Έντυπη Έκδοση

Οικονομία

Αναλύσεις

  • Μέτρα που απειλούν την ανάπτυξη

    Μπροστά σε μεγάλα διλήμματα βρίσκεται η κυβέρνηση. Από τη μια πλευρά ομολογείται ο δημοσιονομικός εκτροχιασμός της οικονομίας. Από την άλλη, προβάλλονται μέτρα συμβατικής πολιτικής για την αντιμετώπισή του. Τα οποία, μάλιστα, εάν εφαρμοστούν, πιθανότατα να ακυρώσουν την αναπτυξιακή στρατηγική της κυβέρνησης.

    Εξηγούμαι αμέσως: προεκλογικά το ΠΑΣΟΚ μιλούσε για τριετές σχέδιο δημοσιονομικής προσαρμογής (κατόπιν συμφωνίας με την Ε.Ε.) και για την ανάγκη μείωσης του ελλείμματος κατά 3 δισ. ή 1% του ΑΕΠ το 2010 ως το πρώτο βήμα προς αυτή την κατεύθυνση, χωρίς να διαταραχθεί η νέα αναπτυξιακή διαδικασία την οποία θα πυροδοτούσε το κοινωνικό πακέτο άλλων 3 δισ. για την τόνωση της εγχώριας ζήτησης. Μάλιστα, το βάρος έπεφτε στην αύξηση της φορολογίας (2 δισ. από φοροδιαφυγή και 2 δισ. από κατάργηση φοροαπαλλαγών και αυτοτελούς φορολόγησης) και δευτερευόντως στη μείωση των δαπανών.

    Μετεκλογικά, όμως, η νέα κυβέρνηση διαπιστώνει πως το έλλειμμα είναι διπλάσιο (12%-13% του ΑΕΠ αντί 6% που ισχυριζόταν ο κ. Παπαθανασίου) και το χρέος πολύ υψηλότερο (115% του ΑΕΠ κατ' εκτίμηση μετά και την αναπροσαρμογή του φετινού ΑΕΠ στα 239 δισ.). Εξ ου και ο δημοσιονομικός εκτροχιασμός.

    Για να πείσει, λοιπόν, την Κομισιόν να αποδεχθεί το γενικότερο αναπτυξιακό της σχέδιο, αναγκάζεται τελικά να δεχθεί μείωση του ελλείμματος κατά 3%-4% του ΑΕΠ, ώστε από το 13% να πέσει αυτό λίγο κάτω από 10% του ΑΕΠ. Αυτό πρακτικά σημαίνει την εξεύρεση 10 δισ. αντί των 6 δισ. που αρχικά λογάριαζε.

    Τι κάνει λοιπόν; Αναγκάζεται να ισορροπήσει τη δοσολογία και αφήνει να εννοηθεί πως θα πάρει τα μισά από φόρους, ενώ τα υπόλοιπα μισά θα τα εξοικονομήσει από δαπάνες. Συγχρόνως, δε, ανακοινώνει ορισμένες διαρθρωτικές αλλαγές (βλ. σταδιακή εξίσωση ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης ανδρών-γυναικών στο Δημόσιο, διαχειριστικές αλλαγές στο ασφαλιστικό σύστημα, επανεξέταση βαρέων και ανθυγιεινών επαγγελμάτων, άνοιγμα κλειστών επαγγελμάτων) για να εναρμονισθεί με το κοινοτικό αίτημα περί μεταρρυθμίσεων με διάρκεια απόδοσης.

