X.K. Τεγόπουλος Εκδόσεις Α.Ε.

Κολέγια, πανεπιστήμια, ΤΕΙ

Αυτές τις μέρες έχει αναζωπυρωθεί η συζήτηση για τα κολέγια λόγω του ότι οι ομοσπονδίες των καθηγητών των πανεπιστημίων και των ΤΕΙ αλλά και οι πρυτάνεις των πανεπιστημίων και οι πρόεδροι των ΤΕΙ δείχνουν έντονο ενδιαφέρον για το θέμα αυτό.

Ενα ενδιαφέρον που είναι εύλογο, γιατί τα κολέγια (όχι όλα, αλλά αυτά που συνεργάζονται με ξένα πανεπιστήμια), αποτελούν στην πραγματικότητα έναν ακόμη πόλο τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Ενα ενδιαφέρον που θα μπορούσε να είναι ευπρόσδεκτο και να οδηγήσει σε μια συνολική αναβάθμιση του χώρου των κολεγίων αλλά και των πανεπιστημίων και των ΤΕΙ.

**Ο τρόπος, όμως, με τον οποίο εκδηλώνεται αυτό το ενδιαφέρον και οι στόχοι των σχετικών ανακοινώσεων που εκδίδουν οι καθηγητές των πανεπιστημίων και των ΤΕΙ, είναι περίεργος και μη δημιουργικός και μόνο προβλήματα μπορούν να δημιουργήσουν.

Είναι πολύ σημαντικό βεβαίως ότι όλοι οι παραπάνω εμφανίζονται να φοβούνται τον ανταγωνισμό από τα κολέγια, ο οποίος είναι δυνατόν, σύμφωνα με πολλούς καθηγητές της δημόσιας τριτοβάθμιας εκπαίδευσης να οδηγήσει σε μείωση του αριθμού των σπουδαστών σε πολλά πανεπιστήμια και ΤΕΙ. Ανεξάρτητα από το εάν μια τέτοια προοπτική είναι περισσότερο ή λιγότερο πιθανή, η ανωτέρω ανησυχία αποδεικνύει ότι τα κολέγια έχουν γίνει ένας πραγματικός τρίτος πόλος τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στην Ελλάδα.

**Εξάλλου οι αντιδράσεις των ομοσπονδιών των καθηγητών των πανεπιστημίων και των ΤΕΙ είναι λίγο περίεργες και αντιφατικές προς την προηγούμενη στάση τους.

-Κατ' αρχάς εμφανίζονται να προσπαθούν να διακόψουν τη διαδικασία ελέγχου του υπουργείου επί των κολεγίων. Αλλά επί δεκαετίες εμφανίζονταν να ανησυχούν επειδή τα κολέγια δεν ελέγχονταν. Αραγε αυτή η τωρινή στάση τους δεν είναι αντιφατική προς την προηγούμενη;

-Οι ίδιες ομοσπονδίες τώρα δείχνουν να ενδιαφέρονται για τις προϋποθέσεις ιδρύσεως και λειτουργίας των κολεγίων, ενώ πέρυσι όταν ψηφιζόταν ο νόμος, είχαν μια εντελώς αρνητική θέση - δεν ήθελαν καν να ασχοληθούν με το θέμα.

**Από την άλλη πλευρά έχει καθυστερήσει πολύ τόσο η ολοκλήρωση της διαδικασίας για τη χορήγηση αδειών λειτουργίας στα κολέγια όσο και η έκδοση του προεδρικού διατάγματος για τη διευκόλυνση της εφαρμογής των ευρωπαϊκών οδηγιών 48/1989 και 36/2005.

Πρέπει σε αυτό το σημείο να διευκρινίσουμε ότι οι άδειες λειτουργίας στα κολέγια που είναι μέλη μας δεν θα προσθέσουν τίποτε ουσιαστικό στη λειτουργία μας αλλά είναι πολύ σημαντικές για το υπουργείο, γιατί έτσι θα γνωρίζει τι σπουδές προσφέρουν τα κολέγια και θα μπορεί να ενημερώνει υπεύθυνα τους ενδιαφερόμενους.

