Έντυπη Έκδοση

Βιβλία και κινηματογράφος χωρίς περιττά λόγια

Στιγκ Λάρσον, Η τριλογία Millennium, Το κορίτσι με το τατουάζ, Το κορίτσι που έπαιζε με τη φωτιά, Το κορίτσι στη φωλιά της σφήγκας, εκδ. Ψυχογιός

Στην περίπτωση του Στιγκ Λάρσον ταιριάζει ο γνωστός τίτλος «Ο άνθρωπος που θα γινόταν βασιλιάς». Ο Σουηδός δημοσιογράφος πέθανε από ανακοπή καρδιάς το 2004, έχοντας παραδώσει, μόλις λίγους μήνες πριν, στον εκδότη του, τα χειρόγραφα τριών βιβλίων του, βασισμένων στη δημοσιογραφική του εμπειρία. Ετσι, δεν πρόλαβε να δει τη μεγάλη επιτυχία που ακολούθησε: σε λιγότερο από πέντε χρόνια, η τριλογία του πούλησε 26 εκατομμύρια αντίτυπα, κυκλοφορώντας σε 44 χώρες (στην Ελλάδα τα βιβλία κυκλοφόρησαν από τις εκδόσεις Ψυχογιός, με ανάλογη του εξωτερικού επιτυχία και πωλήσεις πολλών χιλιάδων αντιτύπων).

Και τα τρία βιβλία βραβεύτηκαν και έγιναν ταινίες σε σουηδική, δανέζικη και γερμανική συμπαραγωγή, με πρωταγωνίστρια τη Νούμι Ραπάσε. Ενώ και το Χόλιγουντ έδειξε ενδιαφέρον: το Κορίτσι με το τατουάζ αναμένεται να βγει σχετικά σύντομα στις αίθουσες, σε σκηνοθεσία Ντέιβιντ Φίντσερ, με Ντάνιελ Κρεγκ και Ρούνι Μάρα στους πρωταγωνιστικούς ρόλους.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι μεγάλο μέρος της συγγραφικής δημοτικότητας του Λάρσον οφείλεται στην ιδιαίτερη ηρωίδα που δημιούργησε. Η Λίζμπεθ Σαλάντερ είναι αναρχική, πανκ, χάκερ, με έναν δράκο τατουάζ στο ένα μπράτσο και τρυπημένη μύτη, αμφισεξουαλική, ενώ, παρότι μικροκαμωμένη, κάνει μαθήματα μποξ, ώστε να μπορεί να υπερασπίζεται μόνη της τον εαυτό της.

Ο ρυθμός των βιβλίων του Λάρσον είναι φρενήρης, με πλήθος θεμάτων να εξετάζονται, όπως η κατάχρηση εξουσίας, ο ρόλος των μίντια, το οικονομικό έγκλημα, το εμπόριο γυναικών, η κατασκοπία, θέματα που, λίγο ώς πολύ, απασχολούν στην εποχή της παγκοσμιοποίησης όλες τις σύγχρονες κοινωνίες. Η γραφή του είναι μάλλον απλή, αλλά για οτιδήποτε κι αν γράφει, π.χ. νέες τεχνολογίες, το κάνει με τόσο πάθος ώστε κατορθώνει και έλκει στον κόσμο του τον αναγνώστη.

Τέλος, εξαιτίας της κάθε άλλο παρά ειδυλλιακής πλευράς του περίφημου σουηδικού μοντέλου που ο σουηδός συγγραφέας έδωσε μέσα από τα βιβλία του, διάφοροι σκανδιναβοί κριτικοί υποστήριξαν, μάλλον πικρόχολα, ότι η επιτυχία του Λάρσον είχε ως αποτέλεσμα «την καταστροφή της φήμης της Σουηδίας ως χώρας που παράγει εύθυμη ποπ, πολύχρωμα μαγειρικά σκεύη, φτηνά έπιπλα και ρούχα».

Βεβαίως, εάν η Σουηδία έχει σκοτεινές πλευρές, φταίει ο Λάρσον που απλώς τις αποτύπωσε στο χαρτί; Ασφαλώς και όχι.

