Έντυπη Έκδοση

Το αδύνατο άλλο της εξέγερσης

Julia Kristeva

Νόημα και μη νόημα της εξέγερσης

μτφρ.: Νίκος Ηλιάδης

εκδόσεις Scripta

σ. 422, ευρώ 25,24

Το καταγωγικό ίχνος της εξέγερσης στον τόπο των ψυχικών εγγραφών αναζητεί στο παρόν βιβλίο της η Julia Kristeva. Το Πολιτικό έτσι δεν συλλαμβάνεται στον πραγματισμό του κοινωνικοπολιτικού λόγου, αλλά στο θεμέλιο της απειρίας του ασυνείδητου. Στην «αναμνημόνευση» της ανιστορικής μας εξέγερσης ενάντια στον Πατέρα, στη μετάθεσή μας στη σκηνή μιας ασυνείδητης ελευθερίας, ενός ανοικτού και διαθεσίμου νοήματος. Οι γλωσσικές τοπικές έτσι της φροϋδικής ψυχανάλυσης αλλά και αυτές της λογοτεχνίας θα γίνουν οι σκηνές της εξέγερσης της γλώσσας ενάντια στην εξουσία του Ενός, «ενάντια στην ταυτότητα: ταυτότητα του φύλου και του νοήματος, της ιδέας και της πολιτικής, του Είναι και του άλλου». Αυτή η μνήμη της κουλτούρας, όπου πτυχώνει για την Κρίστεβα τη διττή προοπτική της εξέγερσης, την αμφίσημη μοίρα της.

Ο τόπος της ψυχανάλυσης γίνεται ένας τόπος εξέγερσης, αυτή η δυνατότητα του αναλυόμενου να ανακτήσει τη βαθύτερη μνήμη του, το ίχνος μιας ασυνείδητης ελευθερίας. Η ψυχαναλυτική έτσι γλώσσα εκτρέπεται στο αλλεπάλληλο των αναπαραστάσεών της, σ' αυτές τις αναμορφωτικές στιβάδες του ψυχισμού όπου εκλύεται το άλλο. Δεν είναι έτσι μια κοινή γλώσσα αλλά μια γλώσσα εκτροπής, μια γλώσσα απωθημένη, ακυρωμένη στο συμβολικό πλαίσιο και γι' αυτό ένα μνημείο της μνήμης.

Στον ορίζοντα αυτής της αδύνατης μνήμης η Κρίστεβα στρέφει την προσοχή της στο συμβάν της λογοτεχνίας. Μιας λογοτεχνίας όμως απολύτως παραδομένης σ' αυτό το αδύνατο άλλο, σ' αυτή τη σκηνή της εκτροπής της. Μια σκηνή που καθιστά τη λογοτεχνία ένα οριακό γεγονός, μια καθοριστική εμπειρία. Θα είναι μάλιστα στον Μαύρο ήλιο της μελαγχολίας που θα ακουστεί από την Κρίστεβα αυτή η οριακή διατύπωση: «Οποιος διαβάσει λογοτεχνία, πραγματικά όμως, κινδυνεύει να μείνει στον τόπο». Είναι το περιβάλλον μιας ριζικής απιστίας απέναντι στον κόσμο, «η απορύθμιση όλων των αισθήσεων», μια βαθιά σιωπή της γλώσσας που απαστράπτει πάνω απ' όλες τις λέξεις της. Σ' αυτό το «ταξίδι στην άκρη της νύχτας», που είναι και «το όριο του απόλυτου, το όριο του νοήματος, το όριο του όντος», ιχνογραφείται μια σκέψη που αν και είναι πέραν της πράξης εν τούτοις έλκει τον κόσμο σ' αυτή την υπερρεαλιστική του διάσταση. Είναι αυτή η «απειρία της γλώσσας» που στον Aragon, ένα παράδειγμα που ξεχωρίζει η Κρίστεβα, γίνεται ο ίλιγγος του πραγματικού, οι φαντασιακές εκτροπές του. Μια νέα συμβολική συνθήκη που θα αποχωρίσει τον κόσμο απ' το πραγματικό του ίχνος αφιερώνοντάς τον στον τόπο του άλλου. Ενός όμως ανυπόφορου και αδύνατου άλλου, όπως θα τον περιγράψει ο Λακάν.

Ο σαρτρικός τύπος του ελεύθερου ανθρώπου είναι για την Κρίστεβα ακόμη μια προεικόνιση αυτού του αδύνατου εξεγερμένου. Ο ελεύθερος άνθρωπος του Σαρτρ δεν είναι μια μοίρα, ένα θεϊκό πεπρωμένο, αλλά μια «αντιφύσις», ένα απάνθρωπο άλλο. Ενας αρνητικός πάλι ορίζοντας, που εγείρει αυτή την ετερότητα του Ξένου, του εκτός νόμου, του εκτός πολιτείας. Ενα Εξω που γίνεται αυτός ο καταγωγικός πυρήνας τού Είναι, ο ίδιος ο εσωτερικός μας εαυτός. Βρισκόμαστε όμως ήδη μέσα στην επικράτεια της γραφής, «μιας γραφής που μιλάει για τον τόπο του νοήματος, αλλά χωρίς να τον κατονομάζει», μια σημαίνουσα φράση του Μπαρτ, αυτό το όνομα του σύγχρονου τραγικού, όπως θα πει η Κρίστεβα, όπου η γλώσσα εντοπίζεται στο σιωπηλό ίχνος της γραφής της, στην αδιαφάνεια της δεξίωσης της από τον άλλον. Ενα ανεικόνιστο πεδίο, απολύτως παραδομένο όμως στη σαγήνη. Σ' αυτή τη σαγήνη του άλλου.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Κομματική μαθητεία
Διηγήματα με φιλοσοφικό τρόπο
Αποθήκες ανθρώπων δίπλα μας
Ενα συνονθύλευμα ιστορίας, μύθου, θρύλου
Μια πολεμική ιστορία των Νεοελλήνων (1897-1974)
Με σοφόκλεια ισορροπία
Η εργασία και ο αντεστραμμένος κόσμος
Φαντασίες για την τέχνη της δημιουργίας
Μικρές ατιμίες, μεγάλες αλήθειες
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Κομματική μαθητεία
Διηγήματα με φιλοσοφικό τρόπο
Αποθήκες ανθρώπων δίπλα μας
Ενα συνονθύλευμα ιστορίας, μύθου, θρύλου
Μια πολεμική ιστορία των Νεοελλήνων (1897-1974)
Το αδύνατο άλλο της εξέγερσης
Με σοφόκλεια ισορροπία
Η εργασία και ο αντεστραμμένος κόσμος
Φαντασίες για την τέχνη της δημιουργίας
Μικρές ατιμίες, μεγάλες αλήθειες
Λογοτεχνία
Αυλαία
Για να μην έρχονται τα πουλιά
Η κατανόηση της πραγματικότητας και το όνειρο
Σημειώματα εν εξελίξει 1.
Βιβούρνο το εύοσμο
«Δι' ασυλλήπτων μεθόδων»
Η ζωντάνια της τέχνης
Μια επιστολή
Συνέντευξη: Πασχάλης Ξανθόπουλος
Τέχνη και δημιουργία στη Θράκη
Συνέντευξη: Πάνος Καρνέζης
Πάνος Καρνέζης. Ενας συγγραφέας που ξέρει να επικοινωνεί
Από τις 4:00 στις 6:00
Ενα κοχύλι απ' το Αιγαίο
Για τους φίλους του, ήταν ένας μουσικός προφήτης