**Σημειώνουμε ότι μέχρι να εκδοθούν οι άδειες λειτουργίας των κολεγίων αυτά συνεχίζουν να λειτουργούν όπως και τα προηγούμενα χρόνια και να προσφέρουν στους σπουδαστές τους τη δυνατότητα πανεπιστημιακών σπουδών που έχουν πιστοποιηθεί και ελέγχονται από ξένα πανεπιστήμια.

Ιδιαιτέρως τα κολέγια που είναι μέλη του Συνδέσμου Ελληνικών Κολεγίων συνεργάζονται με ευρωπαϊκά πανεπιστήμια και έτσι οι απόφοιτοί τους αποκτούν ισχυρά πανεπιστημιακά πτυχία, τα οποία αναγνωρίζονται πλήρως με βάση τις ευρωπαϊκές οδηγίες (που ισχύουν από το 1989).

**Αναλόγως η έκδοση του προεδρικού διατάγματος δεν θα προσθέσει κάτι νέο σε αυτά που ισχύουν και έχουν επιβεβαιωθεί με πολλές αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου. Και πάλι, όμως, η έκδοσή του θα επιτρέψει στο συμβούλιο αναγνώρισης ισοτιμιών του υπουργείου να εκκαθαρίσει χρονίζουσες αιτήσεις αναγνώρισης και να χειριστεί και τις πολλές νέες που θα υποβληθούν. Ετσι θα μπορέσει να κατευνάσει τη δυσαρέσκεια χιλιάδων πτυχιούχων και των οικογενειών τους.

Οι δυο, όμως, ανωτέρω κινήσεις του υπουργείου θα αποδείξουν ότι αυτό σέβεται και τον νόμο, που το ίδιο εισηγήθηκε για τα κολέγια πέρυσι και τους ευρωπαϊκούς νόμους, που ισχύουν επί 20 χρόνια.

**Εξάλλου με αυτές τις κινήσεις, το υπουργείο Παιδείας θα ξεκαθαρίσει την κατάσταση σχετικά με τα κολέγια και έτσι θα σταματήσει και η αβεβαιότητα που εξακολουθεί να συντηρείται.

**Δεν πρέπει να παραλείψουμε να υπενθυμίσουμε ότι τα κολέγια έχουν κάνει τεράστια έξοδα για να προσαρμοστούν στις απαιτήσεις του νόμου, από την εφαρμογή του οποίου τα ίδια δεν κερδίζουν τίποτα.

**Τέλος, είναι αξιοσημείωτο το γεγονός ότι ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ Γεώργιος Παπανδρέου έχει ξεκαθαρίσει ότι δεν είναι αντίθετος προς την ίδρυση των κολεγίων και των ιδιωτικών πανεπιστημίων αρκεί αυτά να λειτουργούν υπό τον αυστηρό έλεγχο του κράτους, κάτι για το οποίο εμείς ποτέ δεν είχαμε αντίρρηση.

*Ο ΚΩΣΤΑΣ ΚΑΡΚΑΝΙΑΣ είναι πρόεδρος του Συνδέσμου Ελληνικών Κολεγίων.

Τι έδειξε ο εθνικός διάλογος

Πρώτη φορά, με ουσιαστική συμμετοχή κυβέρνησης, αξιωματικής αντιπολίτευσης και του κόμματος ΛΑΟΣ, με ενεργό συμμετοχή μεγάλου αριθμού εκπαιδευτικών και εκπροσώπων κοινωνικών εταίρων, και μάλιστα μ' έναν αριθμό συμμετεχόντων που ηύξανε κατά την πρόοδο των εργασιών αντί να ελαττώνεται, διεξήχθη επί 6 περίπου μήνες ένας πρωτόγνωρος διάλογος για την Παιδεία.

Χωρίς κομματικές παρωπίδες, με ειλικρινή διάθεση διαλόγου, με δημιουργικές συζητήσεις, με γνώση των προβλημάτων, με παρρησία, με διάθεση να αντιμετωπίσουμε τα πραγματικά προβλήματα και να προχωρήσουμε σε γενναίες προτάσεις για την ουσία της Εκπαίδευσης.

**Εστιάσαμε στο κατεξοχήν ζητούμενο στην Εκπαίδευσή μας, στην ποιότητα του εκπαιδευτικού μας συστήματος σε συνδυασμό με την απαραίτητη αναδιάρθρωση της δομής του και των σχέσεων όλων των βαθμίδων της Εκπαίδευσης, από το νηπιαγωγείο μέχρι το πανεπιστήμιο.