Δύο βιβλία που έγιναν ταινίες

Τόμας Χάρντι, Τζουντ, ο αφανής, εκδ. Νεφέλη

Ενας από τους μεγαλύτερους άγγλους μυθιστοριογράφους και ποιητές, ο Τόμας Χάρντι, έγραψε τον Τζουντ το 1895. Επρόκειτο για το τελευταίο μυθιστόρημα της ζωής του, το οποίο μάλιστα προκάλεσε την κοινωνική κατακραυγή διότι εξέφραζε απόψεις προοδευτικές για την εποχή του, που δύσκολα μπορούσαν να γίνουν ανεκτές. Ο Τζουντ είναι φτωχός, παρ' όλα αυτά δεν σταματά να ονειρεύεται μια ζωή διανοουμένου. Αφιερώνεται στη μελέτη, υποβάλλει τον εαυτό του σε θυσίες, ταυτόχρονα κυνηγά την προσωπική του ευτυχία, αλλά στη ζωή, και ιδιαίτερα σε μια πουριτανική κοινωνία, καμιάς προσπάθειας η επιβράβευση δεν είναι δεδομένη, εάν υπερβαίνει τα κατά καιρούς «χρηστά ήθη»...

Ο Τζουντ μεταφέρθηκε εξαιρετικά στον κινηματογράφο, το 1997, από τον Μάικλ Γουίντερμποτομ, ως μια ζοφερή ερωτική ιστορία, απογυμνωμένη από τον «ρομαντισμό εποχής». Στον ρόλο του Τζουντ, ο Κρίστοφερ Εκλστόουν και στον ρόλο της γήινης, χωριατοπούλας συντρόφου του, η Κέιτ Γουίνσλετ.

Να σημειωθεί ότι άλλες δύο ταινίες έχουν βασιστεί σε μυθιστορήματά του Τόμας Χάρντι: Μακριά από το αγριεμένο πλήθος (1967) του Σλέσινγκερ και Τες (1979) του Πολάνσκι.

Τζον Ιρβινγκ, Θέα στον ωκεανό, εκδ. Νεφέλη

Λάτρης της παράδοσης του 19ου αιώνα, του Ντίκενς και του Φλομπέρ, ο Ιρβινγκ γράφει γλαφυρά και σπιντάτα, ενώ δεν διστάζει να διατυπώνει μια σειρά απόψεις, αρκετά αντισυμβατικές. Κάπως έτσι, οι χαρακτήρες των βιβλίων του είναι δύσκολο να μεταφερθούν στην οθόνη, αφού συνήθως είναι αρκετά περίπλοκοι για το «πανί». Ωστόσο το Χόλιγουντ, κάθε τόσο, όλο και κάποιο βιβλίο του μεταφέρει στον κινηματογράφο, αναγνωρίζοντάς το προσόν της πλούσιας φαντασίας που κυριαρχεί στη δημιουργία του λογοτεχνικού σύμπαντός του.

Στο συγκεκριμένο βιβλίο του (ο Ιρβινγκ έγραψε και το σενάριο της ταινίας, κερδίζοντας μάλιστα και το σχετικό Οσκαρ) ο δόκτωρ Λαρτς (στην ταινία ο Μάικλ Κέιν) είναι υπέρμαχος των εκτρώσεων και διευθυντής ενός ορφανοτροφείου. Ο δόκτωρ έχει υπό τη φροντίδα του τον Χόμερ Γουέλς (στην ταινία, ο Τόμπι Μακ Γκουάιρ), έναν τρόφιμο του ορφανοτροφείου, που, μη «επιτυγχάνοντας» να υιοθετηθεί, καταλήγει να μεγαλώσει στο ίδρυμα. Στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο ερωτεύεται την κοπέλα ενός φίλου του (στην ταινία, η Σαρλίζ Θερόν) και από κει πέρα τα πράγματα παίρνουν μια απροσδόκητη τροπή. Σκηνοθέτης, ο Λάσε Χάλστρομ, ενώ ένα ακόμη βιβλίο του Ιρβινγκ που μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο είναι ο εμβληματικός και χιουμοριστικός Κατά Γκαρπ κόσμος (εκδ. «Μέδουσα»), με πρωταγωνιστές την Γκλεν Κλόουζ και τον Ρόμπιν Γουίλιαμς.