    Το πρόβλημα, ωστόσο, με την πολιτική αυτή είναι ότι για μια κατάσταση έκτακτης ανάγκης (δημοσιονομικός εκτροχιασμός) καταφεύγει στα γνωστά συμβατικά μέτρα, ενώ οι συγκεκριμένες διαρθρωτικές αλλαγές δεν προβλέπεται να συμβάλλουν ουσιαστικά και άμεσα στη ζητούμενη προσαρμογή. Επιπλέον, τα δημοσιονομικά αυτά μέτρα έχουν ένα μεγάλο θύμα: την ανάπτυξη. Γιατί, ενώ από το διεθνές περιβάλλον δεν αναμένεται κάποια ουσιαστική ώθηση, τα φορολογικά ιδίως μέτρα θα έχουν σημαντική επίπτωση στην ανάκαμψη (φέτος γράψαμε πτώση ΑΕΠ 1,3% και 130.000 νέους ανέργους ή 1% υψηλότερη ανεργία). Διάφορες μελέτες δείχνουν πως ενώ οι κρατικές δαπάνες δεν έχουν πολλαπλασιαστική επίδραση στην οικονομική δραστηριότητα, οι φόροι αντιθέτως έχουν με σχέση 1 προς 3. Σε περίπτωση, δηλαδή, αύξησής τους θα έχουν τρεις φορές πιο αρνητική επίδραση στην ανάπτυξη.

    Τι θα συμβεί εάν η οικονομική κρίση συνεχίσει να σιγοβράζει και στην Ελλάδα σημειώσουμε κάμψη 2%-3% το 2010; Η ανεργία θα εκτιναχθεί 1,5% παραπάνω (διάβαζε 200.000 ανέργους επιπλέον).

    Αυτό που νομίζω χρειάζεται είναι ρηξικέλευθες τομές. Να αναφέρω μερικά παραδείγματα. Εχουμε ήδη επισημάνει την ανάγκη αναδιαπραγμάτευσης του δημοσίου χρέους με την Ε.Ε. Χωρίς αυτό η χώρα θα παραμένει όμηρος της συνεχιζόμενης επιδείνωσης του χρέους.

    Πέραν αυτού, ο πρωθυπουργός οφείλει να προωθήσει πολιτική η οποία συμβάλλει στην εξομάλυνση των σχέσεων με τη Τουρκία και να αναζητήσει τα περιθώρια για αμοιβαία μείωση των στρατιωτικών δαπανών κατά 50%. Διαφορετικά, να προχωρήσουμε μονομερώς σε μία μείωση 20%-30%. Δεν νοείται σήμερα η χώρα να δαπανά το 3,6% του ΑΕΠ της σε αμυντικές δαπάνες όταν οι άλλοι Ευρωπαίοι ξοδεύουν αναλογικά τα μισά.

    Επιπλέον, πρέπει να γίνουν σοβαρές αλλαγές σε υπουργεία, ΔΕΚΟ, νοσοκομεία και τοπική αυτοδιοίκηση. Είναι απαράδεκτο το 30% των δημοσίων υπαλλήλων να υποαπασχολείται. Ούτε νοείται κρατικός δανεισμός για να πληρωθούν οι οφειλές στα νοσοκομεία χωρίς να συνοδεύεται από πλήρη εξυγίανση της διοίκησης και λειτουργίας τους (βλ. ηλεκτρονική διασταύρωση στοιχείων, λίστα φαρμάκων κ.λπ.). Πού ακούστηκε αλήθεια το μάνατζμεντ των νοσοκομείων να ανατίθεται σε άσχετους ανθρώπους (στρατιωτικούς κ.ά.); Επίσης, στην τοπική αυτοδιοίκηση πρέπει να μπει μαχαίρι στις αδικαιολόγητες δαπάνες. Μαζί με τις πολεοδομίες διεκδικούν τα πρωτεία της διαφθοράς, από τον περιορισμό της οποίας η προηγούμενη κυβέρνηση φιλοδοξούσε να συγκεντρώσει 10 δισ.

