Έντυπη Έκδοση

Διεθνή

Σημεία αναφοράς

  • Το μυστήριο της επανάστασης

    «Κάθε γεγονός εμπεριέχει κάτι ουσιαστικά μυστηριώδες, ιδιαίτερα όταν έχει να κάνει με επανάσταση», υποστηρίζει ο Γάλλος ιστορικός Ενρί Λορένς, σε κοινή συνέντευξή του με δύο άλλους συναδέλφους του στην εφημερίδα «Λε Μοντ», συμμετέχοντας σε μια μεγάλη συζήτηση που γίνεται στη Γαλλία, σε μια απόπειρα να εξηγηθούν οι αιτίες των επαναστάσεων σε χώρες του αραβικού κόσμου και να συγκριθούν με παλαιότερες που είχαν ξεσπάσει στην Ευρώπη.

    Κατά την άποψη του Λορένς, πέρα από τα οικονομικά και κοινωνικά προβλήματα που αντιμετώπιζαν οι λαοί σε αυτές τις χώρες, υπάρχουν και άλλοι δύο λόγοι που ευνόησαν αυτό το ξέσπασμα: «η απαίτηση για αξιοπρέπεια και η απόρριψη του φόβου», αφού από τα παλαιά χρόνια έχει διαπιστωθεί πως τα αυταρχικά καθεστώτα καταρρέουν όταν δεν εμπνέουν πια φόβο, αλλά μόνο περιφρόνηση.

    «Οποιο και αν είναι το μέλλον του αραβικού κόσμου, τονίζει, τουλάχιστον δύο πράγματα έχουν αλλάξει: Πρώτον, το μοντέλο του ισόβιου ηγέτη, το οποίο έχει σοβαρά κλονιστεί, και δεύτερον, η εικόνα που οι Αραβες έχουν τώρα πια για τους ίδιους και αυτή που δείχνουν προς τα έξω».

    Ομως, γιατί ξαφνικά επαναστατούν όλες αυτές οι αραβικές χώρες; Στο ερώτημα αυτό απαντά σε μεγάλη συνέντευξή του στο Διαδίκτυο ο πολιτειολόγος Ολιβιέ Ρουά, συγγραφέας του πολυσυζητημένου βιβλίου «Η αποτυχία του πολιτικού ισλάμ».

    «Μυστήριο! Εδώ και είκοσι χρόνια είχε διαπιστωθεί το αδιέξοδο, αλλά η έκρηξη έγινε σήμερα. Αυτό με κάνει να πιστεύω ότι πρόκειται για ένα φαινόμενο που συνδέεται με τις διαφορετικές γενιές. Σήμερα σημαντικό ρόλο παίζει η γενιά που γεννήθηκε στην κρίση, που δεν επένδυσε ποτέ στον ισλαμισμό ως λύση στα προβλήματά της, γιατί ο ισλαμισμός ήταν ήδη μέρος του πολιτικού τοπίου όταν συνειδητοποιήθηκε πολιτικά. Αυτή η γενιά δεν είναι ιδεολογική. Υπάρχουν και άλλα δεδομένα βέβαια, που θα έπρεπε να λάβουμε υπόψη μας, παραδείγματος χάριν, το ότι μετά από αυτή τη γενιά μειώθηκε αισθητά η δημογραφική ανάπτυξη».

    Μπορούμε να μιλάμε για έναν παναραβισμό, που δεν χαρακτηρίζεται από εθνικισμό, όπως άλλοτε, αλλά συνδέεται με την απόρριψη των αυταρχικών καθεστώτων;

    «Η κρίση αποδεικνύει πως υπάρχει ένας αραβικός κόσμος. Το γεγονός του μιμητισμού λειτουργεί στον αραβικό κόσμο και αποκλειστικά εκεί προς το παρόν. Υπάρχει μια αραβική αλληλεγγύη, η οποία ενισχύεται, παραδείγματος χάριν, από το τηλεοπτικό κανάλι Αλ Τζαζίρα. Αυτό είναι προφανές. Ωστόσο, ο όρος παναραβισμός δεν αποτελεί πλέον πολιτικό σχέδιο: δεν υπάρχουν παναραβικά συνθήματα, όπως δεν υπάρχουν και ιδεολογικά συνθήματα σε αυτές τις διαδηλώσεις. Ο αραβικός κόσμος είναι ένας χώρος διαβούλευσης. Υπάρχει ασφαλώς μια αραβική σκηνή, αλλά δεν υπάρχει παναραβισμός ως πολιτικό σχέδιο. Και ακριβώς επειδή δεν υπάρχει πια πολιτικό σχέδιο, υπάρχει ελευθερία έκφρασης. Είναι το παράδοξο που συμβαίνει αυτή τη στιγμή».