Γ. Τριανταφύλλου

Πλάνα από σελίδες πλάνες

Τζουζέπε Τομάζι ντι Λαμπεντούζα, Ο γατόπαρδος, μτφρ.: Μαρία Σπυριδοπούλου, εκδ. Bell - Χαρλένικ Ελλάς, σ. 398, ευρώ 16,50

Υπάρχει ιδανικότερος λογοτέχνης της παρακμής και πτώσης της ιταλικής αριστοκρατίας από τον τελευταίο απόγονο μεγάλου σικελικού φεουδαρχικού οίκου; Αφοσιωμένος αναγνώστης, όχι μόνον της λογοτεχνίας αλλά και της εποχής του, ο Λαμπεντούζα βίωσε όπως και ο ήρωάς του το επερχόμενο τέλος της. Κι αν ο συγγραφέας έζησε για να δει το παλάτσο του να αλώνεται από τον Μεγάλο Πόλεμο, ο χαρακτήρας του περιέγραψε με παροιμιώδη διορατικότητα, γαλήνη, ειρωνεία και σαρκασμό (προς όλες τις πλευρές) το γέρμα ενός ολόκληρου κόσμου (1860-1910), παραδίδοντας το οριστικό του μνημείο. Εκφραστής μιας φιλοσοφημένης στωικότητας και αποδοχής των πραγμάτων, διατηρώντας εκλεπτυσμένο στυλ γραφής και σκέψης, ο Φαμπρίτσιο ντι Σαλίνα υπήρξε πανέτοιμος για την αναπόφευκτη στροφή που θα άλλαζε την Ιστορία και την ιστορία του. Το έργο έμεινε ανέκδοτο όσο ζούσε ο συγγραφέας, που έγραψε μόνο στα τελευταία του χρόνια, αλλά η μελοδραματουργία του (ιδανικά κινηματογραφημένη από τον Λουκίνο Βισκόντι) μένει αιώνια στον χρόνο - όπως ο Γατόπαρδος στο Οικόσημο.

Alessandro Baricco, Χιλιαεννιακόσια. Ενας μονόλογος, μτφρ.: Σταύρος Παπασπύρου, εκδ. Αγρα, σ. 81, ευρώ 8,62

Ο Χιλιανεννιακόσια δεν ήταν γραμμένος πουθενά, δεν είχε πατρίδα ή οικογένεια· επίσημα δεν γεννήθηκε ποτέ. Βρέθηκε παρατημένος στο ατμόπλοιο «Βιρτζίνιαν», έγινε πιανίστας στις αίθουσες χορού, έκανε τον Ωκεανό σπίτι του. Αλλά ήταν σαν να είχε πάει παντού, γιατί άκουγε και διάβαζε τους ανθρώπους· έφτιαχνε τον δικό του χάρτη με τις ιστορίες τους. Παίζοντας για μια γυναίκα, έπαιζε για όλες τις γυναίκες του κόσμου, μάγεψε κάθε πατέρα που ο ίδιος δεν υπήρξε, τα παιδιά που δεν απέκτησε, «φυγάδευσε τη ζωή του μακριά από τις επιθυμίες της». Μόνον η μουσική του μετρούσε· κι ένα θυελλώδες βράδυ στο άδειο σαλόνι, όπου έπαιξε με λυμένα φρένα, γλιστρώντας σαν τεράστιο μαύρο σαπούνι ανάμεσα στις πολυθρόνες, σ' ένα σκοτεινό βαλς με τον Ωκεανό. Δεν κατέβηκε ποτέ από το πλοίο -φοβήθηκε τη γήινη απεραντοσύνη- ούτε όταν, καταδικασμένο σε βύθιση, το γέμισαν δυναμίτη. Τορνατόρε, Ροθ και Μορικόνε υπήρξαν ιδανικοί ενσαρκωτές του κινηματογραφικού και μουσικού βάθους της νουβέλας.

Κ. Eder, Ρ.W. Jansen, Η.Η. Prinzler, Μ. Michel, R. Saint-Jean, Luis Bunuel, μτφρ.: Μαρία Αγγελίδου, εκδ. Πλέθρον, σ. 191, ευρώ 16,50

«Πώς μπορούμε να ελπίζουμε ότι η συνείδηση του θεατή θα πραγματοποιήσει πρόοδο, όταν ταινίες που αγγίζουν τα όρια της πιο κακόγουστης αστειότητας μας κάνουν πλύση εγκεφάλου επαναλαμβάνοντας διαρκώς ότι οι κοινωνικές δομές μας, οι ιδέες μας για την Πατρίδα, τη θρησκεία, την Αγάπη και τα λοιπά είναι, αν όχι τέλειες, πάντως μοναδικές και απαραίτητες;» αναρωτιόταν ο σπουδαίος σκηνοθέτης (σ. 55), που ενσάρκωσε την αντιφατική συνάντηση Καθολικισμού και Σουρεαλισμού, μετουσιώνοντάς τη σε άσβεστο καύσιμο της καλλιτεχνικής του ύπαρξης. Η σουρεαλιστική σύγχυση της πραγματικότητας αποτέλεσε το ιδανικότερο δίχτυ ασφαλείας για τον αμφισβητία που έπεφτε από τις αγκάλες της πίστης. Ο «αγνωστικιστής ντεσπεράντο», που προτιμούσε να αποκαλείται σκηνοθέτης μεγάλης απλότητας παρά ανανεωτής της κινηματογραφικής γλώσσας, μετέτρεψε σε πλάνα την παρακμή των αστικών αντιλήψεων περί ηθικής, τις νευρωτικές φαντασιώσεις του υποσυνείδητου και κόσμους ολόκληρους φετιχισμών, εμμονών και αρνητικών ηρώων. Στα κινηματογραφικά του ποιήματα η λογική τίθεται συνεχώς εκτός ισχύος και τα όνειρα και οι επιθυμίες έχουν τον ίδιο χαρακτήρα πραγματικότητας.

