Έντυπη Έκδοση

Δύο βιβλία του Χάουαρντ Ζιν

«Οι κοινωνικοί αγώνες στις Ηνωμένες Πολιτείες»

Howard Zinn

Ιστορία του λαού των Ηνωμένων Πολιτειών

Μια κοινωνική ιστορία της Αμερικής από την εποχή του Κολόμβου ώς τις αρχές του 21ου αιώνα

Αιώρα, Αθήνα, σ. 779, ευρώ 43 μτφρ.: Θεόδωρος Καλύβας

Από την Ιστορία στην πράξη

Η δράση των πολιτών ως προϋπόθεση της δημοκρατίας

Αιώρα, Αθήνα, σ. 91, ευρώ 10

Οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής από το τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου βρέθηκαν στην κορυφή του κόσμου. Αν και από τότε μέχρι σήμερα υπέστησαν σοβαρή φθορά, λόγω των συνεχών επεμβάσεών τους σε διάφορα σημεία του κόσμου, εξακολουθούν να παίζουν σημαντικό ρόλο στα παγκόσμια δρώμενα, δίπλα σε δυνάμεις που αναδύθηκαν στο διεθνές προσκήνιο όπως η Ευρωπαϊκή Ενωση, η Κίνα, η Ρωσία, η Ινδία, η Βραζιλία κ.ά.

Οπωσδήποτε η ιστορική πορεία των ΗΠΑ προκαλεί το ενδιαφέρον σε πολλούς αναγνώστες που θα ήθελαν να γνωρίσουν το μυστικό της «επιτυχίας» τους, τον τρόπο σκέψης της ηγέτιδας τάξης τους, που καθόρισε την εσωτερική δομή της χώρας και την επεμβατική εξωτερική πολιτική της.

Ο ιστορικός, πολιτικός στοχαστής και ακτιβιστής Χάουαρντ Ζιν, που δεν ζει πια ανάμεσά μας, προσέγγισε την Ιστορία της Αμερικής, της πατρίδας του, με έναν ιδιαίτερο τρόπο. Οπως αναφέρει ο ίδιος, προσπάθησε να διαμορφώσει «ένα νέο είδος Ιστορίας». «Εννοώ μια διαφορετική Ιστορία από εκείνη που διδάχτηκα στο κολέγιο ή ως μεταπτυχιακός φοιτητής και από εκείνη που είδα να αναγράφεται στα σχολικά εγχειρίδια Ιστορίας» στις Ηνωμένες Πολιτείες (σ. 753).

Ο Ζιν, καταγόμενος από εργατική οικογένεια μεταναστών στη Νέα Υόρκη, έχοντας εργαστεί για τρία χρόνια σε ναυπηγείο, είχε διαμορφώσει τη δική του πολιτική συνείδηση από τη νεαρή του ηλικία. Ετσι επιλέγει ν' αφηγηθεί την αμερικανική Ιστορία όπως την έζησαν οι Ινδιάνοι από την εποχή του Κολόμβου, οι μαύροι που μεταφέρθηκαν αρχικά ως δούλοι στην Αμερική, οι μετανάστες, οι εργάτες στις γαλαρίες των ορυχείων, οι φτωχοί και οι μετανάστες στις διάφορες συνοικίες των πόλεων, οι γυναίκες αλλά και διάφορες άλλες μειονότητες. Ο Ζιν επιχειρεί να γράψει μια Ιστορία των καταπιεσμένων και να την αντιπαραβάλει μ' εκείνη που γράφεται από την πλευρά των πλούσιων και ισχυρών που κατέχουν την εξουσία στη χώρα του, όπως ο ίδιος επισημαίνει.

