτα μου έργα, πράγμα που αποτελεί απόδειξη της αδυναμίας τους.

- Οι στόχοι (οπότε και τα μέσα) της φύσης και της τέχνης είναι ουσιαστικά και οργανικά διαφορετικοί μεταξύ τους.

- Η φόρμα υπό στενή έννοια δεν είναι τίποτα παραπάνω παρά η οριοθέτηση μιας επιφάνειας από την άλλη. Αυτός είναι ο χαρακτηρισμός της εξωτερικά. Επειδή όμως καθετί εξωτερικό κρύβει απαραίτητα μέσα του και κάτι εσωτερικό (που εμφανίζεται λιγότερο ή περισσότερο έντονα) έχει έτσι και η κάθε φόρμα εσωτερικό περιεχόμενο. Είναι επομένως η φόρμα η εξωτερίκευση του εσωτερικού περιεχομένου.

Βασίλι Καντίνσκι, Για το Πνευματικό στην Τέχνη, εκδόσεις Νεφέλη, σειρά Βιβλιοθήκη τέχνης, Αθήνα, 1981. Αν δεν υπάρχουν πια, σειρά και βιβλίο, είναι κρίμα.

Από εκεί απέσπασε το σημερινό Πεντάλ τα παραπάνω παραθέματα, παρεκκλίνοντας από τη συνηθισμένη του ποιητική διαδρομή.

* * *

Οι ζωγράφοι έχουν συχνά, συχνότατα, μια ήσυχη αλλά αλύπητη ακρίβεια στις λέξεις και την περιγραφή του έργου, που θα τη ζήλευαν οι λογοτέχνες, αν ήταν αρκετά έξυπνοι ώστε να μην της αποδώσουν την κατηγορία της αφέλειας. Απασχολημένοι καθώς είναι ίσως με την εικόνα και όσα αυτή συνεπάγεται (όραση, περιγράμματα, χρώματα, εσωτερική διαφάνεια), δεν τους μένει καιρός ή διάθεση για ερμηνείες.

Ο Βασίλι Καντίνσκι γεννήθηκε, όπως ξέρουμε, το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα, Δεκέμβριο του 1866 στη Μόσχα και πέθανε το 1944. Εζησε πολλά χρόνια στο Μόναχο. Ανιχνευτής της αφηρημένης ή αλλιώς μη παραστατικής ζωγραφικής. Βασικός πρωταγωνιστής του γερμανικού εξπρεσιονισμού. Η πρώτη του έκθεση έγινε το χειμώνα του 1911-1912. Εγραψε για την τέχνη. Αρχηγέτης στο περίφημο κίνημα Blau Reiter (Γαλάζιος Καβαλάρης).

παρένθεση

Διαβάζουμε όχι μόνο γιατί δεν μπορούμε να γνωρίσουμε όσους ανθρώπους θα θέλαμε να γνωρίσουμε, αλλά και γιατί η φιλία είναι ευπαθής, μπορεί να λιγοστέψει ή να χαθεί, να νικηθεί από την απόσταση, τον χρόνο, τις ατέλειες των αισθημάτων και όλα τα βάσανα του οικογενειακού και πολύπαθου βίου.

Χάρολντ Μπλουμ, (1930-) αμερικανός συγγραφέας, κριτικός και δοκιμιογράφος

Λένε ότι ένας άνθρωπος γεννιέται από τη στιγμή που αυτό το οποίο δεν υπήρχε στο βάθος του μητρικού σώματος, παρά ως ένα δυνάμει ορατό γίνεται ορατό τόσο για μας όσο και για τον ίδιο του τον εαυτό. Η όραση του ζωγράφου είναι μια γέννηση που διαρκεί.

Μωρίς Μερλώ-Ποντύ, Η αμφιβολία του Σεζάν

Ο ρόλος του ζωγράφου είναι να προσδιορίσει και να προβάλλει αυτό το οποίο οράται μέσα του.

Μαξ Ερνστ (1891-1976), γερμανός ζωγράφος, γλύπτης και ποιητής. Καθόλου εικαστικός. Επιμερισμένος ήταν ο άνθρωπος. Ελεγε είμαι αυτό κι εκείνο. Το επιμέρους, έλεγε. Αυτό που υποχρεώνεται να πει και το βιογραφικό του. Δεν εξηγούσε τι κάνει ούτε και κανένας άλλος για λογαριασμό του. Εάν κάποιος το επιχείρησε, τώρα κανείς δεν τον θυμάται.

Μέσα σ' ένα δάσος είχα πολλές φορές την αίσθηση ότι δεν ήμουν εγώ που κοίταζα το δάσος. Ορισμένες μέρες αισθανόμουν ότι με κοιτούσαν τα δέντρα. Εγώ βρισκόμουν εκεί, άκουγα... Πιστεύω ότι ο ζωγράφος πρέπει ν' αφήσει να τον διαπεράσει το σύμπαν και να μη θέλει να διαπεράσει αυτός το σύμπαν. Περιμένω μέχρι να καταβυθιστώ εσωτερικά, να καλυφθώ ολόκληρος, ίσως για ν' αναδυθώ (...)

