Έντυπη Έκδοση

Παλεύοντας με τα κείμενα

Μπήκα στο επάγγελμα στα 45 μου χρόνια, τη δεύτερη κιόλας μέρα από την απόλυσή μου από τα στρατόπεδα εξορίας της χούντας, τον Φεβρουάριο του 1971.

Και τούτο, γιατί τα τρία τέταρτα του υπόλοιπου ενήλικου βίου μου τα έζησα για πέντε διακριτά χρονικά διαστήματα, στις φυλακές, δικασμένος με το Γ' Ψήφισμα του Εμφυλίου, και, αδίκαστος, στα στρατόπεδα εξορίας ενός «ιδιώνυμου» πολιτικού καθεστώτος ασφυκτικά ελεγχόμενης «δημοκρατίας» ή απροσχημάτιστης στρατιωτικής δικτατορίας. Χωρίς τα εκπαιδευτικά εφόδια που διαθέτουν οι νέοι συνάδελφοι, δηλονότι με μόνο εφόδιο το απολυτήριο της δωδεκάχρονης -σήμερα θεωρούμενης «βασικής»- εκπαίδευσης και την αγάπη της γλώσσας της πατρίδας μου, ακριβή κληροδοσία της οικογένειάς μου και, ιδίως, ευάριθμων φωτισμένων δασκάλων μου. Είχα τότε, αλλά ίσως και ώς σήμερα, ένα υπόρρητο αίσθημα «Παρείσακτον». Ευγνωμονώ, ακριβώς γι' αυτό, όλους -εκδότες, συγγραφείς, μεταφραστές, συναδέλφους και τυπογράφους, προπάντων τυπογράφους- όσοι μου εμπιστεύτηκαν τα πονήματά τους ή με βοήθησαν να αποκτήσω, όση διαθέτω, επάρκεια στην απόδοση της εργασίας μου, ως επιμελητή, διορθωτή τυπογραφικών δοκιμίων και εργάτη της εκδοτικής τεχνικής.

Είχα πάντοτε -και την υποστήριξα δεόντως- την απόψη ότι η δουλειά του «επιμελητή κειμένων» είναι τμήμα του δευτερογενούς «τομέα πνευματικής παραγωγής», όπως θα λέγαμε του «τομέα μεταποίησης» της υλικής παραγωγής.

Και αυτό το διατύπωσα επανειλημμένα με την έκφραση: «Η μητέρα του κειμένου είναι ο συγγραφέας ή η συγγράφισσα. Εμείς, το πολύ, είμαστε η τροφός· το μόνο που επιτρέπεται -και δεν είναι λίγο, νομίζω- είναι να φροντίζουμε την υγεία και, ίσως, κάποια στοιχεία κάλλους του νεογνού». Αυτό απαιτεί σεβασμό στο αντικείμενο και στενή συνεργασία με τον «πρώτο παραγωγό». Και νομίζω ότι ήταν κάτι που χαρακτήριζε την πλειονότητα των συναδέλφων της γενιάς μου. Χαρακτηριστικό γεγονός: στα πρώτα χρόνια της διαδρομής μου συνηθίζαμε ακόμη να ονομάζουμε «απορίες» κάθε υπόδειξη που, πέρα από την ορθογραφία, τη στίξη ή τη βελτίωση της σύνταξης, αφορούσε παρατηρήσεις επί του πραγματικού πεδίου τής εργασίας τού «πρώτου παραγωγού».

Απέφυγα ενσυνείδητα να αναλάβω την επιμέλεια λογοτεχνικών κειμένων. Είχα, και εξακολουθώ να έχω, την άποψη ότι η λέξη, η σύνταξη, η αρχιτεκτονική του λογοτεχνικού, ιδίως του ποιητικού κειμένου, το «ύφος» του είναι, όχι ένας από τους πολλούς τρόπους έκφρασης, αλλά η ίδια η ουσία τής δημιουργίας - και πώς να τ' αγγίξεις! Αυτό δεν ενέχει κανένα στοιχείο ψόγου, εναντίον όσων το επιχειρούν. Στοιχειοθετεί απλώς διαφορά βεληνεκούς στη δυνατότητα παρόμοιου είδους επέμβασης, δηλονότι διαφορά ανάλογων εφοδίων· αν θέλετε, διαφορά βαθμού ευαισθησίας - θα ένιωθα, στην προκειμένη περίπτωση, εν μέρει ένοχος... βιασμού! Σκεφτείτε να μου ζητούσαν να παρέμβω για να προκαλέσω τη μεταβολή κίτρινου ή καφέ χρώματος σε ώχρα ή της καμπύλης γραμμής σε ευθεία είτε, το χείρον, σε τεθλασμένη, την αντικατάσταση ενός ελαφρώς ή βαθύτερα κεχρωσμένου φόντου σε λευκό του καμβά σε ένα εικαστικό έργο δύο ή τριών διαστάσεων.