Ο Χάουαρντ Ζιν γεννήθηκε στις 24 Αυγούστου 1922 στο Μπρούκλιν της Νέας Υόρκης και πέθανε στις 27 Ιανουαρίου του 2010. Το βιβλίο του η «Ιστορία του λαού των Ηνωμένων Πολιτειών» κυκλοφόρησε το 1984 και μέχρι σήμερα οι πωλήσεις του μόνο στις ΗΠΑ έχουν ξεπεράσει το 1.500.000 αντίτυπα. Πρόκειται για ένα βιβλίο που όχι μόνο αφηγείται τους κοινωνικούς αγώνες στη Βόρεια Αμερική αλλά που εκφράζει μια αισιοδοξία για το τώρα, ίσως και το αύριο.

«Υπάρχει το παρελθόν -γράφει ο Ζιν- και η συνεχιζόμενη φρίκη του: η βία, ο πόλεμος, οι προκαταλήψεις εναντίον όσων είναι διαφορετικοί, η εξοργιστική μονοπώληση του μεγάλου πλούτου της γης από λίγους, η πολιτική δύναμη που βρίσκεται στα χέρια ψευτών και δολοφόνων, η δηλητηρίαση του Τύπου και όλου του πολιτισμού από το χρήμα. Είναι εύκολο να απογοητευθεί κάποιος παρατηρώντας όλα αυτά... Υπάρχει όμως και κάτι ακόμα (παρόλο που δεν μας αφήνουν να το γευθούμε, ώστε να παραμένουμε τρομοκρατημένοι και χωρίς ελπίδα): ο ζωηρός ήχος της αλλαγής που κρύβεται κάτω από την επιφανειακή υποταγή».

Κατά τον συγγραφέα φαίνεται ότι κάτι αλλάζει στις ΗΠΑ αργά, μα σταθερά. «Είναι γεγονός -παρατηρεί ο Ζιν- ότι σε μια χώρα που εξουσιάζεται από τον πλούτο των εταιρειών, τη δύναμη του στρατού και δύο απαρχαιωμένα πολιτικά κόμματα, υπάρχει μια κουλτούρα που χαρακτηρίστηκε από κάποιον έντρομο συντηρητικό ως "μονίμως εχθρική", η οποία αμφισβητεί το παρόν και αξιώνει ένα νέο μέλλον» (σ. 757-758).

Η καλή κυκλοφορία του βιβλίου επέτρεψε στον συγγραφέα σε νεότερες εκδόσεις να προσθέσει και νέα στοιχεία και να κάνει σχετικές αναφορές μέχρι τα τέλη του 20ού αιώνα.

Παρ' όλ' αυτά ο Ζιν παραδέχεται ότι υπάρχουν και κάποιες παραλείψεις στο βιβλίο του, ιδιαίτερα για τους ανθρώπους νοτιοαμερικανικής καταγωγής, τους αποκαλούμενους ισπανόφωνους, που ζουν στην Καλιφόρνια και στις νοτιο-δυτικές περιοχές, παραλείψεις που αφορούν τους αγώνες τους για δίκαιη μεταχείριση. Ο συγγραφέας κάνει και συγκεκριμένες αναφορές σε τίτλους κάποιων «θαυμάσιων βιβλίων» για όσους θέλουν να μάθουν περισσότερες λεπτομέρειες για τους ισπανόφωνους της Βόρειας Αμερικής και τα προβλήματά τους στον Νέο Κόσμο.

Περιγράφοντας τους απεργιακούς αγώνες που συντάραξαν την Αμερική, ο Ζιν δεν παρέλειψε να αναφερθεί αρκετά εκτεταμένα (σ. 393-394) «σ' έναν από τους σκληρούς και πιο βίαιους αγώνες στην Ιστορία της χώρας», στην απεργία των ανθρακωρυχείων του Κολοράντο, που ξεκίνησε τον Σεπτέμβριο του 1913 και κορυφώθηκε τον Απρίλιο του 1914. Σ' αυτή συμμετείχαν αρκετοί Ελληνες, Ιταλοί, Σέρβοι κ.ά.

