Έντυπη Έκδοση

Ο διπλός ψυχισμός της εφηβείας

Στέφανος Δάνδολος

Ο τελευταίος κύκνος

εκδόσεις Καστανιώτη, σ. 256, 17,70 ευρώ

Η δεκαετία του '80 είναι ακόμη πολύ νωπή για να πούμε ότι είναι πλέον ιστορία. Ομως ήδη φαίνεται λίγο παρωχημένη, καθώς χαρακτηρίστηκε από μόδες και νοοτροπίες που μοιάζουν μακρινές και ξεπερασμένες, έστω κι αν τις βιώνουμε μετεξελιγμένες ακόμα και σήμερα. Οσοι ανδρώθηκαν μέσα σ' αυτήν τη δεκαετία μεταφέρουν και σήμερα τη νοσταλγική τους ματιά σε βιώματα φρέσκα, που σπαρταρούν ακόμη.

Ο Δάνδολος μεταφέρει την αίσθηση μιας δεκαετίας μέσα στην οποία ανατράφηκαν αυτός και η γενιά των σημερινών σαραντάρηδων. Οσο κι αν ο ίδιος δηλώνει ότι το έργο δεν είναι αυτοβιογραφικό, νιώθουμε ότι μεταφέρει, αν όχι αυτούσια περιστατικά από τα σχολικά του χρόνια, σίγουρα την ατμόσφαιρα της εποχής και το κλίμα μιας ενηλικίωσης γεμάτης ένοχα μυστικά και μικρές ή μεγάλες απογοητεύσεις.

Είναι, με άλλα λόγια, ένα μυθιστόρημα μαθητείας; Μια εφηβική παρέα που μόλις μπήκε στο Γυμνάσιο ζει το ανακάτωμα που έφερε η Σου, μια νεαρή συμμαθήτριά τους, περισσότερο ελευθέρων ηθών από τους άλλους, οι οποίοι όσο τη θαυμάζουν τόσο τη μισούν, κι όσο είναι ερωτευμένοι μαζί της άλλο τόσο ζηλεύουν τον αέρα της και παραξενεύονται με την ελευθεριότητά της. Ειδικά η φωνή που αφηγείται, δέκα χρόνια μετά σε ένα reunion συμμαθητών, είναι ερωτευμένη κι αυτή μαζί της, στοιχείο που εκπλήσσει τον αναγνώστη όταν αυτός αντιληφθεί (εκεί περίπου στο ένα τρίτο του έργου) ότι ο αφηγητής είναι κοπέλα. Ερωτες που δεν ευοδώθηκαν, ενηλικίωση και εφηβικές μεταπτώσεις, φιλίες και προδοσίες, σχέσεις εφήμερες και όρκοι αιώνιοι, ματαιότητα και πρόσκαιρη ευχαρίστηση είναι ένα πολυσύνθετο μωσαϊκό που σκιαγραφεί τη δεκαετία της ξένης ροκ μουσικής και της δημόσιας τηλεόρασης, της ελευθερίας-ασυδοσίας που χαίρονται οι νέοι της και της σκληρής εμπειρίας του έρωτα.

Η αυτοκτονία ενός από τα παιδιά στιγμάτισε εντέλει το κλίμα της συντροφιάς και τώρα, δέκα χρόνια μετά, κεντρίζει τους εικοσιοχτάχρονους πλέον πρώην συμμαθητές να ανοίξουν το στόμα τους και να φανερώσουν όσα δεν τόλμησαν τότε. Ο συγγραφέας καταφέρνει να κινηθεί δεξιοτεχνικά μπρος-πίσω, να αναπλάσει την ατμόσφαιρα και να πείσει για την αυθεντικότητα της ζωής. Τόσο το ημερολόγιο της αφηγήτριας όσο και οι φωνές των συμμαθητών, τα τραγούδια που συνδέθηκαν αξεδιάλυτα με συμβάντα της γυμνασιακής τους πορείας, οι έξοδοι στη Γλυφάδα και οι κουβέντες μεταξύ τους, που αντηχούν ακόμα, στήνουν περίτεχνα το δίχτυ της εποχής, χωρίς να χάνεται η σφιχτή πλοκή που αποκαλύπτει σταδιακά όσα χρειάζονται για να προχωρήσει η υπόθεση.

