Έντυπη Έκδοση

ΙΔΕΕΣ ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΠΡΟΣΩΠΑ

Αποχαιρετώντας τον ουρανό

Ο Χαμέντ Αμπντέλ-Σαμάντ έχει ζήσει ήδη αρκετές ζωές. Τελείωσε το γυμνάσιο στα 16, αποχαιρέτισε την οικογένειά του και ξεκίνησε για το Πανεπιστήμιο του Καΐρου -ένας ακόμη νεαρός διατεθειμένος όχι μόνο να μάθει, αλλά και να αλλάξει τον κόσμο με την ορμή των νιάτων του.

Ο Αιγύπτιος ακαδημαϊκός και συγγραφέας Χαμέντ Αμπντέλ-Σαμάντ με τη σύντροφό του, Κόνι, στην Κοπεγχάγη Ο Αιγύπτιος ακαδημαϊκός και συγγραφέας Χαμέντ Αμπντέλ-Σαμάντ με τη σύντροφό του, Κόνι, στην Κοπεγχάγη Η πρώτη απόφαση που κλήθηκε να πάρει ήταν η επιλογή για ένταξή του στους μαρξιστές ή στη μουσουλμανική αδελφότητα. Προτίμησε τους πρώτους, αλλά ένα χρόνο αργότερα προσχώρησε στους άλλους, έχοντας κουραστεί από ατελείωτες, άκαρπες συζητήσεις «άθεων επαναστατών», όπως λέει ο ίδιος. Εκεί βρήκε θαλπωρή, συντροφικότητα, υλικό για τις πνευματικές αναζητήσεις του. Αρχικώς. Τα πράγματα «θάμπωσαν» όταν κλήθηκε να συμμετάσχει σε αντισημιτικές διαδηλώσεις κάτω από το λάβαρο του Προφήτη.

Σήμερα, 20 χρόνια αργότερα, ο Αμπντέλ-Σαμάντ ζει στο Μόναχο, παντρεμένος με Δανέζα και εργάζεται στο πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ιουδαϊκής Ιστορίας και Πολιτισμού. Ως θέμα του διδακτορικού του επέλεξε την «εικόνα των Εβραίων στα σχολικά βιβλία της Αιγύπτου». Το εντυπωσιακότερο δεν είναι το βιογραφικό του, αλλά το βιβλίο του που κυκλοφόρησε προσφάτως στην ευρωπαϊκή αγορά.* Ορισμένοι δεν δίστασαν να το παρομοιάσουν με το «Εξομολογήσεις του τυχοδιώκτη Φέλιξ Κρούλ» του Τομ. Μαν. Ομως, ο Αμπντέλ-Σαμάντ δεν είναι τυχοδιώκτης, «απλώς κατέγραψε όσα έζησε», που ο ίδιος τα βίωσε ως «αποχαιρετισμό από τον ουρανό».

Είναι η πορεία από ένα αιγυπτιακό χωριό στην πρωτεύουσα της χώρας και μετά σ' άλλα μέρη του κόσμου. Ακόμη, το «ριζικό» ενός μουσουλμάνου μετανάστη, η αλλαγή από αγωνιστή για την πίστη του σε ανοιχτόμυαλο διανοούμενο και ακαδημαϊκό. Μια πορεία μοναδική, αρκετά παρανοϊκή, αλλά κατά κάποιον τρόπο παραδειγματική. «Μία συνηθισμένη ιστορία, που έχει συμβεί χιλιάδες φορές» -το ασυνήθιστο στοιχείο είναι ότι ο νέος άνδρας τόλμησε να τη μεταφέρει και σε άλλους.

Μετά την εκμάθηση αγγλικών και γαλλικών στο Πανεπιστήμιο, γνώρισε μία Γερμανίδα και η πρόσκλησή της στο Αουγκσμπουργκ κατέληξε σε γάμο, πολύ μικρής διάρκειας. «Ηταν φυσικό, αφού εκείνη είχε κατά νου τη φοροαπαλλαγή από την κοινή δήλωση κι εγώ ένα γερμανικό διαβατήριο». Μετά το διαζύγιο περνά τις κατατακτήριες εξετάσεις για σπουδές Πολιτικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο της ίδιας πόλης κι έχοντας εισχωρήσει «στον μύλο της ελευθερίας», επιλέγει για μάστερ «τις ριζοσπαστικές ιδέες στην αλλοδαπή». Το θέμα αναφέρεται σε νεαρούς μουσουλμάνους (στη Γερμανία), οι οποίοι «λόγω προσκόλλησης δίχως όρους στη θρησκεία» πορεύονται προς την κοινωνική απομόνωση και «δεν χάνουν ευκαιρία να θεωρούν εαυτούς υποτιμημένους και προσβεβλημένους».