Στίβεν Κινγκ, Κριστίν, μτφρ.: Νέστορας Χούνος, εκδ. Bell / Χαρλένικ Ελλάς, σ. 632, ευρώ 18

Μακριά από την Επιστημονική Φαντασία και πλησιέστερα στον αρχέγονο τρόμο, ο χρονικογράφος των φόβων της σύγχρονης Αμερικής δεν ήταν δυνατόν να αγνοήσει τις δυνάμει εφιαλτικές πλευρές των αυτοκινούμενων όντων. Αν στο «Μάξιμουμ Οβερντράιβ» τα τερατώδη φορτηγά καταδιώκουν κι εξοντώνουν κατασκευαστές και χρήστες, οδεύοντας προς μια μαζική καταστροφή, η σαράβαλη Πλίμουθ του 1958 εισχωρεί σε ιδιωτικούς μικρόκοσμους, εμπνέοντας κάθε ανθρώπινο συναίσθημα και απαιτώντας πλήρη ψυχοσωματική αφοσίωση, με όλους τους κανόνες του έρωτα, από την κτητικότητα και την προστασία μέχρι τη ζήλια και την εκδίκηση. Η όποια ενύπαρξη του Κακού στη Μηχανή δεν απέτρεψε την εξιδανικευτική ταύτιση του χαρακτήρα με νοσταλγούμενες αξίες παρωχημένων εποχών και κυρίως μ' ένα αντικείμενο που δεν έπαψε να υπενθυμίζει την αυτόνομη ζωή του, πέρα από τη διάρκεια που όρισε ο κύριός του. Ο Τζον Κάρπεντερ υπήρξε ικανός φιλμογράφος του αστικού τρόμου του συγγραφέα.

Στίβεν Κινγκ, Μίζερι, μτφρ.: Παλμύρα Ισμυρίδου, εκδ. Bell / Χαρλένικ Ελλάς, σ. 410, ευρώ 13

Δημιούργημα μιας αυτοαναφορικής εκδοχής ενός ιδιωτικού τρόμου του συγγραφέα, η Μίζερι ενσαρκώνει τον διπλό εφιάλτη του πνευματικού δημιουργού. Από τη μια, καραδοκεί ο «κίνδυνος» της αυτονόμησης των χαρακτήρων του, σε σημείο να αντιστραφούν οι όροι: να αποκτήσουν εκείνοι σάρκα και οστά και να καθορίσουν τη ζωή του δραματικά και οριστικά. Από την άλλη, το ενδεχόμενο να αποτελέσει ο ίδιος ο συγγραφέας αντικείμενο εμμονής και εξάρτησης εκ μέρους του αναγνώστη-«θαυμαστή» μέχρι του σημείου εισβολής και καθορισμού της ζωής του. Κάπως έτσι και ο εγκλεισμός του ήρωα από την εφιαλτική Μίζερι αποτελεί κάτι παραπάνω από μια απλή ιστορία απαγωγής. Καθώς η φανατική αναγνώστρια κρίνει πως έχει κάθε λόγο πάνω στον μύθο που διαβάζει και κάθε δικαίωμα πάνω στον ίδιο τον συγγραφέα (εξελισσόμενη σε πρόδρομη μορφή των σύγχρονων stalkers των διασημοτήτων), αναδύεται ο απόλυτος τρόμος: να καταστεί ο συγγραφέας έρμαιο των εταίρων της λογοτεχνικής του συμπαιγνίας.