    Στο μέτωπο της ανεργίας πρέπει να ξανασυζητηθεί το θέμα της μείωσης του χρόνου εργασίας και οι όροι με τους οποίους μπορεί αυτό να συμφέρει όλες τις πλευρές. Πάντως, η ανεργία δύσκολα θα περιοριστεί με την επιδότηση των εργοδοτικών εισφορών, γιατί οι επιχειρήσεις είναι βέβαιο πως θα απολύσουν προσωπικό ώστε να το επαναπροσλάβουν μετά με επιδότηση. Αντίθετα, πρέπει να επιδοτηθούν από το κράτος προγράμματα εθελοντικής εργασίας για όσους ανέργους παύουν να καλύπτονται ασφαλιστικά (επίδομα ανεργίας) και αυτό να γίνει σε συνεργασία με την τοπική αυτοδιοίκηση προκειμένου να καλύψουν τοπικές ανάγκες που διαφορετικά θα επιβάρυναν τον προϋπολογισμό τους και εμμέσως το κράτος. Είναι η ανάπτυξη της κοινωνικής εργασίας που μπορεί -με τη συνεργασία συνδικάτων, τοπικής αυτοδιοίκησης και κράτους- να απορροφήσει σημαντικό τμήμα της ανεργίας κατά τρόπο παραγωγικό για όλους.

  • «Φόρος πολυτελούς διαβίωσης»

    Σε αυτούς που θεωρούν ότι το πρόβλημα της ελληνικής οικονομίας είναι απλώς το κράτος και τα ελλείμματά του, και ότι επομένως πρέπει να γίνει μια «λογιστικού τύπου» τακτοποίηση κρατικών εσόδων και δαπανών, έχω να πω ότι δεν καταλαβαίνουν το πρόβλημα της ελληνικής οικονομίας.

    Το υψηλό δίδυμο έλλειμμα, δημοσιονομικό και ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών (ως ποσοστά του ΑΕΠ), αντικατοπτρίζει ένα έλλειμμα στη σχέση εγχώριου εισοδήματος και συνολικής δαπάνης, δηλαδή μιας υπερβάλλουσας ζήτησης. Η κατάσταση αυτή θεωρητικά μπορεί να αντιμετωπιστεί είτε με την αύξηση της εγχώριας προσφοράς -και επομένως και των εισοδημάτων-, είτε με περιορισμό της δαπάνης, δημόσιας και ιδιωτικής, καταναλωτικής και επενδυτικής.

    Παρά το γεγονός ότι υπάρχουν πράγματι αναπασχόλητοι πόροι στην οικονομία, που προέρχονται τόσο από την απασχόληση (άνεργοι, άεργοι), όσο και από την κακή κατανομή των επενδυμένων κεφαλαίων, μια επεκτατική πολιτική τόνωσης της προσφοράς, ιδίως μέσω της αύξησης των εισοδημάτων και της κατανάλωσης, αυτή τη στιγμή δεν είναι ούτε επιθυμητή ούτε εφικτή. Παίρνει χρόνο για να αποδώσει πραγματικά όσον αφορά τις επενδύσεις, ενώ η οικονομία της χώρας είναι σήμερα με την πλάτη στον τοίχο.

    Από την άλλη, μια τέτοια πολιτική θα απαιτούσε μεταξύ των άλλων περισσότερα αλλά και ανεξάρτητα μέσα πολιτικής, ιδίως νομισματική και συναλλαγματική διαχείριση, τα οποία, ως γνωστόν, δεν υπάρχουν.

    Οσον αφορά τη δημοσιονομική πολιτική, η ελευθερία χρήσης της ως μέσου σταθεροποίησης της οικονομίας, θα απαιτούσε σαφώς καλύτερη δημοσιονομική κατάσταση από τη σημερινή, τότε τα δημοσιονομικά εργαλεία θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν προς την κατεύθυνση της τόνωσης της ζήτησης για επενδύσεις (προσοχή, όχι των εισοδημάτων, αλλά των επενδύσεων των επιχειρήσεων, όπως λέει ο Κέινς). Τα περιθώρια είναι πολύ στενά λοιπόν.