Μία βασική επιφύλαξη δεν είναι δυνατόν να παραγνωριστεί· οι διάλογοι των παιδιών είναι αφύσικοι, δουλεμένοι και στρογγυλεμένοι μέχρι αναληθοφάνειας, με αποτέλεσμα να μην αποδίδουν τον αποσπασματικό λόγο της ηλικίας. Τα παιδιά στην πραγματικότητα μιλάνε με περισσότερο ελλειπτικό λόγο, πιο κωδικοποιημένο, με ατάκες και νεανικούς ιδιωματισμούς που δύσκολα μπορούν να αποδοθούν στον γραπτό λόγο.

Ο Δάνδολος στήνει μπροστά στα μάτια μας μια τοιχογραφία της ταραγμένης εφηβείας, στην οποία οι σχέσεις αποτελούν βασικό άξονα της προϊούσης ενηλικίωσης των παιδιών. Ορθώνει πάνω απ' όλα μια τραγωδία με ήρωες που ταλαντεύονται ανάμεσα στη λογική και στο συναίσθημα και τελικά σωριάζονται κλονισμένοι από την ίδια τους την ανισόρροπη μοίρα. Αλλά και ο αναγνώστης, που εν μέρει ταυτίζεται με τον έναν ή τον άλλον, ανακαλύπτει σταδιακά ότι είναι κι αυτός εγκλωβισμένος μεταξύ σφύρας και άκμονος, αφού το παιχνίδι της πλάνης και της αλήθειας παίζεται πάνω στην πνευματική του αντίληψη και την ψυχική του αντοχή. Η αφηγήτρια είναι το υποκειμενικό πρίσμα μέσω του οποίου διαθλάται παραχαραγμένη η αλήθεια που η ίδια ήξερε ή νόμιζε ότι ήξερε, χωρίς να αφήνει -πλην ελαχίστων στιγμών- περιθώρια να δούμε και την άλλη πλευρά. Οι ανθρώπινες σχέσεις στηρίζονται εντέλει σε εξηγήσεις και παρεξηγήσεις, ειδικά στα ευάλωτα εφηβικά μυαλά, όπως και οι αναγνωστικές εκδοχές της όποιας μυθιστορηματικής αλήθειας.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Ενα συνταρακτικό βιβλίο του Ταγκόρ
Βύθισμα αυτογνωσίας
Υπέροχος θησαυρός δύναμης
Οι πληθωρικοί δαίμονες
Η σουρεαλιστική μπόμπα
Υπάρχει φιλόσοφος Αλαίν Μπαντιού;
Το Σύμπαν σε μινιατούρα
Ο Μίνως Βολανάκης των λόγων και των πράξεων
Εννέα μήνες από τη ζωή μιας γυναίκας
Στιγμές από την ιστορία της Αριστεράς
Τρεις όψεις του κωμικού
Ενα γλοιώδες ανθρωπάκι της «κοινής γνώμης»
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Ενα συνταρακτικό βιβλίο του Ταγκόρ
Βύθισμα αυτογνωσίας
Υπέροχος θησαυρός δύναμης
Οι πληθωρικοί δαίμονες
Η σουρεαλιστική μπόμπα
Υπάρχει φιλόσοφος Αλαίν Μπαντιού;
Το Σύμπαν σε μινιατούρα
Ο Μίνως Βολανάκης των λόγων και των πράξεων
Εννέα μήνες από τη ζωή μιας γυναίκας
Στιγμές από την ιστορία της Αριστεράς
Τρεις όψεις του κωμικού
Ενα γλοιώδες ανθρωπάκι της «κοινής γνώμης»
Ο διπλός ψυχισμός της εφηβείας
Από τις 4:00 στις 6:00
Ο Ηλιος λάμπει και στη μουσική
Syd Barrett
Άλλες ειδήσεις
Κάθε τέλος είναι μια δικαιοσύνη
Τα σκηνικά παιχνίδια του Λόρκα
Ενα μικρό ελάττωμα
Από την ποίηση και την κατάσταση*