Ο αρχηγός των απεργών Λου Τίκας, Ελληνας από την Κρήτη, «πείστηκε με δόλο» να προχωρήσει σε διαπραγματεύσεις και όταν έφτασε στον τόπο της συνάντησης «δολοφονήθηκε από στρατιώτες της Εθνοφρουράς».

Η «Ιστορία του λαού των Ηνωμένων Πολιτειών» είναι ένα σημαντικό βιβλίο που προσπαθεί και πετυχαίνει σε μεγάλο βαθμό να δείξει την άλλη πλευρά του λόφου, η οποία δεν έχει τη γοητεία και τη χάρη της ωραιοποιημένης εικόνας του Χόλιγουντ.

Ο Ζιν προσπαθεί να καταδείξει «τον αναπτυσσόμενο πολυφυλεκτικό χαρακτήρα» του αμερικανικού έθνους, γεγονός που πρόσφερε στους Αμερικανούς αναγνώστες την ευκαιρία ν' αναγνωρίσουν μέσα από τις σελίδες του βιβλίου κάτι από τον εαυτό τους.

Ο διάσημος τραγουδιστής Μπρους Σπρίνγκστιν δεν παρέλειψε να τονίσει ότι το έργο του Ζιν τον «επηρέασε βαθιά» και τον έκανε να νιώσει πως συμμετέχει σ' αυτή τη χρονική στιγμή της Ιστορίας «όπως όλοι μας».

Ηταν εύνοια της τύχης που, λίγο πριν πεθάνει, ο Χάουαρντ Ζιν επισκέφτηκε την Ελλάδα και παραβρέθηκε -ανάμεσα σε πολυπληθές ακροατήριο- στην παράσταση ενός δικού του θεατρικού έργου με τίτλο: «Ο Μαρξ στο Σόχο» που έχει μεταφραστεί στα ελληνικά (εκδ. Αιώρα).

Ο Ζιν έκανε και μια διάλεξη, στις 25 Μαΐου 2009, στο Γαλλικό Ινστιτούτο Αθηνών με θέμα «η δράση των πολιτών ως προϋπόθεση της δημοκρατίας».

Η ομιλία του μαζί με δύο συνεντεύξεις που παραχώρησε στους Κ. Παπαϊωάννου και Σ. Τριανταφύλλου εκδόθηκαν σε βιβλίο με τίτλο «Από την Ιστορία στην πράξη». Είναι χαρακτηριστικό ότι οι αμφισβητίες του αμερικανικού κατεστημένου, όπως ο Χάουαρντ Ζιν και ο Νόαμ Τσόμσκι, βρήκαν μια θερμή υποδοχή στην Ελλάδα, τόσο οι ίδιοι όσο και το έργο τους.

Αυτό ίσως είναι μια ένδειξη για τις ελπίδες που τρέφει ο ελληνικός λαός, πιθανόν και άλλοι λαοί, να δει μια μέρα ένα άλλο πρόσωπο της επίσημης Αμερικής.

Εδώ στην Αθήνα ο Ζιν ήταν με τον τρόπο του καυστικός τόσο απέναντι σε μια σειρά επίσημων ιστορικών όσο και προς την κυβέρνηση των ΗΠΑ.

«Για μένα η Ιστορία ήταν πάντα ένας τρόπος όχι μόνο να καταλαβαίνουμε το παρόν αλλά και να δούμε στο παρόν». Ο συγγραφέας πληροφορείται από την Ιστορία και δεν χάνεται στα αδιέξοδα του παρελθόντος (σ. 49-50).

Οσον αφορά το πολιτικό σύστημα που επικρατεί στη χώρα του, ο Ζιν υποστήριξε ότι «είναι ώρα να αναρωτηθούν οι Αμερικανοί αν οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι όντως δημοκρατία».

