Έντυπη Έκδοση

Χρόνου χρονιά

Καινούρια μαθητική χρονιά για το Πεντάλ. Μαθητική, γιατί οι βόλτες του, εφόσον εννοοεί να παραμείνουν επιμελείς, απαιτούν συνεχή ανήσυχη αναζήτηση, με αναμενόμενα αλλά και κάποια αναπάντεχα οφέλη για τον ποδηλάτη.

Ενίοτε όμως απαιτούν και την ακίνητη ισορροπία του, προκειμένου να απολαύσει τοπίο και βλάστηση, που μοιραία τον υποχρεώνουν σε καθυστερήσεις στις διαδρομές του, γι' αυτό και να τον συγχωρείτε που φέτος δεν θα είναι πάντα στην ώρα του επιστρέφοντας.

* * * *

Δεν ήθελα την αιωνιότητα

Καιρό μόνο ζητούσα

Στίχοι του Δ. Καπετανάκη από το ποίημα Emily Dickinson

ΧΡΟΝΟΣ

Ο Αριστοτέλης και οι περισσότεροι έλληνες φιλόσοφοι πίστευαν ότι το ανθρώπινο είδος και ο Κόσμος γύρω του υπήρχαν από πάντα και θα υπάρχουν για πάντα. Μέχρι στιγμής δεν έχει διατυπωθεί θεωρία που να ισχυρίζεται κατηγορηματικά το αντίθετο. «Από πάντα για πάντα». Σχεδόν σαν απόσπασμα ερωτικής εξομολόγησης που προκαλεί την εν καιρώ διάψευσή της.

Στη θεωρία της σχετικότητας δεν υπάρχει κανένας μοναδικός απόλυτος χρόνος. Αντίθετα, καθένας και καθετί έχει τον δικό του χρόνο, που εξαρτάται από το πού βρίσκεται και πώς κινείται, έννοιες εξίσου δύστροπες στον ακριβή προσδιορισμό, ενώ πριν από το 1951 χώρος και χρόνος σχημάτιζαν, σύμφωνα με τον Laplace, ένα σταθερό υπόβαθρο πάνω στο οποίο συνέβαιναν τα διάφορα γεγονότα, κι ένα μοντέλο του Σύμπαντος απόλυτα ντετερμινιστικό. Κάπως έτσι.

Δεν μας έφτανε όμως μόνον η προαναφερθείσα ανατροπή: Η απροσδιοριστία -θεωρία που διατυπώθηκε από τον Werner Heisenberg- είναι βασική, αναπόδραστη και χαρακτηριστική ιδιότητα του Κόσμου, διατείνεται ο γερμανός φυσικός.

Ο άνθρωπος ασχολείται με τον χρόνο και απασχολείται απ' αυτόν. Η διαχείριση του χρόνου είναι όντως πρώτιστο πρόβλημα που του ζητάει να ανασκουμπωθεί, τουλάχιστον από μια ηλικία και μετά -αυτό το υποστηρίζει ένας ιδιαίτερα ευφυής και φιλάνθρωπος νευρολόγος ψυχίατρος, ο Γιώργος Καράμπελας, έχοντας εντρυφήσει στη λειτουργία του εγκεφάλου. Και μάλλον έχει δίκιο. Αλλά αν η βέλτιστη διαχείριση του χρόνου είναι, όχι να τον αγνοήσεις βεβαίως -γιατί τότε θα σου 'ρθει ξαφνικά κατακούτελα-, αλλά να τον καταργήσεις με το ανενόχλητο βίωμα του παρόντος; Αυτό σημαίνει ασφαλώς την απόκρουση του παρελθόντος και του μέλλοντος (πηγής φόβου λόγω του ενός και προσδοκιών λόγω του άλλου, στην εμφάνιση των οποίων το παρόν τρέπεται σε φυγή), αλλά δυστυχώς δεν φαίνεται να υπάρχουν πολλοί άλλοι τρόποι. Η damnatio memoriae (καταδίκη σε απόσβεση μνήμης), ποινή προορισμένη από τους Ρωμαίους για όσους αξιομνημόνευτους συμπολίτες τους υπέπιπταν σε σοβαρά παραπτώματα, μπορεί να διαβαστεί και σαν καταδίκη της μνήμης, καταδίκη δηλαδή που την επιβάλλει η μνήμη στον άνθρωπο.

Η ποίηση ασχολείται με τον χρόνο, υιοθετώντας, στις καλύτερες εκδοχές της, τις θεωρίες της σχετικότητας και της απροσδιοριστίας· αυτό ίσως προκαλεί και τον διαρκή επαναπροσδιορισμό και την επανεκτίμηση της αξίας των δημιουργημάτων της τέχνης στον χωρόχρονο. Αλλιώς, την απασχολούν τα γεγονότα που συμβαίνουν και επισυμβαίνουν πάνω στο «σταθερό» του υπόβαθρο, με ενάρξεις και λήξεις, χρονιές, θανάτους, επαναστάσεις, πολέμους κ.ο.κ.

Στον χρόνο λοιπόν αφιερωμένο το σημερινό Πεντάλ, στον χρόνο και στο ωκεάνιο Τώρα. Αφού η γραμμή της όποιας προέλευσης του χρόνου τέμνεται με την έκφρασή του στο Τώρα, αν υπάρχει πιθανότητα «σύλληψης» της αιωνιότητας, δεν την έχει παρά η στιγμή.

Συνάντηση

Διασχίσαμε παγωμένους αγρούς, μέσα σε μιαν άμαξα, την αυγή.