Ο «ιός» της ευθιξίας

«Η συνεχής ευθιξία είναι η δική μας γρίπη των χοίρων» ομολογεί ο ίδιος, «κάθε μέρα συλλογιζόμαστε ποιος και τι μας υποβιβάζει, σ' ολόκληρο τον αραβικό κόσμο οι άνθρωποι είναι συνεχώς ενοχλημένοι - δεν ξέρουν πώς να εκδηλώσουν τον θυμό τους κι αναζητούν αποδιοπομπαίους τράγους». Είχε κι εκείνος τέτοια βιώματα. Ο θυμός κατά των γονέων ήταν ανεπίτρεπτος, ακόμη κι όταν κακοποιήθηκε από πατέρα και συγγενείς, δεν είχε κανέναν να εμπιστευτεί τα παθήματά του - τον κρατούσε η σκέψη να μην εκθέσει την οικογένειά του. «Οι κοινωνικές συνθήκες αφήνουν χροιά στις διαπροσωπικές σχέσεις», λέει, «το κράτος καταπιέζει τα άτομα κι αυτά με τη σειρά τους καταπιέζουν το ένα το άλλο».

Θα περάσει λίγος καιρός μέχρι ο νεαρός να σπάσει αυτόν τον φαύλο κύκλο. Στο μέσο των σπουδών του στο Αουγκσμπουργκ πηγαίνει για έναν χρόνο στην Ιαπωνία - «ήθελα να ξεφύγω από το Ισλάμ, αλλά κι απ' όλα τ' άλλα». Εκεί θα γνωρίσει τη σημερινή του σύζυγο, που σπουδάζει φιλοσοφία. Μετά τις σπουδές του ο Αμπντέλ-Σαμάντ θα απασχοληθεί στην UNESCO στη Γενεύη, κατόπιν στην έδρα Ισλαμικών Επιστημών στην Ερφούρτη και θα καταλήξει στο Ινστιτούτο Μελετών Σχολικών Βιβλίων του Μπράουνσβαϊγκ, όπου τον προσεγγίζει ο Γερμανός ιστορικός Μιχ. Μπρένερ και τον φέρνει το 2002 στο Πανεπιστήμιο Μονάχου. «Δεν θα μπορούσα μάλλον να ζήσω σε πιο πολυ-πολιτισμικό περιβάλλον» ομολογεί ο Αμπντέλ-Σαμάντ, «και πιθανότατα η σημερινή μου θέση είναι δίκαιη, αφού στα νιάτα μου υπήρξα εκ πεποιθήσεως αντισημίτης».

Η ιδέα του βιβλίου ήρθε έπειτα από παραμονή σε νοσοκομείο, όπου κρατούσε σημειώσεις σε αραβικά και γερμανικά. Το χειρόγραφο παραδόθηκε σ' έναν φίλο, που φρόντισε για την έκδοσή του από ανεξάρτητο αραβικό εκδοτικό οίκο στο Κάιρο - ως μυθιστόρημα, αλλιώς θα ήταν πολύ επικίνδυνο. Η έκδοσή του σχολιάστηκε από σχεδόν όλες τις μεγάλες αιγυπτιακές εφημερίδες κι επέσυρε από την οργάνωση Nusrat al-Islam (Υποστήριξη στο Ισλάμ) μία «φάτουα», που όμως μέχρι σήμερα παραμένει ανεφάρμοστη.

Η συγγραφή του βιβλίου τον βοήθησε να ηρεμήσει; Ο ίδιος δηλώνει πως «όσο περισσότερο το σκέφτεται, τόσο αποστασιοποιείται και από τη Δύση. Τον απασχολεί πολύ περισσότερο απ' ό,τι άλλοτε το ζήτημα των αλλοδαπών στις δυτικές κοινωνίες» και όντας κάτοικος Γερμανίας τα βρίσκει συνέχεια μπροστά του.

Σήμερα ο Αμπντέλ-Σαμάντ δεν διαχωρίζει τους ανθρώπους σε φίλους και εχθρούς, αλλά σε άτομα που αγαπούν την ελευθερία και σε άλλα που αφήνονται να υποδουλωθούν, ασχέτως εάν αυτό είναι από θρησκεία ή κοσμική ιδεολογία. Θυμάται ακόμη απ' έξω ό,τι είχε μάθει από το Κοράνι, τηρεί κάποιους κανόνες από προσωπική επιλογή, αλλά όπως λέει ο ίδιος «είναι ένας άνθρωπος που αποστάτησε από την (ισλαμική) πίστη και προσηλυτίστηκε στην (ελεύθερη) γνώση».

***Hamed Abdel-Samad: «Mein Abschied vom Himmel» («Ο αποχαιρετισμός μου από τον ουρανό»), εκδόσεις Fackeltraeger, Κολωνία, 320 σελ., περίπου 20 ευρώ.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Διεθνή
Στη στήλη
Πλανήτης Γη