Έντυπη Έκδοση

ΒΙΒΛΙΟ ΚΑΙ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ

Από την εικόνα στη δημιουργία

Από τη στιγμή που ο κινηματογράφος έπαψε να αντιμετωπίζεται ως τεχνολογικό θαύμα και οπτικό φαινόμενο, η αφήγηση ιστοριών φάνταζε για τους κινηματογραφιστές κοινός τόπος.

Ο πειρασμός της έτοιμης μυθοπλασίας οδήγησε μοιραία την κινηματογραφική γραφή σε μια στενή συσχέτιση με τη λογοτεχνία.

Τα δημοφιλή λογοτεχνικά έργα εγγυώνταν εξάλλου την προσέλευση του κοινού και την ανάλογη εισπρακτική επιτυχία, γεγονός που παρέσυρε τους κινηματογραφιστές σε μια ευλαβική, αλλά δημιουργικά στείρα οπτικοποίηση.

Η συνύφανση με την τεχνολογία εξακολουθεί να αποτελεί για την έβδομη Τέχνη ευλογία και κατάρα, τον πρωταρχικό παράγοντα εκφραστικής ανανέωσης αλλά και δημιουργικής στασιμότητας, καθώς ο δημιουργός δεν διαθέτει την πολυτέλεια της πλήρους αποστασιοποίησης από τα εμπορικά πρότυπα. Σε αντίθεση με τις υπόλοιπες Τέχνες και τη σχετικά ανέξοδη σύνθεση, η πολυδάπανη παραγωγή μιας ταινίας επιτάσσει την άμεση ανταπόκριση του κοινού, από την οποία εξαρτώνται η ύπαρξη ενός κινηματογραφιστή και η δυνατότητά του να συνεχίσει το δημιουργικό του έργο.

Η μετά θάνατον αναγνώριση σκηνοθετών σπανίζει, καθώς ο δημιουργός «υποχρεούται» να δρέψει άμεσα τους καρπούς του πνευματικού του έργου.

Στα πρώτα βήματα της εν δυνάμει Τέχνης η λογοτεχνία άσκησε τον ρόλο του δυσθεώρητου πλανήτη, που έλκει μοιραία και διαγράφει την τροχιά του μικροσκοπικού του δορυφόρου. Η σχέση λογοτεχνίας και κινηματογράφου εντεινόταν από την αμηχανία ή την αδυναμία των κινηματογραφιστών να εντοπίσουν τα εκφραστικά μέσα και τα αισθητικά ερείσματα μιας υβριδικής, αλλά αυτοτελούς Τέχνης.

Από την περίοδο του βωβού κινηματογράφου και την αποσπασματική μεταφορά ορισμένων σελίδων του Ντίκενς, μέχρι την άφιξη του ήχου και το στημένο καδράρισμα εντός των θεατρικών αιθουσών, ο κινηματογράφος αποτελούσε για τη λογοτεχνία ένα απλό οπτικό μέσο, γεγονός που ακύρωνε το εκφραστικό του οπλοστάσιο και καθυπότασσε την καλλιτεχνική του ανεξαρτησία.

Οι σκηνοθέτες της Νουβέλ Βαγκ, κριτικοί και εκδότες των Κινηματογραφικών Τετραδίων (Cahiers du cinema), εισήγαγαν πρώτοι τον όρο του «σκηνοθέτη-δημιουργού» (auter), ενώ, λίγα χρόνια νωρίτερα, το σχετικό άρθρο του Αλεξάντρ Αστρίκ για την «κάμερα-στυλό» ανήγαγε τη μορφή του σκηνοθέτη στην αντίστοιχη ενός συγγραφέα.

Ο Ζαν Λικ Γκοντάρ υπήρξε ο κύριος εκφραστής του «γαλλικού νέου κύματος» και ο δικός του Τρελός Πιερό ένα από τα πιο χαρακτηριστικά φιλμ «λογοτεχνικής απόρριψης» και διακήρυξης της «κινηματογραφικής ανεξαρτησίας».

Ο κινηματογράφος είχε καθιερωθεί -και σε θεωρητικό πλέον επίπεδο- ως Τέχνη, ένα διακριτό μέσο έκφρασης και «γραφής».

Αυτή η «αυτο-απενεχοποίηση» της 7ης Τέχνης, αν και αρχικά απομάκρυνε τον κινηματογράφο από τα λογοτεχνικά είδη, λειτούργησε εν τέλει προς όφελος μιας νέας δημιουργικής συνάφειας.

Με το πέρασμα των χρόνων και την καθιέρωση της νέας Τέχνης, η σχέση του κινηματογράφου και της λογοτεχνίας έπαψε να χαρακτηρίζεται από δραστική μονομέρεια, αναπτύσσοντας σταδιακά μια πιο σαφή αλληλεπίδραση.

Χαρακτηριστικά, τα μέχρι πρότινος απαξιωμένα αστυνομικά μυθιστορήματα οφείλουν εν πολλοίς τη λογοτεχνική αναγνώρισή τους στις αντίστοιχες κινηματογραφικές μεταφορές, ενώ δεν ξενίζει, πλέον, στις επιδράσεις και το πνευματικό υπόβαθρο ενός συγγραφέα να αποδίδονται σαφείς κινηματογραφικές τάσεις.