Η μορφή λ.χ. του λυκείου, που έχει καταστεί -ως μη ώφειλε- κλειδί στην όλη πορεία του εκπαιδευτικού μας συστήματος, συνδυαζόμενη με το ισχύον σύστημα πρόσβασης στα ΑΕΙ/ΤΕΙ, επανεξετάζεται σε νέα βάση που υπερβαίνει τον τύπο «Λύκειο-Φροντιστήριο» για να δημιουργήσει ένα «Λύκειο = Ανώτερη μορφωτική βαθμίδα».

**Βέβαια, ένα εκπαιδευτικό σύστημα -όπως το δικό μας- που πορεύεται σχεδόν «με αυτόματο πιλότο», χωρίς δηλαδη να αξιολογείται και να δέχεται διορθωτικές παρεμβάσεις και βελτιώσεις, είναι εκ των προτέρων καταδικασμένο σε αποτυχία. Και αυτή είναι η κατάσταση που βιώνουμε σήμερα.

**Εξίσου βέβαιο -και αυτονόητο- είναι και ότι μια Εκπαίδευση που δεν στηρίζεται σε καλά καταρτισμένους και συνεχώς επιμορφουμένους δασκάλους δεν μπορεί να σταθεί στα πόδια της. Ετσι αναδείχθηκαν στον Διάλογο η υποχρέωση των πανεπιστημίων να βρουν επιτέλους τρόπους να ετοιμάζουν σωστά όσους προορίζονται για εκπαιδευτικοί και η συνακόλουθη υποχρέωση της Πολιτείας να επιμορφώνει και να κρατεί ενήμερους και σε εγρήγορση τους εκπαιδευτικούς για τις απαιτήσεις μιας Κοινωνίας της Γνώσης, μιας κοινωνίας της τεχνολογίας των Η/Υ και παράλληλα μιας κοινωνίας που -περισσότερο από ποτέ άλλοτε- χρειάζεται υπεύθυνους, ενεργούς, δημοκρατικούς και συνειδητοποιημένους πολίτες.

**Ως προς το σύστημα πρόσβασης στα ΑΕΙ κυριάρχησε ο προβληματισμός με ποιον τρόπο μπορεί να απελευθερωθεί το λύκειο από τις εξετάσεις εισαγωγής στα ΑΕΙ, πώς μπορεί να υπάρξει ένα δικαιότερο σύστημα με περισσότερες ευκαιρίες για τους υποψήφιους φοιτητές, με λιγότερο άγχος, με αξιοποίηση της ενδοσχολικής εκπαίδευσης (αντί της εξωσχολικής εκπαίδευσης φροντιστηριακού τύπου) και με την αυτονόητη προϋπόθεση: της συμμετοχής των ΑΕΙ στο σύστημα πρόσβασης (καθορισμός της ύλης, συμμετοχή σε τράπεζα θεμάτων κ.λπ.).

**Φάνηκε ξεκάθαρα στον Διάλογο ο συστημικός χαρακτήρας της Εκπαίδευσης και η ανάγκη αντιμετώπισής της ως ενιαίου όλου. Ετσι αναδείχθηκε η ανάγκη ενός στρατηγικού σχεδιασμού, με προοπτική χρόνου, με όραμα, με στόχους και με επένδυση στο ανθρώπινο δυναμικό, στον δάσκαλο, που φαίνεται να έχει περάσει στο περιθώριο.

**Το ίδιο καθαρά φάνηκε πως ό,τι συζητούμε για καλύτερη Εκπαίδευση συμποσούται στην έννοια της ποιότητας, που -θα το ξαναπώ- δεν είναι έννοια μεταφυσική, αλλά περνάει μέσα από απτά στοιχεία: το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών, τη διδακτέα ύλη, τη μέθοδο διδασκαλίας, τη συνεχή βελτίωση του συστήματος μέσα από την αξιολόγηση του ίδιου αλλά και του ανθρώπινου δυναμικού που συνδέεται μ' αυτό.