    Σε κάθε περίπτωση, πάντως, δεν πρέπει να ξεχνούμε ότι η δημοσιονομική διαχείριση εσόδων και δαπανών δεν είναι «στόχος πολιτικής» αλλά «μέσο πολιτικής». Μέσο που, μαζί με την εισοδηματική πολιτική μόνο, πρέπει να «εξυπηρετήσει» ή καλύτερα να κάνει πιο βιώσιμη τη σχέση μεταξύ εγχωρίως παραγόμενου εισοδήματος και δαπάνης. Εάν μια άμεση αύξηση του εγχωρίως παραγόμενου εισοδήματος είναι αδύνατη εξαιτίας και της απουσίας νομισματικής και συναλλαγματικής πολιτικής, τότε η βραχυπρόθεσμη ευθυγράμμιση εισοδήματος και δαπάνης πρέπει αναγκαστικά να γίνει μέσω προσαρμογής της δαπάνης προς τα κάτω, ιδιωτικής και δημόσιας. Δυστυχώς.

    Εδώ αντιμετωπίζει κανείς, όμως, τους εξής περιορισμούς: Η επιβάρυνση από τους τόκους του χρέους του Δημοσίου, το δημογραφικό και η ύφεση που επιβαρύνουν τα ασφαλιστικά ταμεία, αλλά και το υψηλό πλέον κόστος δανεισμού για το Δημόσιο, περιορίζουν ασφυκτικά τις δυνατότητες χρήσης της δημοσιονομικής πολιτικής από την πλευρά των δαπανών.

    Με άλλα λόγια, μην περιμένετε πολλά πράγματα από την περικοπή της λεγόμενης σπατάλης. Από την πλευρά των εσόδων, εκτός από την ύφεση που περιορίζει τις φορολογικές εισπράξεις του κράτους, η πίεση των εισοδημάτων λόγω του περιορισμού της ζήτησης στις αγορές, στέλνει πολλούς στη φοροδιαφυγή, με αποτέλεσμα την περαιτέρω συρρίκνωση των φορολογικών εσόδων. Οποιαδήποτε δε προσπάθεια ύψωσης των οριακών φορολογικών συντελεστών, ιδίως στα μεσαία και υψηλά εισοδήματα, αναμένεται να αποθαρρύνει την εργατικότητα, και να λειτουργήσει εναντίον της απασχόλησης, των φορολογικών εσόδων και του εθνικού εισοδήματος, άρα ως ποσοστό του ΑΕΠ μπορεί να δυσκολέψει την αποκλιμάκωση του δημόσιου ελλείμματος και χρέους.

    Οσον αφορά την έμμεση φορολογία, αυτή για να είναι αποδοτική στο σχετικό πλαίσιο πρέπει να μην εξουδετερώνεται από αυξήσεις σε μισθούς στο δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα, διαφορετικά τα δίδυμα ελλείμματα (Δημοσίου και τρεχουσών συναλλαγών) θα συνεχίσουν να μην αποκλιμακώνονται δραστικά, όπως δηλαδή πρέπει να γίνει μέχρι κάποιου σημείου.

    Μια παρένθεση στο σημείο αυτό: Είναι σωστό ότι η κρίση, δεδομένων των υψηλών εισοδηματικών ανισοτήτων στη χώρα μας (αν και τα στοιχεία μπορεί να παραπλανούν), -μπορεί να- πλήττει χαμηλά εισοδήματα. Ομως, με τέτοια φοροδιαφυγή, ποιος γνωρίζει ποια είναι αυτά;

    Ηγνώμη μου είναι ότι σήμερα είναι αδύνατη η οποιαδήποτε έκτακτη βοήθεια σε αναξιοπαθούντες, εξαιτίας της στρεβλής εικόνας που έχουμε για τα εισοδήματα. Και δεν είναι μόνο η παραοικονομία. Είναι και η μεταβίβαση περιουσιών στα παιδιά των οικογενειών, με αποτέλεσμα η φτώχεια να μην είναι πραγματική. Δυστυχώς.

    Τώρα, ένα «πρόγραμμα βιώσιμης, σχετικής εξισορρόπησης», πρέπει να βρει τον καλύτερο δυνατό συνδυασμό περιστολής καταναλωτικών δημόσιων και ιδιωτικών δαπανών στην οικονομία. Στο δημόσιο τομέα υπάρχει ανάγκη για περιστολή, όσο γίνεται, των καταναλωτικών δαπανών, αλλά μην τρέφουμε αυταπάτες.