Ενα κόκκινο φτερό σπάθισε μες στη σκοτεινιά.

Και ξαφνικά, ένας λαγός διέσχισε το δρόμο.

Κάποιος σήκωσε το χέρι και τον έδειξε.

Πριν από χρόνια. Τώρα δε ζει κανείς από τους δυο

μήτε ο λαγός μήτε κι αυτός που σήκωσε το χέρι.

Ω αγάπη μου, πού είναι τώρα αυτοί, πού πάνε.

Η αστραπή ενός χεριού, η λάμψη μιας κίνησης, το θρόισμα των βότσαλων.

Ρωτάω με δέος, όχι από λύπη.

Ποίημα του Τσέσλαβ Μίλος, πολωνού ποιητή, σε μετάφραση του Σπύρου Τσακνιά. Και παρόν και παρελθόν και μέλλον. Με τον ίδιο ποιητή είχε ξεκινήσει και την περασμένη του χρονιά το Πεντάλ, αλλά εκείνο το ποίημα ήταν αφοσιωμένο στη διάσταση του χώρου και την αλύπητη μετά πάθους κακοποίησή του.

Ευτυχώς, ορισμένες αφόρητες υπερβολές στην άσκηση και την οικοδόμηση της ασχήμιας, όλο και πιο πυκνές και διάσπαρτες στον ελληνικό χώρο, έως που προκαλούν το γέλιο και, ερήμην τους βεβαίως, κάποια συμπάθεια. Εκεί ακριβώς το παρελθόν εκδικείται.

1) Ο χρόνος είναι χρήμα

Η φράση, γνωστή και ευανάγνωστη. Αφορά κυρίως τα κατώτερα και μεσαία κοινωνικά στρώματα και τα προτρέπει στην αποφυγή της οκνηρίας. Εφόσον συμμορφωθούν προς το δίδαγμα, είτε θα περάσουν τη ζωή τους νοικοκυρεμένα (διόλου ευκαταφρόνητο!) είτε θα προλάβουν στο σύντομο του βίου να ξεπεράσουν αυτό το στάδιο και να φτάσουν στην αντιστροφή της εμπνευσμένης φράσης: Το χρήμα είναι χρόνος, φράση της οποίας αποδέκτες είναι οι αποφασιστικά εύρωστοι οικονομικά, που δικαιούνται να απολαμβάνουν τα αγαθά του αγαθού εν ραστώνη, είτε κοπίασαν για να το αποκτήσουν, και τότε έχουν κάθε δικαίωμα να καυχώνται για το αυτοδημιούργητο, είτε το είχαν ανέκαθεν και δεν το κατασπατάλησαν, όπως, φέρ' ειπείν, ο υδραίος ποιητής Σαχτούρης. Το ερώτημα που ανακύπτει είναι: Χρόνος για ποιο πράγμα; γιατί και το χρήμα σε κάτι θα μεταφραστεί και αν καταλήξει πάλι στον χρόνο, αναρωτιέται κανείς γιατί να κάνει τον κόπο για ενδιάμεσα στάδια και να μη θρονιαστεί από μιας αρχής στο χρόνο, όπως ξανά φέρ' ειπείν ο Μίλτος Σαχτούρης.

2) Ο χρόνος είναι τέχνη;

Η τέχνη και αντιστέκεται στον χρόνο και υποκύπτει σ' αυτόν. Ο εύελπις δημιουργός πολιορκείται από ερεθίσματα και καταβάλλεται από τον παντοιοτρόπως και πανταχόθεν ανταγωνισμό. Προτού καλά καλά προλάβει να αισθανθεί, να σκεφτεί και να καταλάβει, ενδεχομένως, αν θέλει ή αν έχει να πει κάτι στον παρόντα χρόνο, τρέχει να παρουσιάσει το οτιδήποτε, υπό το κράτος του φόβου ότι κάποιος άλλος επιτηδειότερος θα προλάβει να τραβήξει τα φώτα, αν όχι της αιωνιότητας, τουλάχιστον της δημοσιότητας. Σωρηδόν παρουσιάσεις βιβλίων, αλλεπάλληλα εγκαίνια ατομικών και συλλογικών εκθέσεων, πλειάς θεατρικών, χορευτικών και μουσικών δρώμενων, κλπ., κλπ., που αμιλλώνται, σε αφθονία και μόνο, την οργιώδη φύση.

Ορίστε τώρα ένα ποίημα με ευλογημένη αίσθηση παρόντος, ευλογημένη παρότι ενώ κάποιος τρομάζει ένας άλλος παίζει με τα πόδια του στης λίμνης το νερό.

Καρτ Ποστάλ

Εννιά χιλιόμετρα από δω

φλέγονται θημωνιές και σπίτια.

Γονατιστοί κι αμίλητοι στου λιβαδιού την άκρη

οι χωρικοί καπνίζουν τρομαγμένοι.

Μα εδώ μια βοσκοπούλα με τα πόδια της

παίζει στης λίμνης το νερό.

Και το σγουρό κοπάδι

σκυμμένο στο νερό πίνει τα σύννεφα.

ποίημα του Μίκλος Ραντνότι (1909-1944), ούγγρου ποιητή, εβραϊκής καταγωγής, που εκτελέστηκε από τους φασίστες. Τα τελευταία του ποιήματα, με τον γενικό τίτλο Καρτ Ποστάλ, βρέθηκαν πάνω του όταν, μετά την απελευθέρωση, ανοίχτηκε το κενοτάφιο. Η μετάφραση είναι του ποιητή Χριστόφορου Λιοντάκη.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Στη στήλη
Πεντάλ