**Γι' αυτό χρειάζεται και στρατηγική, και φαντασία, και δουλειά, και χρόνος, και συναίνεση και -πάνω απ' όλα- χρειάζονται χρηματικοί πόροι. Χρηματική επένδυση σε μια πραγματικά ποιοτική εκπαίδευση που είναι το Α και το Ω για οτιδήποτε συζητούμε στην Εκπαίδευση.

**Να προσθέσουμε -το λέω συχνά- ότι χρειάζεται να ξανακερδίσουμε την αγάπη των μαθητών για το σχολείο, που δεν μπορεί να επιτευχθεί αν ο μαθητής δεν αισθανθεί το σχολείο ως όαση πνευματικής και ψυχικής στήριξης, ως θεσμό και διαδικασία που τον θέλγουν, τον ενδιαφέρουν, τον εμπνέουν, τον «ανεβάζουν». Κι αυτό σημαίνει ριζική αλλαγή στην καθημερινή λειτουργία των σχολείων, στους ανθρώπους που το πλαισιώνουν, στο σύστημα που εφαρμόζουν και στην όλη έννοια και διαδικασία του σχολείου.

**Το Συμβούλιο Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης έκανε και κάνει δουλειά. Δεν πολιτεύεται. Δεν χαϊδεύει αφτιά. Δεν εξαντλείται σε ευχολόγια και συζητήσεις ρουτίνας. Προειδοποιεί. Θέτει τον δάκτυλο εις τον τύπο των ήλων. Κάνει γενναίες και τολμηρές προτάσεις. Ταρακουνάει την για χρόνια εφησυχάζουσα Πολιτεία. Με γνώση και με κύρος. Γι' αυτό και η κοινή γνώμη πήρε τον Εθνικό Διάλογο στα σοβαρά. Ο τύπος έδωσε βαρύτητα. Γονείς, εκπαιδευτικοί και μαθητές εναπέθεσαν σ' αυτό τον διάλογο μεγάλες προσδοκίες για μια ουσιαστική αναβάθμιση της Παιδείας μας.

**Το Συμβούλιό μας θα παραδώσει στην κυβέρνηση που θα προέλθει από τις εκλογές της 4ης Οκτωβρίου και στον υπουργό που θα αναλάβει την Παιδεία αυτές τις υπεύθυνες, δημιουργικές και ριζοσπαστικές προτάσεις που προήλθαν από συγκλίσεις και ουσιαστικές συζητήσεις. Η κυβέρνηση που θα τις εφαρμόσει θα έχει μέγα πολιτικό όφελος.

Το Συμβούλιο -ιδίως με τη μορφή μιας ανεξάρτητης αρχής- πρέπει να συνεχίσει τη δουλειά του στο καθοριστικό στάδιο της εφαρμογής αναλαμβάνοντας την επίβλεψη της σύνταξης των Νέων Αναλυτικών Προγραμμάτων. Με τον ίδιο ή άλλο πρόεδρο ανάλογου κύρους και αποδοχής από τον κόσμο. Αλλωστε, η θέση είναι άνευ αποδοχών. Καθαρά τιμητική, με ευθύνες και υποχρεώσεις έναντι τού ελληνικού λαού.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΠΑΜΠΙΝΙΩΤΗΣ είναι πρόεδρος του Συμβουλίου Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης.

Δεν υπάρχει, πλέον, άλλος χρόνος

Η συζήτηση για την ποιότητα του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος συνεχίζεται χρόνια τώρα, τελευταία δε, με ιδιαίτερη έμφαση στην πανεπιστημιακή εκπαίδευση στη χώρα μας.

Πρέπει κατ' αρχήν να συμφωνήσουμε ότι τα ελληνικά πανεπιστήμια δεν λειτουργούν μέσα σε ένα ιδανικό περιβάλλον, αλλά βεβαίως επηρεάζονται από μια συνεχιζόμενη πνιγηρή κοινωνική ατμόσφαιρα κρίσης και παρακμής. Συχνά βρίσκονται στο κέντρο μιας έντονης και μερικές φορές τυφλής κοινωνικής αντιπαράθεσης που επηρεάζει αρνητικά τη συνολική λειτουργία τους.