Προτίμησα το επιστημονικό πρωτότυπο βιβλίο κυρίως, με εξαίρεση ορισμένες μεταφράσεις τα πρώτα χρόνια στη σειρά «Οικονομική Ανάλυση» των εκδόσεων Παπαζήση. Εν συνεχεία «ευδοκίμησα», όσο δυνήθηκα, στην επιμέλεια και διόρθωση σειρών εκπαιδευτικού περιεχομένου, μέσης κυρίως αλλά και ανώτερης παιδευτικής βαθμίδας αρκετών εκδοτικών οίκων ή, σε περιοδικώς εκδιδόμενα συλλογικά έργα, όπως τα πρακτικά των διεθνών ομηρικών συνεδρίων στην Ιθάκη ή το περιοδικό του ΟΜΕΔ Ο Ερανιστής και στις διακεκριμένες εκδόσεις του Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης, κυρίως δε στις αξιόλογες σειρές «Μελετών Οικονομικής Ιστορίας» επί 30 χρόνια, τα πρώτα μισά υπό τη σκέπη της Επιτροπής Οικονομικής Ιστορίας της ΕΤΕ και κατοπινά στην παράδοσή τους, την οποία συνεχίζει το Ιστορικό Αρχείο τής εν λόγω τράπεζας.

Αυτό συνέτεινε στη γνωριμία με τρεις γενιές πανεπιστημιακών δασκάλων, της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς, της γενιάς των '60 - '70 και πολλών από εκείνους που έκαναν τα πρώτα πνευματικώς παραγωγικά τους βήματα στα χρόνια της Μεταπολίτευσης. Από τους τελευταίους προέκυψε ο πυρήνας της «τρίτης γενιάς των φίλων μου. Και ομολογώ -ή καυχώμαι αν θέλετε- ότι το επάγγελμα μου πρόσφερε την ευκαιρία να «πλουτίσω» σε εγκάρδιες φιλικές σχέσεις. Ισως διότι επιδίωξα -μπορεί λόγω της τριαντάχρονης πρωτύτερης πολιτικής μου διαδρομής ως ακτιβιστή της ελληνικής Αριστεράς σε δύσκολα χρόνια- να μην αρκούμαι σε μια ψυχρή σχέση επαγγελματικής συνεργασίας, αλλά να «συμπάσχω» ως οικείος για την τύχη μιας πνευματικής παραγωγής, ιδιαίτερα όταν επρόκειτο για μια «πρώτη γέννα», λ.χ. τη διδακτορική διατριβή ενός μελλοντικού επιστήμονα και, ιδίως, μελλοντικού δασκάλου.

Το τελευταίο, την προσεκτική δηλονότι έγνοια, την επιμελημένη «μητρική» σχεδόν αγάπη -έστω της «τροφού», για να κρατούμε τα όρια της δικαιοδοσίας μας- για το πρώτο «τέκνο» του νεαρού συγγραφέα τολμώ να τη συστήσω στους νέους συναδέλφους ως πολύτιμο αντιστάθμισμα και ως ανταμοιβή για τον μόχθο και τα βάσανα, τα πολλά ομολογουμένως που επιφυλάσσει η επαγγελματική επιλογή μας. Αν υπάρχει κάτι που γι' αυτό ευλογώ τη δική μου επιλογή, είναι αυτή η χαρά από τις φιλικές σχέσεις που κέρδισα και από την ικανοποίηση που «διάβαζα» και που εκφραζόταν ρητά ή υπόρρητα, όταν κατάφερνα να προσφέρω μια, μικρή έστω, αρωγή στη διαμόρφωση του πρωτοδοκιμαζόμενου ύφους -του προσωπικού του ύφους- ενός νέου συγγραφέα.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Λογοτεχνία
Σχετικά θέματα: Αφανής Αναγνώστης
Η γλώσσα είναι το αμαρτωλό μας τραγούδι
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Λογοτεχνία
Ενα καπέλο γεμάτο ιστορίες
«Από τη μια Τριλογία στην άλλη...»
Νάματα έμπνευσης
22η έκθεση βιβλίου
Αγαπητέ μου κ. Κοτζιούλα
Μια επιστολή
Η κουκουβάγια-μασκότ
Αφιέρωμα Βιβλίο-Κινηματογράφος
Από την εικόνα στη δημιουργία
Συνέντευξη:Τατσόπουλος-Χαραλαμπίδης
Από τις σελίδες της λογοτεχνίας στη μεγάλη οθόνη του σινεμά
Κριτική βιβλίου
Σκηνοθέτες και σενάρια σε θαυμαστά βιβλία
Στον τόπο του άλλου
Η τρίτη ανάγνωση
Λολίτα
Από τις 4:00 στις 6:00
Η θλίψη ήταν μόνιμη παρέα της
Αφανής Αναγνώστης
Η γλώσσα είναι το αμαρτωλό μας τραγούδι
Παλεύοντας με τα κείμενα
Αφιέρωμα:Λογοτεχνία-Κινηματογράφος
Ταινίες εν ψυχρώ και εν θερμώ, δίπλα μας για πάντα
Ο Λόγος στην 7η Τέχνη
Η δεύτερη ζωή μεγάλων λογοτεχνικών έργων και όσα χάνονται στη μεταφορά
Ταινίες με διάσημους συγγραφείς που πέτυχαν το τέλειο γύρισμα
Βιβλία που έγιναν ταινίες για χειμωνιάτικα ή καλοκαιρινά σινεμά
Βιβλία και κινηματογράφος χωρίς περιττά λόγια
Μοντάροντας το Γυμνό γεύμα με μια Παγίδα
Παιδικά-εφηβικά βιβλία που έγιναν κινηματογραφικές ταινίες
Ο Πίτερ Παν και η ελληνική του καριέρα