«Αν πατριωτισμός σημαίνει να υποστηρίζεις στρατιωτικές επιχειρήσεις, δεν είμαι καθόλου πατριώτης. Αν σημαίνει να υποστηρίζεις τα ιδεώδη τα οποία υποτίθεται ότι ενσαρκώνει αυτή η χώρα, ναι, είμαι πατριώτης. Είμαι υπέρ του αμερικανικού λαού, όχι υπέρ της αμερικανικής ηγεσίας» (σ. 81).

Για τον συγγραφέα η εκλογή του Ομπάμα είναι ένα καλό σημάδι ότι οι Αμερικανοί δεν είναι τόσο ρατσιστές όσο ήταν κάποτε. Αν και ο Ομπάμα βρίσκεται πολύ μακριά από τον Μάρτιν Λούθερ Κινγκ, καθώς «πιστεύει στον καπιταλισμό και δεν διστάζει να εφαρμόζει μιλιταριστική πολιτική» (σ. 79).

Το σχετικά σύντομο βιβλίο «Από την Ιστορία στην πράξη» (90 σελίδες), που είναι αποκλειστικά μια έκδοση για το ελληνικό κοινό, παρουσιάζει με συνοπτικό τρόπο κάποιες από τις κεντρικές ιδέες του συγγραφέα, που εμπεριέχονται στο κλασικό του βιβλίο για την «Ιστορία του λαού των Ηνωμένων Πολιτειών».

Βαθύτερα μέσα από τα δύο βιβλία του Χάουαρντ Ζιν προσεγγίζουμε τον τρόπο σκέψης της αμερικανικής Αριστεράς που έχει ομοιότητες με τους ομοϊδεάτες της στην Ευρώπη αλλά και έναν ιδιαίτερο τρόπο να προσεγγίζει τα πράγματα. Ας μην ξεχνάμε ότι η αμερικανική ηγέτιδα τάξη είναι πολύ λιγότερο ανεκτική στον όρο «Αριστερά» απ' ό,τι η αντίστοιχη ευρωπαϊκή.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Παντού γύρω λύκοι
Η γεωγραφία του αρχαίου κόσμου και ηθοποιός σημαίνει φως
Τα νέα ποιήματα του Γιώργου Μαρκόπουλου
Η αειθαλής επικαιρότητα της Γνώσης
Ο μαύρος ήλιος της Ελλάδας
Κλίμα για χειμωνιάτικα τοπία πόλεων
Η εκλειπτική του σημαίνοντος
Με τελέσφορη και αυθόρμητη φωτεινότητα
Λόγος για την κυρίαρχη αισθητική
Αφρικανική Οδύσσεια και βιβλική μετα-ιστορία
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Παντού γύρω λύκοι
«Οι κοινωνικοί αγώνες στις Ηνωμένες Πολιτείες»
Η γεωγραφία του αρχαίου κόσμου και ηθοποιός σημαίνει φως
Τα νέα ποιήματα του Γιώργου Μαρκόπουλου
Η αειθαλής επικαιρότητα της Γνώσης
Ο μαύρος ήλιος της Ελλάδας
Κλίμα για χειμωνιάτικα τοπία πόλεων
Η εκλειπτική του σημαίνοντος
Με τελέσφορη και αυθόρμητη φωτεινότητα
Λόγος για την κυρίαρχη αισθητική
Αφρικανική Οδύσσεια και βιβλική μετα-ιστορία
Οψεις της ανάγνωσης
Ο έρωτας της όρασης είναι ζωντανός
Από τις 4:00 στις 6:00
Ορφέας και Ευρυδίκη, ένας μύθος εγγύηση για επιτυχία στη μουσική
Άλλες ειδήσεις
Το περιοδικό ΕΝΕΚΕΝ από τη Θεσσαλονίκη
Το νεκρό μεταλλόφωνο
Ο ποιητής της ανθρώπινης ευτυχίας μαζί μας
Η απόλαυση της συνέντευξης