Έντυπη Έκδοση
Ελευθεροτυπία, Δευτέρα 9 Νοεμβρίου 2009
Ζωγράφιζα το Τείχος για να το γκρεμίσω
«Γκρέμισε» εικαστικά το Τείχος του Βερολίνου, ζωγραφίζοντάς το. Είκοσι χρόνια μετά την πτώση του, θέλει να ζωγραφίσει το τελευταίο κομμάτι του, προστατεύοντάς το για να μην γκρεμιστεί.
Στην αρχή ο κόσμος ήταν επιθετικός μαζί μου, με κατηγορούσαν ότι είχα πληρωθεί για να ζωγραφίσω το Τείχος. Επρεπε συνεχώς να εξηγώ ότι έκανα μια διαμαρτυρία», θυμάται σήμερα ο Τιερί Νουάρ
«Πρέπει να παραμείνει για τις νεότερες γενιές, ώστε να γνωρίζουν πόσο ζοφερό υπήρξε, και να μην κάνουν τα ίδια λάθη με τους γονιούς τους», μας δηλώνει ο Τιερί Νουάρ, ο καλλιτέχνης που με κίνδυνο της ζωής του γέμισε με χρώμα χιλιόμετρα από το «τείχος του αίσχους». «Εάν ξεχάσουμε το παρελθόν, αυτό θα επαναληφθεί με τον χειρότερο τρόπο», συνεχίζει.
Τι σας παρακίνησε να αρχίσετε να ζωγραφίζετε το Τείχος; Γνωρίζατε ότι η πράξη σας ήταν ιστορικής σημασίας;
«Οχι, εάν το αντιλαμβανόμουν ίσως να μην είχα αρχίσει να το ζωγραφίζω. Οταν ήμουν νέος στη Γαλλία δεν γνώριζα τίποτε για το Τείχος, τον θύλακ'λα του Δυτικού Βερολίνου, την πολιτική κατάσταση. Οταν πήγα στο Βερολίνο, λοιπόν, το 1982 δεν ήξερα τίποτε για την πόλη. Οταν άρχισα να ζωγραφίζω, πολύς κόσμος με προσέγγισε ρωτώντας με πράγματα πολιτικής χροιάς, και έτσι έμαθα τι πραγματικά σήμαινε το να ζωγραφίζεις το Τείχος. Αρχισα να καταλαβαίνω ότι ήταν ένα θανατηφόρο σύνορο. Δεν είχα ιδέα όταν ξεκινούσα».
Πότε καταλάβατε ότι αυτό που κάνατε ήταν κάτι σημαντικό;
«Η ταινία του Βιμ Βέντερς, "Φτερά του έρωτα", που αναφερόταν στο Τείχος χρησιμοποιώντας τη ζωγραφική μου, με έκανε να το αντιληφθώ. Ηταν μια παγκόσμια επιτυχία, σύγχρονη της περεστρόικα. Και με βοήθησε, γιατί στην αρχή ο κόσμος ήταν αρκετά επθετικός μαζί μου. Με κατηγορούσαν ότι είχα πληρωθεί για να ζωγραφίσω το Τείχος, έπρεπε συνεχώς να εξηγώ ότι ήμουν ένας γείτονας. Πολλές φορές μού έπαιρνε πιο πολύ χρόνο να απαντώ στις ερωτήσεις και να αντιμετωπίζω τους στρατιώτες-φύλακες παρά να ζωγραφίζω. Τους εξηγούσα ότι ήταν μια διαμαρτυρία».
Νιώσατε σαν πολιτικός σε κάποιο σημείο; Τι θέλατε να πετύχετε ζωγραφίζοντας;
«Ακόμη και η αναγραφή του ονόματός σου στο Τείχος ήταν μια πολιτική πράξη τότε, διότι απαγορευόταν, αφού ήταν το σύνορο Ανατολής-Δύσης. Οπότε ναι, ήμουν ένας πολιτικός ζωγράφος. Ηθελα να γκρεμίσω το Τείχος, αυτή ήταν η ιδέα της ζωγραφικής μου. Σήμερα, 20 χρόνια μετά την πτώση του, θέλω να ζωγραφίσω το κομμάτι που απέμεινε για να το προστατεύσω, ώστε να μην το γκρεμίσουν, σαν άλλοθι, μιας και ένας λευκός τοίχος δεν έχει κανένα ενδιαφέρον. Το Τείχος πρέπει να παραμείνει για τις νεότερες γενιές ώστε να γνωρίζουν πόσο ζοφερό υπήρξε, για να μην κάνουν τα ίδια λάθη με τους γονιούς τους. Διότι εάν ξεχάσουμε το παρελθόν μας, αυτό θα επαναληφθεί με τον χειρότερο τρόπο».