**Το ελληνικό πανεπιστήμιο, προϊόν των σύγχρονων έντονων κοινωνικών αντιθέσεων, τραυματισμένο από τις συστηματικές επιθέσεις από εξωτερικές και εσωτερικές πλευρές, πληγωμένο από αλλεπάλληλους θεσμικούς πειραματισμούς, προσπαθεί, με αγωνία, να ανταποκριθεί στις υψηλές κοινωνικές προσδοκίες και να υπερασπίσει το δημόσιο αγαθό της εκπαίδευσης.

Παρ' όλα τα προβλήματα, είναι γνωστό ότι ένας σημαντικός αριθμός ελληνικών πανεπιστημίων ευρίσκεται στην κορυφή του καταλόγου των πανεπιστημίων διεθνώς, συμμετέχει σε σημαντικές ανταγωνιστικές εκπαιδευτικές και ερευνητικές δράσεις σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο, προσελκύει σημαντικούς πόρους για την υποστήριξη της έρευνας και της εκπαίδευσης. Ως παράδειγμα αναφέρω το Πανεπιστήμιο Πατρών, όπου κατά μέσον όρο ετησίως οι εισερχόμενοι πόροι από την ερευνητική δραστηριότητα των μελών του είναι τουλάχιστον της ίδιας τάξης με τη δημόσια χρηματοδότησή του.

**Ομως, τα ελληνικά πανεπιστήμια απέναντί τους έχουν πολλές φορές τείχη αντί βοήθειας. Η έλλειψη ουσιαστικής φροντίδας (για παράδειγμα, πρόσφατα διεκόπησαν οι ηλεκτρονικές προσβάσεις σε διεθνή περιοδικά!) και η απαξίωση της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης με την ταυτόχρονη απουσία ουσιαστικού διαλόγου και συναίνεσης, η χειραγώγησή της μέσω άστοχων και βλαπτικών θεσμικών παρεμβάσεων, η υποχρηματοδότηση ιδιαιτέρως της έρευνας (διατίθεται περίπου το 0,6% του ΑΕΠ, τρεις φορές κάτω του ευρωπαϊκού μέσου όρου), η ουσιαστική έλλειψη αυτοτέλειας, η απειλή τιμωρίας στις περιπτώσεις αδυναμίας υλοποίησης κατά γενική ομολογία δυσεφάρμοστων ή ανεφάρμοστων γραφειοκρατικών διατάξεων, η συνεχιζόμενη (και παρά τα περί του αντιθέτου κατά καιρούς λεγόμενα) δημιουργία νέων πανεπιστημίων και τμημάτων με τουλάχιστον αμφίβολη βιωσιμότητα έχουν οδηγήσει τελικά σε ένα ολισθηρό έδαφος και ένα συγκρουσιακό κλίμα, το οποίο δυναμιτίζει την ομαλή λειτουργία των ιδρυμάτων.

**Η ουσιαστική λύση είναι η «απελευθέρωση» των ιδρυμάτων από τον στενό κρατικό εναγκαλισμό και η εξασφάλιση της δυνατότητας να πορευθούν ανάλογα με τον χαρακτήρα τους, τις παραδόσεις τους και τις δυνατότητές τους, σ' ένα κλίμα υγιούς ακαδημαϊκής άμιλλας. Τα πανεπιστήμια δεν έχουν ανάγκη από περιοριστικά γραφειοκρατικά μέτρα αλλά από πραγματική αυτοτέλεια, επαρκή χρηματοδότηση σύμφωνα με τα ευρωπαϊκά πρότυπα και βεβαίως τα ίδια πρέπει να υπόκεινται σε αυστηρό κοινωνικό έλεγχο, όχι όμως με μηχανιστικές, ανούσιες και τιμωρητικές δήθεν αξιολογήσεις, αλλά με ουσιαστικό ακαδημαϊκό απολογισμό του έργου τους, ο οποίος θα αναδείξει τα επιτεύγματά τους, αλλά και τις ελλείψεις τους, για τις οποίες πρέπει να φροντίσει η πολιτεία.

Βεβαίως, οι πραγματικές (και όχι οι σκοπίμως κατασκευασμένες και διογκωμένες) ευθύνες των πανεπιστημιακών για ενδο-πανεπιστημιακές δυσλειτουργίες και αγκυλώσεις πρέπει να αναληφθούν όπου υπάρχουν και δεν είναι λίγα τα παραδείγματα απόδοσης τέτοιων ευθυνών.