    Η σπατάλη είναι δομημένη στο σύστημα. Η κυβέρνηση πρέπει να ιδρύσει ένα μηχανισμό αποδοτικότητας και αξιολόγησης των δαπανών, που θα περιλαμβάνει και την αναδιοργάνωση των οργανογραμμάτων υπουργείων και υπηρεσιών. Φτάνουμε σήμερα στο σημείο να λέμε ότι η κατάργηση του stage θα δημιουργήσει κενά στο Δημόσιο. Πρόκειται για παραλογισμό. Η αναδιάρθρωση θέσεων και καθηκόντων στο δημόσιο τομέα επείγει.

    Στο σκέλος των επενδύσεων πρέπει οπωσδήποτε να εξοικονομηθούν τα χρήματα της εθνικής συμμετοχής στο ΕΣΠΑ και να βρεθεί ένας τρόπος να μη δίνονται επιδοτήσεις για κατανάλωση εισαγωγών, όπως έκαναν αυτοί οι ανεκδιήγητοι λογιστές προηγουμένως. Διαφορετικά το ισοζύγιο θα συνεχίσει να χειροτερεύει. Εντύπωση προκαλεί το γεγονός ότι παρά τη συρρίκνωση του ΑΕΠ το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών είναι ποσοστό διψήφιο, 10% του ΑΕΠ υπολογίζεται για το 2009. Στο σκέλος των εσόδων η υπερβάλλουσα ζήτηση, η οποία μάλιστα κατευθύνεται κυρίως στις εισαγωγές, πρέπει να περιοριστεί με εισοδηματικά τεκμήρια με βάση τις δηλώσεις του Ε9 και του Ε1 (πίνακας 5) σε πολλούς (φοροδιαφεύγοντες) ελεύθερους επαγγελματίες. Φόρος πολυτελούς διαβίωσης λοιπόν, ή όπως αλλιώς θέλει η κυβέρνηση να τον ονομάσει. Μαζί και ο φόρος κατοχής (ή όπως αλλιώς ονομαστεί), με την επέκτασή του και στις «υπαίθριες περιουσίες».

    Σε κάθε περίπτωση, παρατηρούμε ότι όχι μόνο δεν είναι επαρκής και ανεξάρτητη ως μέσο η δημοσιονομική πολιτική, αλλά περιλαμβάνει περιορισμούς στη χρήση της, που αφορούν τη σχετική, εξαιρετικά κρίσιμη, δημοσιονομική κατάσταση. Η κυβέρνηση πρέπει να αποφασίσει τι τύπου ασθένεια έχει πλήξει την ελληνική οικονομία. Τα δίδυμα ελλείμματα ναι μεν δείχνουν τις δομικές, χρόνιες αδυναμίες της εγχώριας προσφοράς, όμως σήμερα, τώρα, επείγει μια προσαρμογή προς τα κάτω. Δυστυχώς.

    Τέλος, να επισημάνω δύο κινδύνους: Μέχρι σήμερα σταθήκαμε τυχεροί, σε κάποιο βαθμό, καθώς λόγω της διεθνούς συγκυρίας γλυτώσαμε 4,2 δισ. δολάρια (2009) σε εισαγωγές καυσίμων λόγω σχετικά χαμηλής τιμής πετρελαίου, ενώ βοηθά και το δολάριο που διολισθαίνει. Το ποσό αυτό υπερκάλυψε ακόμη και τις απώλειες συναλλάγματος από τουρισμό και ναυτιλία (περίπου 4 δισ. δολάρια το 2009)! Επίσης, τα επιτόκια, διεθνώς, μέσω των ποικίλων κυβερνητικών παρεμβάσεων είναι σαφώς χαμηλότερα, από μια περίπτωση στην οποία η εμφάνιση πληθωρισμού στις ΗΠΑ για παράδειγμα (θα) απαιτούσε υψηλότερα επιτόκια.