Αντρέ Μαρσάν (1907-1998), γάλλος ζωγράφος

(...) Αυτό που ονομάζουμε έμπνευση θα έπρεπε να το πάρουμε κατά γράμμα, υπάρχει πραγματικά εισπνοή και εκπνοή τού Είναι, δράση και παθητική συμμετοχή τόσο στενά συνδεδεμένες ώστε μας είναι δύσκολο να ξεχωρίσουμε ποιος βλέπει, ποιος ζωγραφίζει και τι είναι αυτό το οποίο ζωγραφίζει.

Μωρίς Μερλώ-Ποντύ, Το μάτι του Σεζάν

(...) Κανείς δεν μπορεί να ισχυριστεί πως το δέντρο φτιάχνει το φύλλωμά του κατ' εικόνα της ρίζας του. Ανάμεσα στο πάνω και το κάτω δεν καθρεφτίζεται καμιά αντανάκλαση. Είναι ολοφάνερο πως διαφορετικές λειτουργίες, που εκφράζονται με άλλα υλικά, πρέπει να παρουσιάζουν και ουσιαστική διαφοροποίηση (...) Κι ακόμα, έχοντας στο νου την παρομοίωση του κορμιού του δέντρου, ο καλλιτέχνης δεν κάνει τίποτε άλλο από το να συγκεντρώνει και να μεταφέρει ό,τι φτάνει ώς εκείνον από τα βάθη. Ποτέ δεν υπηρετεί, ούτε νομοθετεί - απλώς μεταβιβάζει. (...)

Paul Klee (1879-1940), γερμανός ζωγράφος, περισσότερα από 9.000 έργα στο ενεργητικό του, δάσκαλος στο Μπάουχαους, μη ενταγμένος σε κανένα από τα γνωστά κινήματα της εποχής.

Η τέχνη δεν έγινε για τον καθένα και υπάρχει, την ίδια στιγμή, για όλους.(...) Σε μια εποχή όπου δίνεται τόση προσοχή στο ομαδικό, στη «μάζα», είναι ανάγκη να σημειώσουμε ότι η εξέλιξη, τελικά, ποτέ δεν είναι η έκφραση των μαζών. Η μάζα μένει πίσω, κι ακόμη βιάζει τους πρωτοπόρους να δημιουργήσουν.

Piet Mondrian (1872-1944), ολλανδός ζωγράφος, από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της μοντέρνας τέχνης, από τους βασικούς δημιουργούς του Ολλανδικού κινήματος De Stijl.

Το Πεντάλ δεν ξέρει τι να πει. Χωρίς να του φταίει κανείς, βρέθηκε απροετοίμαστο και μάλλον γυρίζει στα ίδια εδάφη, καίτοι μη πεπατημένα, αφού η αγαπημένη του διαδρομή είναι της ποίησης. Προσπαθεί ίσως με τετράγωνα, κύκλους και καμπύλες να καταστήσει ορατό το ορατό, γιατί όσο εύκολο κι αν φαίνεται, δεν είναι. Το βαρύγδουπο θα μας πάρει όπου να 'ναι φαλάγγι, και ο ποδηλάτης καλά θα κάνει να καταφεύγει σε θαλερά και άχτιστα ακόμη φυλλώματα που η ομορφιά τους αποκλείεται να περάσει απαρατήρητη.

Ισως ένα ποίημα για το ήδη υπάρχον αμείλικτο καλοκαίρι, και η σημερινή ασθμαίνουσα διαδρομή του τελειώνει.

ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ

Ο ουρανός τσουρουφλίζεται

σαν αίρεση.

Το πνεύμα του ξυλοκάρβουνου

κερδίζει την καρδιά της πέτρας.Επειτα είναι το μνήμα

του μεσημεριού.

Εκεί σταλάζει η σκόνη

μέσα στη φρικαλέα ειρήνη της φωτιάς.

Φρανσουά Ζακμέν (1829-1992), σε μετάφραση του Τάσου Δενέγρη, άριστου ποιητή και μεταφραστή και αγαπημένου ανθρώπου, που θα μας λείπει στο διηνεκές παρόν, αφού έτσι αποφάσισε να φύγει φέτος. Ο Ζακμέν ήταν μία από τις εκπλήξεις που μας πρόσφεραν οι μεταφράσεις του. Βέλγος ποιητής, στην Ελλάδα περίπου άγνωστος.

Δεν είναι το θέμα που μετρά αλλά η ερμηνεία του στην αφαίρεση της επιφάνειας, με τα ζωγραφικά μέσα.

Μαξ Μπέκμαν (1884-1950), εξπρεσιονιστής ζωγράφος, αδιάφορος, όπως και οι περισσότεροι εξπρεσιονιστές, για το θέμα «θέμα».

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Στη στήλη
Πεντάλ