Έντυπη Έκδοση

«Το πρόσωπο του ουρανού», το νέο βιβλίο της Δ. Κολλιάκου

«Αν ζούσα στην Ελλάδα, θα είχα μεγαλύτερο θυμό»

Ηπολυβραβευμένη Δήμητρα Κολλιάκου, από τις πιο ενδιαφέρουσες αφηγηματικές φωνές της νεότερης γενιάς, επανέρχεται φέτος μ' ένα ακόμη μυθιστόρημα, το τρίτο της, «Το πρόσωπο του ουρανού» (Πατάκης).

Ενα σκοτεινό βιβλίο, που λειτουργεί όμως παρηγορητικά στους μπερδεμένους, μεταβατικούς καιρούς μας, από μια ξενιτεμένη συγγραφέα η οποία επιμένει να γράφει ελληνικά.

Η καινούργια της ιστορία εκτυλίσσεται στη Βρετανία κυρίως κι ενσωματώνει παρακλάδια που άλλοτε παραπέμπουν σε αδικίες του παρελθόντος κι άλλοτε προφητεύουν ένα μέλλον ακόμα πιο ζοφερό. Ο ουρανός που αντικρίζουν οι ήρωες της Κολλιάκου είναι συννεφιασμένος, σε αντιστοιχία με τα δικά τους οικογενειακά, επαγγελματικά, υπαρξιακά βάσανα που αγωνίζονται να υπερβούν. Οι πρωταγωνιστές είναι τρεις: ο άρτι απολυθείς πανεπιστημιακός κι επίδοξος λογοτέχνης Σαμ, η ανικανοποίητη από το γάμο τους Νεφέλη, που φλερτάρει με την ιδέα της μετεγκατάστασής της στην Ελλάδα, και ο σιωπηλός δεκάχρονος γιος τους Νίκολας ή Νικόλας, ανάλογα με το ποιος γονιός τον προσφωνεί.

Κρίση και Πανεπιστήμιο

Η Κολλιάκου δεν είχε βάλει με τον εαυτό της κάποιο συγκεκριμένο στοίχημα. Δεν γνώριζε καν το στόχο όταν ξεκινούσε «Το πρόσωπο του ουρανού»: «Γενικά κι αόριστα», λέει, «ήθελα να γράψω για την κρίση, όχι όμως τόσο για την οικονομική όσο για την απαξίωση που έβλεπα γύρω μου. Απαξίωση των ανθρώπων, απαξίωση για το νόημα της δημιουργικής εργασίας, που συνήθως δεν αμείβεται υλικά, απαξίωση κι αυτής της ίδιας της έννοιας της αγωνιστικότητας. Ενιωθα ότι απειλούμαι απ' αυτό το "έτσι κι αλλιώς, όλα θα πάνε στράφι". Εχω μια έκφυτη ροπή προς τη σκοτεινιά κι ήθελα να της αντισταθώ».

Την ίδια εποχή, διαπίστωνε ότι τα πράγματα στον ακαδημαϊκό χώρο άλλαζαν ανησυχητικά, ότι «σαν οικογένεια θα φεύγαμε...». Κι ήταν επίσης μια εποχή που κυκλοφορούσε πολύ με το ποδήλατο. «Καθημερινά διέσχιζα κάτι λιβάδια στα οποία έβοσκαν αγελάδες, κι είχα την ευκαιρία να βλέπω "εκτεθειμένο" ουρανό, κάτι μάλλον ασυνήθιστο στις πόλεις με τα ψηλά κτήρια. Κι έτσι άρχισα να προσέχω τα σύννεφα και τα σύννεφα άρχισαν να με συναρπάζουν...».