Δημήτρης Κολιοδήμος, Cineλόγιο. Ενα γεγονός - μια ταινία, εκδ. Οξύ, σ. 403, ευρώ 25,36

Κριτικό - εικονογραφικό ανθολόγιο όπου εγγράφονται ταινίες κάθε εποχής, είδους και ποιότητας, με οποιαδήποτε ημερολογιακή αφορμή. Η Σύγχρονη Ιστορία συμπλέει με τον Αιώνιο Κινηματογράφο: στις 11 Σεπτεμβρίου Βρέχει στο Σαντιάγκο (σύνθημα της ανατροπής του Αλιέντε, ταινία του Ε. Σότο), το πολιτικό σινεμά Μιας Σκληρής Λευκής Εποχής συνδέεται με τις ταραχές του Κέιπ Τάουν, ο Τζο Ορτον του Φρίαρς (Τεντώστε τα αυτιά σας) με την απαρχή του κινήματος Pride. Το κινητοσκόπιο του Εντισον με το Σινεμά ο Παράδεισος, όπου ζωντανεύουν τα όνειρά μας στην οθόνη, η αναγγελία του πρωτοποριακού Τάκερ με τη φερώνυμη ταινία-ύμνο στο άτομο αλλά και διάψευση του αμερικανικού ονείρου. Η Σάρκα της ορχιδέας του Π. Σερό αντιστοιχεί στον θάνατο του Τζέιμς Τσέιζ, που επέστρεψε το έγκλημα στους λόγους διάπραξής του, το Γκόθικ υπενθυμίζει τη συνάντηση Μπάιρον και Σέλεϊ, που γέννησε κορυφαία λογοτεχνία τρόμου, ο «Φιτζκαράλντο» δίνει υπόσταση στο ανέφικτο όραμα και τη συντριβή του κι όλοι απευχόμαστε τον μαρασμό των κινηματογραφικών αιθουσών (Σπλέντορ).

Λ. Σκουζάκης

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Λογοτεχνία
Κινηματογράφος
Σχετικά θέματα: Αφιέρωμα:Λογοτεχνία-Κινηματογράφος
Ταινίες εν ψυχρώ και εν θερμώ, δίπλα μας για πάντα
Ο Λόγος στην 7η Τέχνη
Η δεύτερη ζωή μεγάλων λογοτεχνικών έργων και όσα χάνονται στη μεταφορά
Ταινίες με διάσημους συγγραφείς που πέτυχαν το τέλειο γύρισμα
Βιβλία που έγιναν ταινίες για χειμωνιάτικα ή καλοκαιρινά σινεμά
Μοντάροντας το Γυμνό γεύμα με μια Παγίδα
Παιδικά-εφηβικά βιβλία που έγιναν κινηματογραφικές ταινίες
Ο Πίτερ Παν και η ελληνική του καριέρα
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Λογοτεχνία
Ενα καπέλο γεμάτο ιστορίες
«Από τη μια Τριλογία στην άλλη...»
Νάματα έμπνευσης
22η έκθεση βιβλίου
Αγαπητέ μου κ. Κοτζιούλα
Μια επιστολή
Η κουκουβάγια-μασκότ
Αφιέρωμα Βιβλίο-Κινηματογράφος
Από την εικόνα στη δημιουργία
Συνέντευξη:Τατσόπουλος-Χαραλαμπίδης
Από τις σελίδες της λογοτεχνίας στη μεγάλη οθόνη του σινεμά
Κριτική βιβλίου
Σκηνοθέτες και σενάρια σε θαυμαστά βιβλία
Στον τόπο του άλλου
Η τρίτη ανάγνωση
Λολίτα
Από τις 4:00 στις 6:00
Η θλίψη ήταν μόνιμη παρέα της
Αφανής Αναγνώστης
Η γλώσσα είναι το αμαρτωλό μας τραγούδι
Παλεύοντας με τα κείμενα
Αφιέρωμα:Λογοτεχνία-Κινηματογράφος
Ταινίες εν ψυχρώ και εν θερμώ, δίπλα μας για πάντα
Ο Λόγος στην 7η Τέχνη
Η δεύτερη ζωή μεγάλων λογοτεχνικών έργων και όσα χάνονται στη μεταφορά
Ταινίες με διάσημους συγγραφείς που πέτυχαν το τέλειο γύρισμα
Βιβλία που έγιναν ταινίες για χειμωνιάτικα ή καλοκαιρινά σινεμά
Βιβλία και κινηματογράφος χωρίς περιττά λόγια
Μοντάροντας το Γυμνό γεύμα με μια Παγίδα
Παιδικά-εφηβικά βιβλία που έγιναν κινηματογραφικές ταινίες
Ο Πίτερ Παν και η ελληνική του καριέρα