    Ποια είναι η πραγματική βαρύτητα των ισλαμιστών σε αυτές τις επαναστάσεις, που φαίνεται να μη συνδέονται με τη θρησκεία;

    «Ναι, σε όλες τις επαναστάσεις οι ισλαμιστές απουσιάζουν. Αυτό δεν σημαίνει φυσικά πως δεν θα εμφανιστούν κάποια στιγμή. Ο ισλαμισμός τελείωσε, ως πολιτική λύση και ως ιδεολογία. Ωστόσο, οι ισλαμιστές είναι εκεί και αποτελούν το μεγάλο άγνωστο».

    Οι ισλαμιστές αστικοποιήθηκαν

    «Μεσοπρόθεσμα, βλέπω δύο πιθανές εκδοχές, που δεν αλληλοαναιρούνται:

    Την τουρκική εκδοχή: δηλαδή το πέρασμα σε ένα μοντέλο αντίστοιχο με αυτό της ευρωπαϊκής χριστιανοδημοκρατίας, εκδοχή πολύ συντηρητική, που παίζει, ωστόσο, το παιχνίδι του κοινοβουλευτισμού.

    Ή ένα είδος Opus Dei, ένα κίνημα, δηλαδή, που λέει: εμείς αδιαφορούμε για την πολιτική, αυτό που μας ενδιαφέρει είναι μόνο οι θρησκευτικοί κανόνες. Με άλλα λόγια, επιστροφή στον σαλαφισμό (κίνημα που θέλει να επαναφέρει το μουσουλμανικό κόσμο στους πρώτους χρόνους του ισλαμισμού).

    Για να το κατανοήσουμε, πρέπει να δούμε μια σημαντική εξέλιξη: οι ισλαμιστές αστικοποιήθηκαν. Εγιναν οπαδοί του κοινοβουλευτισμού, αλλά είναι και συντηρητικοί, δεν έχουν πια κοινωνικό σχέδιο και επομένως απουσιάζουν από τους κοινωνικούς και οικονομικούς αγώνες.

    Είναι πολύ σαφές στην Αίγυπτο: οι Αδελφοί Μουσουλμάνοι, σε θέματα οικονομίας, έγιναν φιλελεύθεροι. Είναι υπέρ των ιδιωτικοποιήσεων και εναντίον των απεργιών».

    Το τουρκικό μοντέλο του ΑΚΡ μπορεί να εφαρμοστεί σε χώρες όπως η Αίγυπτος και η Τυνησία;

    «Ασφαλώς, αλλά αυτό απαιτεί κάποιο χρόνο, αφού ένα τέτοιο μοντέλο εγγράφεται στην πρακτική του κοινοβουλευτισμού. Αν υπήρχε ο απαραίτητος χρόνος έως τη διεξαγωγή εκλογών, οι ισλαμιστές δεν θα κατάφερναν να αποσπάσουν την πλειοψηφία στην Αίγυπτο και την Τυνησία. Με εξαίρεση τον παροξυσμό στην Αλγερία, το 1991, οι ισλαμιστές συγκεντρώνουν ένα 20%. Ωστόσο, υπάρχει ο κίνδυνος της αναρχίας, γιατί η πολιτική σκηνή καταστράφηκε ηθελημένα από αυταρχικά καθεστώτα. Στην Τυνησία, ένα μέρος του κόσμου θα απογοητευτεί, γιατί δεν θα αλλάξει τίποτε σε θέματα κοινωνικο-οικονομικά, καθώς δεν είναι εφικτό κάτι τέτοιο βραχυπρόθεσμα από άνεργους πτυχιούχους. Η συγκέντρωση μεταναστών στο ιταλικό νησί Λαμπεντούζα δείχνει πως οι άνθρωποι δεν πιστεύουν ότι μπορεί να γίνει κάτι. Για την Αίγυπτο βλέπω μια εξέλιξη τουρκικού τύπου, όπου ο στρατός θα αποτελεί εγγύηση για τους θεσμούς και την τήρηση των συμφωνιών με το Ισραήλ».

    Γιατί οι άνθρωποι να μην ψηφίσουν τους ισλαμιστές;

    «Γιατί να ψηφίσουν ανθρώπους που δεν βρίσκονταν στην επανάσταση; Δεν είναι η ίδια περίπτωση με το Ιράν, το 1979, όπου οι ισλαμιστές είχαν επαναστατήσει, ή της Αλγερίας, το 1991, όταν το Ισλαμικό Μέτωπο Σωτηρίας βρισκόταν επικεφαλής των διαδηλώσεων. Οι ισλαμιστές σε αυτές τις περιπτώσεις βρίσκονταν στην πρωτοπορία. Σήμερα δεν έχουν καμία σχέση με τους εξεγερμένους».