Παρ' όλα αυτά, οι κινηματογραφικές μεταφορές των λογοτεχνικών έργων εξακολουθούν να υπόκεινται σε μια ανορθόδοξη συγκριτική θεώρηση από το κοινό, που εστιάζει λανθασμένα στην αφηγηματική συνάφεια δύο διακριτών Τεχνών, με διακριτά αντίστοιχα εκφραστικά μέσα.

Στη συγκεκριμένη σχέση, η λογοτεχνία εξακολουθεί να κατέχει τον ρόλο του σοφού και σεβάσμιου γέροντα και ο κινηματογράφος, τού νεαρού θαυμαστή, που θέλγεται από το κύρος, την παράδοση και την εμπειρία χιλιάδων χρόνων. Από τη συνάντησή τους ο αναγνώστης-θεατής προκρίνει αφελώς πίστη ή προδοσία, σεβασμό ή προπέτεια, λησμονώντας ότι όλες οι μορφές Τέχνης εκφράζουν το ακατέργαστο υλικό της πραγματικότητας.

Ο δημιουργός οφείλει να επαναφέρει το λογοτεχνικό σώμα σε πρωτογενή μορφή και να το αναπλάσει κινηματογραφικά, έχοντας ως πρότυπο και κατευθυντήρια οδό μια ανάμνηση, ό,τι είθισται να αποκαλείται «το πνεύμα του βιβλίου».

Ο μεγάλος θεωρητικός Μπέλα Μπαλάζ παρομοίαζε την πρότυπη σχέση διασκευασμένου και πρωτότυπου έργου σαν δύο πανομοιότυπες πράξεις, που διέπονται από διαφορετικά - εσωτερικά κίνητρα, ενώ ο Ζαν Κοκτό αντιλαμβανόταν την ολοκληρωτική πιστότητα στο πρωτότυπο ως το έργο ενός μεταφραστή, που δεν θα εξελιχθεί ποτέ σε αληθινό συγγραφέα.

Οι σελίδες που ακολουθούν αποτελούν μια σύντομη περιδιάβαση σε ένα αχανές μουσείο λόγου και εικόνων, με τον όγκο των απροσμέτρητων εκθεμάτων να αποκλείει την προσδοκία έστω και μιας ενδεικτικής θέασης.

Το Καταφύγιο Θηραμάτων, αποφεύγοντας την καλλιτεχνική περιχαράκωση, θα σταματήσει αναπόφευκτα εκεί όπου το πλήθος συνωστίζεται, αλλά θα στρέψει πρωτίστως το ενδιαφέρον του σε εκθέματα που, αν και «πολυκαιρισμένα», εξακολουθούν να μεταδίδουν, μέσα από τη σκόνη του χρόνου, τη δική τους, ιδιαίτερη λάμψη· θα παρεισδύσει σε ένα ονειρικό σύμπαν ένωσης και μεταμορφώσεων, όπου οι Τέχνες ταυτίζονται και υπακούουν σε μια μαγική και προαιώνια φράση, εκείνη που αποκαλύπτει το αδιόρατο και μεταμορφώνει τα γήινα υλικά σε θεόπνευστα έργα.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Λογοτεχνία
Κινηματογράφος
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Λογοτεχνία
Ενα καπέλο γεμάτο ιστορίες
«Από τη μια Τριλογία στην άλλη...»
Νάματα έμπνευσης
22η έκθεση βιβλίου
Αγαπητέ μου κ. Κοτζιούλα
Μια επιστολή
Η κουκουβάγια-μασκότ
Αφιέρωμα Βιβλίο-Κινηματογράφος
Από την εικόνα στη δημιουργία
Συνέντευξη:Τατσόπουλος-Χαραλαμπίδης
Από τις σελίδες της λογοτεχνίας στη μεγάλη οθόνη του σινεμά
Κριτική βιβλίου
Σκηνοθέτες και σενάρια σε θαυμαστά βιβλία
Στον τόπο του άλλου
Η τρίτη ανάγνωση
Λολίτα
Από τις 4:00 στις 6:00
Η θλίψη ήταν μόνιμη παρέα της
Αφανής Αναγνώστης
Η γλώσσα είναι το αμαρτωλό μας τραγούδι
Παλεύοντας με τα κείμενα
Αφιέρωμα:Λογοτεχνία-Κινηματογράφος
Ταινίες εν ψυχρώ και εν θερμώ, δίπλα μας για πάντα
Ο Λόγος στην 7η Τέχνη
Η δεύτερη ζωή μεγάλων λογοτεχνικών έργων και όσα χάνονται στη μεταφορά
Ταινίες με διάσημους συγγραφείς που πέτυχαν το τέλειο γύρισμα
Βιβλία που έγιναν ταινίες για χειμωνιάτικα ή καλοκαιρινά σινεμά
Βιβλία και κινηματογράφος χωρίς περιττά λόγια
Μοντάροντας το Γυμνό γεύμα με μια Παγίδα
Παιδικά-εφηβικά βιβλία που έγιναν κινηματογραφικές ταινίες
Ο Πίτερ Παν και η ελληνική του καριέρα