Το κεντρικό νήμα της ιστορίας πλέκεται πάνω στη δύσκολη φάση προσαρμογής της Νεφέλης και του αγοριού στη νέα τους καθημερινότητα, χωρίς τον Σαμ, που υποτίθεται πως έχει βρει δουλειά σε αγγλόφωνο λύκειο της Βαρκελώνης. Η ηλικιωμένη Αγγλίδα γειτόνισσά τους, αυτή η «συλλέκτρια νεφών», όπως τους συστήνεται, παίζει καταλυτικό ρόλο παρακάτω. Το ίδιο και το χειρόγραφο του πατέρα της, Βρετανού στρατιώτη που αιχμαλωτίστηκε στην Κρήτη το '41, που θα περάσει από πολλά χέρια. Ομως ο Σαμ δεν είναι στην Ισπανία. Δουλεύει ως πλασιέ στη διπλανή πόλη και προσπαθεί να τελειώσει το πρώτο του μυθιστόρημα -«μια δυστοπία», σύμφωνα με την Κολλιάκου, κάτι σαν θρίλερ «αλλά μόνο κατ' όνομα εφηβικό και μόνο σε πρώτο επίπεδο οικολογικό».

Αν στο πρώτο ένθετο χειρόγραφο η συγγραφέας συμπυκνώνει αυθεντικές μαρτυρίες στρατιωτών αφημένων «από τους από πάνω» στη μοίρα τους κατά την εκκένωση της Κρήτης από το βρετανικό στρατό, στο δεύτερο αντανακλώνται, διαθλασμένα, στοιχεία από την προσωπική ιστορία ενός ποικιλοτρόπως ευνουχισμένου άντρα, οχυρωμένου τώρα πίσω από ένα ψέμα, αλλά πιστού και στις συγγραφικές του φιλοδοξίες και στα πατρικά του καθήκοντα. Και τα δύο κείμενα μοιάζουν αρχικά με ξένα σώματα, αλλά λειτουργούν υπόγεια, φωτίζοντας κι από άλλες πλευρές τη βασική ιστορία.

Απόφοιτη της Φιλοσοφικής Αθηνών, μ' ένα διδακτορικό στη γλωσσολογία από το Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου, με δεκαπενταετή θητεία στο Πανεπιστήμιο του Νιούκασλ και από το 2010 στο επιστημονικό δυναμικό του Paris VII, η Κολλιάκου ζωντανεύει με σπαρταριστό τρόπο στο βιβλίο ποιες συνέπειες έχουν για τους ήρωές της η εμπορευματοποίηση της γνώσης, η μετάλλαξη των βρετανικών πανεπιστημίων σε «επιχειρήσεις», η περιθωριοποίηση των ανθρωπιστικών σπουδών.

«Δεν πρόκειται μόνο για προσωπική μου εκτίμηση», διευκρινίζει. «Εχουν γραφτεί και πολλά σχετικά κείμενα από ακαδημαϊκούς όπως ο Simon Head από την Οξφόρδη, ο Antony Grafton από το Πρίνστον ή ο Stefan Collini από το Κέμπριτζ. Συνοπτικά, μεγάλη ανησυχία έχουν προκαλέσει η διακοπή των κρατικών επιχορηγήσεων και ο τριπλασιασμός των διδάκτρων για το πρώτο πτυχίο -9.000 λίρες το ακαδημαϊκό έτος-, με προφανή συνέπεια τα βρετανικά πανεπιστήμια να γίνονται λιγότερο επιλεκτικά. Κι ενώ τα βλέπουμε να περνούν υπό το στενό έλεγχο μιας ανώτερης γραφειοκρατίας, η πολιτεία δηλώνει απερίφραστα τη στήριξή της μόνο στην έρευνα που έχει αντίκρισμα στον επιχειρηματικό κόσμο. Γι' αυτό τοποθέτησα τον Σαμ στον πανεπιστημιακό χώρο. Επειδή εκεί φαίνεται καλύτερα ότι η κρίση, συνεπώς και η χρεοκοπία, δεν είναι μόνο οικονομική αλλά και ηθική και πνευματική».