    Πώς εξηγείτε τη σιωπή της Αλ Κάιντα;

    «Δεν έχω να πω πολλά πάνω σε αυτό, γιατί πρόκειται για μια ήττα της Αλ Κάιντα. Οπως ο Μουμπάρακ, έτσι και η Αλ Κάιντα ζούσε σε μια λογική διπολισμού. Από τη μια μεριά τα φιλοδυτικά καθεστώτα και από την άλλη, το ισλάμ. Τώρα, η Αλ Κάιντα είναι το ίδιο αποπροσανατολισμένη όσο και ο Μουμπάρακ. Η ιδέα πως "όσο δεν έχετε νικήσει τον μεγάλο Σατανά με τη διεθνή τζιχάντ, δεν θα μπορείτε να κάνετε τίποτε στη χώρα σας", δεν ισχύει πια. Η Αλ Κάιντα δεν έχει καμία ιδεολογική ή κοινωνική επιρροή σε αυτές τις περιοχές. Η απάντησή της θα έπρεπε να ήταν μια μεγάλη επίθεση κάπου, αν είχε τα μέσα, αφού μέσα από τέτοιες ενέργειες υπάρχει».

    Τι συμβαίνει και σε όλες αυτές τις εξεγέρσεις δεν είδαμε να καίγεται ούτε μία αμερικανική σημαία;

    «Είναι το φαινόμενο Ομπάμα. Αυτές οι επαναστάσεις δεν θα μπορούσαν να γίνουν επί Μπους, γιατί εκείνος ήθελε να "εξαγάγει" τη δημοκρατία του.

    Αυτό που δεν καταλάβαμε ποτέ στη Γαλλία είναι πως δεν πήραμε στα σοβαρά τον Μπους όταν έλεγε "θα εισβάλω στον Ιράκ για να επιβάλω τη δημοκρατία". Ασφαλώς, μια δημοκρατία εισαγόμενη μέσω στρατιωτικής εισβολής δεν μπορεί να αναπτυχθεί. Τώρα που τα αμερικανικά στρατεύματα στο Ιράκ ετοιμάζονται να φύγουν και ο Ομπάμα επέστρεψε σε μια realpolitik, μπορούν να διεκδικήσουν τη δημοκρατία χωρίς να χρειάζεται να προσχωρούν στους Αμερικανούς».

    Αυτές οι επαναστάσεις μπορούν να έχουν επιπτώσεις στους μουσουλμάνους της Δύσης;

    «Ναι, αλλά εμμέσως. Οι επαναστάσεις αυτές καταρρίπτουν την άποψη του "μουσουλμανικού πεπρωμένου", των ισλαμόφοβων, αριστερών και δεξιών, οι οποίοι ισχυρίζονται πως δεν μπορεί να αναπτυχθεί η δημοκρατία σε ισλαμικές χώρες. Σύμφωνα με την άποψη αυτή, για να ενταχθούν οι μουσουλμάνοι μετανάστες θα έπρεπε να υπάρξει μια θεολογική μεταρρύθμιση. Τα όσα συμβαίνουν στους δρόμους του Καΐρου και της Τύνιδας σπάνε τον τρόπο σκέψης και όλες τις λαϊκίστικες νοοτροπίες».

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Διεθνή
Άλλα θέματα στην κατηγορία Διεθνή της έντυπης έκδοσης
Λιβύη
Στήνουν απελευθερωτικό στρατό
Ο Καντάφι απέλυσε το «δεξί χέρι του», τον αρχηγό των μυστικών υπηρεσιών, Σενούσι
Εκτός Συμβουλίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων η Λιβύη
Οι ΗΠΑ χτυπούν τύμπανα πολέμου
Μια ανθρωπιστική κρίση γεννιέται στα σύνορα Λιβύης - Τηνησίας
Στα 114 δολάρια το μπρεντ, λόγω φημών και ψυχολογίας
Φόβος να μας μείνουν αμανάτι οι 4.500 Φιλιππινέζοι της Λιβύης
Ιράν
Ιράν: νέες συγκρούσεις αστυνομίας-διαδηλωτών, που ζητούσαν την απελευθέρωση των Καρουμπί-Μουσαβί
Μέση Ανατολή
Το αραβικό «σοκ και δέος»
Γερμανία
«Τσου», του είπε τελικά η Μέρκελ
UNESCO
UNESCO: 67 εκατ. παιδιά δεν πάνε καθόλου σχολείο
Ιταλία
Κατήγγειλε «εξαγορά» του
ΗΠΑ
Κάτω τα χέρια απ' το Δημόσιο
ΟΗΕ
Οι μεγάλες δυνάμεις πιέζουν να δοθεί στον ΟΗΕ ο έλεγχος του Ιντερνετ
Βρετανία
Η Βρετανία κόβει χορηγίες
Βραβεία Νομπέλ
Ενα Νόμπελ, 241 υποψήφιοι
Άλλες ειδήσεις
Με το ζόρι γυναίκες στα δ.σ.
Ασήμωσε να σε πω...