**Στα σημαντικά προβλήματα που γνώρισε και γνωρίζει τα τελευταία χρόνια το ελληνικό δημόσιο πανεπιστήμιο, με την πρόσφατη τελεσίδικη απόφαση του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, προστίθεται σήμερα και η εξαιρετικά αρνητική εξέλιξη της ουσιαστικής αναγνώρισης των επαγγελματικών δικαιωμάτων, μέσω της αναγνώρισης των επαγγελματικών προσόντων των αποφοίτων των «κολεγίων», των οποίων η ποιότητα των όποιων σπουδών τους είναι πολύ χαμηλή συγκρινόμενη με την απαιτουμένη σε τριτοβάθμιο επίπεδο, πέραν του ότι πρόκειται για κερδοσκοπικού χαρακτήρα ιδιωτικούς φορείς, γεγονός που αντίκειται στο Σύνταγμα.

**Επιπλέον, σύμφωνα με αυτήν την απόφαση, η χώρα μας δεν έχει καν αρμοδιότητα ουσιαστικής αξιολόγησης αυτών των δομών, οι οποίες ανερυθρίαστα προβάλλονται συλλήβδην ως «πανεπιστήμια» που θα βοηθήσουν στην αναβάθμιση (!) της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στη χώρα μας, κάτι που, κατά την άποψή μας, στερείται σοβαρότητας. Θεωρούμε ότι η ελληνική πολιτεία πρέπει να κάνει αμέσως οποιεσδήποτε ενέργειες απαιτούνται σε ευρωπαϊκό επίπεδο και σε συνεργασία με άλλες χώρες, ώστε αυτό το ζήτημα να επανεξεταστεί ουσιαστικά.

**Πρόσφατα, «άνοιξε» και το θέμα του συστήματος πρόσβασης στα τριτοβάθμια ιδρύματα, η επίδραση του οποίου στην ποιότητα των υποψήφιων φοιτητών είναι προφανής και ως εκ τούτου μεγάλου ενδιαφέροντος για τα πανεπιστήμια.

Τα τελευταία 30 χρόνια μια πληθώρα «μεταρρυθμιστικών» προτάσεων φέρνει στην επιφάνεια και επιχειρεί να θεραπεύσει, συνήθως αποσπασματικά, διάφορες παραμέτρους του συστήματος: την αυτονομία και τον μορφωτικό ρόλο του λυκείου, την ελεύθερη πρόσβαση και το προπαρασκευαστικό έτος, την εμπλοκή των πανεπιστημίων, τον «κλειστό» αριθμό εισακτέων. Το θέμα, βεβαίως, είναι πολύπλοκο, αλλά είναι βέβαιο ότι κανένα νέο σύστημα πρόσβασης στην ανώτατη εκπαίδευση δεν πρόκειται να βελτιώσει το λύκειο, αν ταυτόχρονα δεν αντιμετωπιστούν τα προβλήματα που οδηγούν στην απογοήτευση και αποστασιοποίηση των παιδιών, στην αγωνία των γονιών (που πληρώνουν αδρά) και των εκπαιδευτικών, στην απουσία υποδομών και σύγχρονων προγραμμάτων σπουδών, δηλαδή στην εγκατάλειψη του σχολείου.

**Τι περιμένουμε; Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση για την αντιμετώπιση των μεγάλων προβλημάτων συνολικά του εκπαιδευτικού μας συστήματος και ειδικότερα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης.

Μια προσέγγιση ρεαλιστική, ειλικρινή, με εμπιστοσύνη στους εκπαιδευτικούς όλων των βαθμίδων, με στόχο την αναβάθμιση της ποιότητας των παρεχομένων γνώσεων και η οποία θα βασίζεται σε δοκιμασμένες πρακτικές και λύσεις επιτυχημένων εκπαιδευτικών συστημάτων και πολιτικών, προσαρμοσμένων στη δύσκολη ελληνική πραγματικότητα. Δεν υπάρχει άλλος χρόνος.

*Ο ΣΤΑΥΡΟΣ Α. ΚΟΥΜΠΙΑΣ είναι πρύτανης του Πανεπιστημίου Πατρών.