Πού βρισκόσασταν τη νύχτα που το Τείχος «έπεσε»; Πιστεύετε ότι παίξατε κάποιο ρόλο στην πτώση του;
«Βρισκόμουνα στο checkpoint Charlie! Γυρνούσα στο σπίτι μου, είδα το χάος, τον κόσμο από ανατολικά να θέλουν να σπάσουν τις πύλες, να περνούν, να χορεύουν και να πίνουν ώς το πρωί. Ηταν μια από τις ομορφότερες μέρες της ζωής μου, και ναι, θεωρώ ότι είχα έναν μικρό ρόλο, όπως πολλοί άλλοι άνθρωποι. Θα ήταν πολύ αλαζονικό να έλεγα ότι έριξα το Τείχος. Αλλά έχω το μικρό μερίδιο που μου αναλογεί. Πολλές μικρές προσπάθειες δημιούργησαν τότε μια όλο και μεγαλύτερη πίεση προς μια κατεύθυνση, που όλο και μεγάλωνε, δημιουργώντας τελικά μια χιονοστιβάδα, η οποία έριξε το Τείχος».
Ο Βιμ Βέντερς στην ταινία του «Τα φτερά του έρωτα» κατέγραψε τον ίδιο τον Τιερί Νουάρ επί το έργον, ενώ δίπλα στο Τείχος βάδιζε ο Αγγελός του (Μπρούνο Γκαντζ)
Είχατε κατά νου ότι η ζωγραφική σας ίσως να καταστρεφόταν;
«Δεν το σκέφτηκα καθόλου, δεν με ένοιαζε. Ηταν ευκαιρία να εξερευνήσω μια καινούργια πόλη, το ανατολικό Βερολίνο, που ήταν ένας νέος κόσμος, εντελώς διαφορετικός, δεν είχα χρόνο να σκεφτώ τίποτε άλλο».
Πώς νιώθετε ξέροντας ότι κομμάτια του Τείχους με την τέχνη σας βρίσκονται πια διασπαρμένα σε τόσο πολλά μέρη του κόσμου;
«Είναι σύμβολα της ελευθερίας στην Ευρώπη, νομίζω μεταφέρουν ένα μήνυμα. Για παράδειγμα, μεταξύ Καλιφόρνιας και Μεξικού υπάρχει επίσης ένα τείχος. Οταν επισκέφτηκα πριν από λίγο καιρό την περιοχή, μου είπαν ότι πολλοί το βλέπουν ως άλλο ένα τείχος του Βερολίνου. Αλλά πιστεύω ότι, όπως συνέβη και στο Βερολίνο, αργά ή γρήγορα όλα τα τείχη θα πέσουν».
Πώς χρησιμοποιούν οι καλλιτέχνες τη δύναμη που έχετε δηλώσει ότι έχουν;
«Συγκεκριμένοι καλλιτέχνες έχουν τόσο ισχυρή πνευματική ενέργεια, που μπορούν να διοχετεύσουν έναν διαφορετικό τρόπο σκέψης στον κόσμο, υπερκεράζοντας την προπαγάνδα, δείχνοντας διαφορετικούς δρόμους».
Θα λέγατε ότι τελικά η πτώση του κομμουνισμού έφερε έναν καλύτερο κόσμο; Είναι ο καπιταλισμός ένα καλύτερο σύστημα διαβίωσης;
«Ο Βιμ Βέντερς είπε ότι "νομίζαμε ότι η Ανατολή, ο κομμουνισμός 'έπεσε', αλλά βλέπουμε ότι συγχρόνως διαλύεται και η Δύση και ο καπιταλισμός". Το μέλλον πιστεύω ότι θα φέρει κάτι καινούργιο, μια νέα ρύθμιση, χωρίς Ανατολή-Δύση, με πολλούς πόλους, την Ινδία, τη Βραζιλία, την Κίνα, στο προσκήνιο. Είμαι αισιόδοξος γι' αυτό».
Θα ζωγραφίζατε το τείχος στην Παλαιστίνη ή στη Λευκωσία; Θα παροτρύνατε κάποιον να το πράξει;
«Ζωγράφισα το Τείχος στο Βερολίνο γιατί ζούσα δίπλα του. Εάν πάω σήμερα στη Λευκωσία ή την Παλαιστίνη, δεν θα λειτουργήσει έτσι. Πρέπει η νεολαία στους τόπους αυτούς να το πράξει. Δεν είμαι ένας βετεράνος που γυρίζει τον κόσμο ζωγραφίζοντας τείχη. Τους συμβουλεύω όμως να συνεχίσουν ό,τι άρχισα. Ο Βρετανός καλλιτέχνης δρόμου Banksy έκανε κάτι ανάλογο στο τείχος της Παλαιστίνης, τα έργα του όμως άντεξαν μόλις για δύο μέρες. Μια τέτοια πράξη, όμως, αποσκοπεί μόνο στη δημοσιότητα. Το ζήτημα είναι να βρίσκεσαι εκεί και να ζωγραφίζεις συνέχεια. Η διάρκεια και το μέγεθος για ένα τέτοιο έργο είναι πολύ σημαντικά στοιχεία». *
Info Ο Τιερί Νουάρ γεννήθηκε το 1958 στη Λυών. Εφτασε στο Βερολίνο το 1982. Από τον Απρίλιο του 1984 άρχισε να ζωγραφίζει το Τείχος. Οσο περνούσαν τα χρόνια η ζωγραφική του άρχιζε να αναγνωρίζεται από τη διεθνή εικαστική κοινότητα και να γίνεται σύμβολο. Στόχος του δεν ήταν να ομορφύνει το Τείχος, αλλά να του αφαιρέσει το μυστήριο και τον φόβο. Να το «γκρεμίσει», όπως μας λέει.