Γράφονται από μακριά

Υπάρχει σ' ένα σημείο μια σκηνή όπου οι συμμαθητές του μικρού Νίκολας τον κοροϊδεύουν -ως μισό Ελληνάκι που είναι- απλώνοντας τα χέρια τους σαν ζητιάνοι. Μια επινόηση είναι κι αυτό: «Ηθελα να δείξω τι ζημιά μπορεί να κάνει η εικόνα που μεταφέρουν για την Ελλάδα ορισμένα ξένα δημοσιεύματα. Από τέτοια θα "ενημερώνονταν" οι γονείς των παιδιών μιας επαρχιακής πόλης του βρετανικού Βορρά. Προσωπικά, δεν έχω έρθει αντιμέτωπη με παρόμοιες αντιδράσεις - αντίθετα, έχω συναντήσει ανθρώπους που αν μη τι άλλο ενδιαφέρονται ν' ακούσουν τι συμβαίνει και από το δικό μου στόμα. Αμηχανία μού προκαλεί όχι τόσο η άγνοια όσο η έλλειψη ενδιαφέροντος, η τάση να βολεύεται κανείς με απόψεις ετοιματζίδικες, η πνευματική οκνηρία».

Σε αντίθεση επίσης με τον Σαμ, η Κολλιάκου δεν απευθύνθηκε ποτέ σε λογοτεχνικό ατζέντη στην Αγγλία, γιατί «απλώς δεν έχω γράψει ποτέ λογοτεχνία στα αγγλικά». Στην περίπτωσή της, πάντως, η απόσταση λειτούργησε. «Νομίζω πως αν ζούσα στην Ελλάδα θα είχα μέσα μου μεγαλύτερο θυμό και λιγότερη νηφαλιότητα. Ταυτόχρονα, όμως, με πονάει που λείπω. Σε καθαρά γλωσσικό επίπεδο και υφολογικό, η απόσταση έχει παίξει καθοριστικό ρόλο. Κράτησα τη γλώσσα μου διαβάζοντας και μαθαίνοντάς τη στα παιδιά μου, αλλά πρωτίστως την κράτησα γράφοντας. Κι επειδή μου λείπουν τα ακούσματα, όσο κι αν έρχομαι συχνά στην Ελλάδα, όσο κι αν τα ψάχνω στο Ιντερνετ, έχω ένα δέος για τις λέξεις. Προσέχω και γράφω "στεγνά"».

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Λογοτεχνία
Σχετικά θέματα: Λογοτεχνία
Κατανοώντας την τρομοκρατία
Επίσκεψη από τη Βικτόρια Χίσλοπ *
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Θέατρο
Ηθοποιός: φως, νερό, τηλέφωνο... κομμένα
Συσσίτια αντί επιχορηγήσεων
Λογοτεχνία
«Αν ζούσα στην Ελλάδα, θα είχα μεγαλύτερο θυμό»
Κατανοώντας την τρομοκρατία
Επίσκεψη από τη Βικτόρια Χίσλοπ *
Κινηματογράφος
Από το οικονομικό κραχ ώς τον Μακάρθι
«Το σινεμά για μένα είναι είδος απελευθέρωσης»
Μουσική
«Δεν παίζουμε για την ελίτ»
Βιβλίο
Πολιτική βία: κατακλυσμιαίο κοινωνικό φαινόμενο
Η κοινωνία στον καθρέφτη της αποκάλυψης
Πολιτικό το πρόβλημα
Η αποκάλυψη της κρατικής καταστολής
Οι κρυφοί μηχανισμοί της CIA
Ματωμένος έρωτας
Το παιδί από τη Γερμανία
Κατακτημένη γνώση - Ο Εμπορος των καταραμένων βιβλίων
Φλεγόμενη γη
Tuesday's Gone
Η αφοσίωση του υπόπτου Χ
Το έκτο αίνιγμα
Νεκρική σιωπή στο μοναστήρι της Βαρκελώνης
Άλλες ειδήσεις
«Πλάτες» κοινωνικής αφύπνισης
...ώσπου έπεσε ο γενικός