    Το σίγουρο είναι ότι άνοδος της τιμής του πετρελαίου λόγω επιτάχυνσης της ανάπτυξης των νέων θηρίων (Κίνα, Βραζιλία, Ινδία κ.λπ.), ή και άνοδος των επιτοκίων θα μας έφερνε αντιμέτωπους ίσως με πιο επιτακτικές πολιτικές περιστολής της καταναλωτικής δαπάνης και των εισοδημάτων. Εκτός κι αν πιστεύουμε ότι δεν υπάρχουν όρια στα ελλείμματα.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Οικονομία
Άλλα θέματα στην κατηγορία Οικονομία της έντυπης έκδοσης
Τράπεζες
Διάσταση κυβέρνησης με πιστωτικά ιδρύματα
«Δεν πληρώνουν»
Οργιο αυθαιρεσίας
Μόνο οι δανειολήπτες πληρώνουν την κρίση
Πόλεμος για το πλαφόν στα επιτόκια των πιστωτικών καρτών
Τα επισφαλή δάνεια θα κρίνουν τη συνέχεια
Κρας τεστ για τη ρευστότητα που χορηγήθηκε από την ΕΚΤ
Αύξηση προμήθειας 70% από την Τράπεζα Ελλάδος
Οδηγία-φρένο στον καταχρηστικό υπερδανεισμό
Σωτήριες οι προβλέψεις για τις επισφάλειες
Υπερχρεωμένα νοικοκυριά
Ρύθμιση χρεών και για την εφορία
Κοινοτική επιτήρηση
Τα όπλα στην ευρωμάχη
Αμφισβητήσεις
Η αναβίωση του φόρου Τόμπιν κατά της κερδοσκοπίας
Υποβάθμιση πιστοληπτικής ικανότητας Ελλάδας
Οι δυσμενείς αξιολογήσεις και το ασανσέρ των spread
Επιχειρήσεις
Ξαναμοιράζονται τα μεγάλα deals
Δύο σενάρια για το πάγωμα των δανείων
Το θέμα των δίγραμμων
Επιταγές με κρατική εγγύηση
Ελληνικά ρούχα στο Ντουμπάι
Ο πόλεμος των σποτ
Δεν βλέπουν φως από το άστρο της Βηθλεέμ
Πλεονεκτούν σε κερδοφορία οι εξ Αμερικής
Εργασιακό - Ασφαλιστικό
Ζητείται επειγόντως θηριοδαμαστής
Βαρίδι στο βιογραφικό τα stage
Διεκδικήσεις
Ασπιρίνη στην ανεργία η επιδότηση εισφορών
Τουρισμός
Η μαύρη τρύπα στον ΕΟΤ φέρνει «ριζικές τομές»
Διεθνή
Γερμανία: κυβέρνηση μεγάλων απαλλαγών
Πανευρωπαϊκό κυνήγι για χρήμα
Να πληρώσουν οι ίδιες για τα ανοίγματά τους
Κροίσων πονοκέφαλοι
Σφάζονται οι αδελφοί Αμπανί
Σε τέλμα οι ιδιωτικοποιήσεις στην Ανατολική Ευρώπη
Αφιέρωμα
Περιμένοντας την πράσινη ανάπτυξη
Ακτοπλοϊα
Ελληνοκινεζική ναυμαχία
Θέλουν υπεροπλία και στα τάνκερ
Φορολογία
Φοροτσιμπίδες για μετοχές και μερίσματα
Αγορές
Οι τράπεζες γυρίζουν την πλάτη στα δάνεια της ΕΚΤ
Πολύ κοντά στη στροφή
Παράγοντες αστάθειας
Χρηματιστήριο Αθηνών
Κλείνουν βιβλία και ρευστοποιούν
Ποιες θέσεις έχτισαν τα ξένα funds
Πρωταγωνιστεί και στην πτώση
Ξεφόρτωσαν στα ψηλά πολλά μεγαλοστελέχη
Επενδύσεις
Η επόμενη ημέρα κρύβει παγίδες
Τα κρατικά κεφάλαια
«Προτίμηση στα εμπορεύματα, προσοχή στα ακίνητα»