Έντυπη Έκδοση

Ο Μότσαρτ ως μάνατζερ

Οταν στο τέλος του πρώτου μέρους μιας συμφωνίας ή ενός κοντσέρτου κάποιοι ανίδεοι χειροκροτούν ενθουσιωδώς, τα επικριτικά «σσσστ!» κάποιων έμπειρων φιλόμουσων τους υποδεικνύουν πως πρέπει να περιμένουν ώς το τέλος του έργου.

Ομως ήταν πάντα έτσι; Η ιστορία της μουσικής αποκαλύπτει ότι, παλιότερα, τα πράγματα ήσαν τελείως διαφορετικά.

Η παρουσίαση της κλασικής μουσικής όπως τη γνωρίζουμε σήμερα πρωτοξεκίνησε λίγο πριν απ' το 1800, όταν το είδος ολοκλήρωνε την έξοδό του από τα πολυτελή, κλειστά περιβάλλοντα των βασιλικών αυλών για να διαχυθεί δημόσια, στην κοινωνία της ανερχόμενης αστικής τάξης. Ταυτόχρονα, συγκλίνουσες αλλαγές άρχισαν να προσδίδουν νέα νοήματα και αξίες στη μουσική οδηγώντας βαθμιαία στην καινούρια ιδέα του μουσικού έργου ως αυτοτελούς, ολοκληρωμένου δημιουργήματος, που απαιτεί την αδιάσπαστη προσοχή του ακροατή απ' αρχής μέχρι τέλους. Ως τότε, αυτά που εμείς ακούμε σήμερα με θρησκευτική προσήλωση ως έργα τέχνης, ούτε το ακροατήριο, ούτε οι μουσικοί, ούτε βεβαίως οι παραγγελιοδότες -ούτε καν οι ίδιοι οι συνθέτες!- τα αντιμετώπιζαν ως τέτοια.

Αυτό που κυριαρχούσε ήταν πρωτίστως η διασκεδαστική/ αναψυκτική πρόσληψη, κληρονομιά της εποχής του μπαρόκ, και βεβαίως η συμπεριφορά του κοινού ήταν αντίστοιχα χαλαρή. Συνακόλουθα, τα προγράμματα των συμφωνικών συναυλιών της εποχής του Χάιντν, του Μότσαρτ και του Μπετόβεν στόχευαν σε ποικιλία και εναλλαγή προσλαμβάνοντας δομή σάντουιτς: Συμφωνίες κατατέμνονταν σε κομμάτια, κοντσέρτα, άριες ή αποσπάσματα από όπερες εναλλάσσονταν με χορωδιακά, μπαλάντες ή κομμάτια για πιάνο.

Ομοίως «άτακτα» ήσαν τα πράγματα στην όπερα, το ασυζητητί κυρίαρχο πεδίο στη μουσική ζωή της εποχής. Εκεί, οι κοινωνικές τάξεις μοιράζονταν το ίδιο θέαμα από διαφορετικές θέσεις. Ωστόσο η παρακολούθηση ήταν περισσότερο κοινωνικό παρά καλλιτεχνικό γεγονός, οι δε πρωταγωνιστές, ως αδιαφιλονίκητο κέντρο και απόλυτοι δυνάστες του θεάματος, επέβαλλαν τα γούστα τους επεμβαίνοντας συχνά στη μουσική και τη σκηνική υλοποίηση.

Μισόν αιώνα αργότερα, ο κυρίαρχος ιδεαλισμός του Ρομαντισμού, η υπερανάπτυξη της μουσικής παραγωγής και οι επαναστάσεις του 1848 είχαν αναμορφώσει ριζικά το τοπίο της μουσικής ζωής αναβαθμίζοντας κατ' αρχήν την υπόληψη και τις συνθήκες πρόσληψης των συμφωνικών έργων. Οσο για το δεδομένο, στις μέρες μας, χαμήλωμα του φωτισμού σε αίθουσες συναυλιών και όπερας, που επιτρέπει στις ευαίσθητες ψυχές να βυθιστούν στο όνειρο, είναι ακόμη νεότερο: το επέβαλε πρώτη φορά ο Βάγκνερ μόλις το 1876, στην πρεμιέρα του «Δαχτυλιδιού» στο Μπάιροϊτ, επιθυμώντας να καθοδηγήσει και να εστιάσει πλήρως την προσοχή του ακροατηρίου στη σκηνή.

Αυθεντική γεύση από μουσικά ήθη της εποχής του Μότσαρτ θα έχουμε την ευκαιρία να βιώσουμε μεθαύριο στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών. Προτείνοντας μια εμπνευσμένη, έξυπνη εμβάθυνση της γνωριμίας με τα ευρύτερα συμφραζόμενα της μουσικής, η Καμεράτα υπό τον Γιώργο Πέτρου θα αναπαράγει κατ' αναλογίαν μια ιστορικά σημαντική συναυλία-κλειδί που είχε διοργανώσει ο ίδιος ο Μότσαρτ στο Αυλικό Θέατρο (Burgtheater) της Βιέννης τον Μάρτη του 1783.

Η επιτυχημένη αυτή συναυλία περιελάμβανε τη «Συμφωνία αρ. 35, Χάφνερ», που δόθηκε μοιρασμένη σε δύο μισά στην αρχή και στο τέλος της βραδιάς, ενώ ενδιάμεσα είχαν παιχτεί κοντσέρτα, άριες και έργα για σόλο πιάνο. Επίσης, αυτή ήταν πιθανότατα η πρώτη δημόσια συναυλία στην ιστορία της ευρωπαϊκής μουσικής ζωής, στην οποία ακροατές έκοψαν εισιτήρια. Επιπλέον, παραγωγός ήταν ο ίδιος ο συνθέτης, που σημαίνει ότι εισέπραξε τα έσοδα, ενώ όντας καλλιτεχνικός μάνατζερ του εαυτού του, διαφήμισε, έπαιξε και διηύθυνε τα έργα του!

Η μεθαυριανή συναυλία θα ξεκινήσει με τα δύο πρώτα μέρη της «Συμφωνίας αρ. 29». Θα ακολουθήσει αναψυκτική «Νυχτερινή Σερενάτα» για δύο ορχήστρες εγχόρδων και κρουστά και στην συνέχεια, αναλαμβάνοντας διπλό ρόλο σολίστα και αρχιμουσικού, ο ίδιος ο Πέτρου θα παίξει το νεανικό «Κοντσέρτο για πιάνο αρ. 11» σε ένα φορτεπιάνο τύπου Walter (1790), πιστό αντίγραφο αυτού που είχε ο ίδιος ο Μότσαρτ και πάνω στο οποίο έγραψε τα μεγάλα του αριστουργήματα.

Τη σκυτάλη θα παραλάβουν ο εξάρχων της ορχήστρας Σέρτζου Ναστάζα για να παίξει το «Κοντσέρτο για βιολί αρ. 4» και η υψίφωνος Ελενα Κελεσίδη με την άρια κοντσέρτου «Ah! Lo previdi» και η συναυλία θα κλείσει με τα υπόλοιπα δύο μέρη της «Συμφωνίας αρ. 29». Χαλαρά, λοιπόν, δίχως περιττές ενοχές ότι κάνουμε κάτι «με λάθος τρόπο» και, βεβαίως, δίχως να χρειαστεί να φορέσουμε πουδραρισμένες περούκες, ας απολαύσουμε και πάλι τον ντελικάτο ήχο των οργάνων εποχής, αυτή τη φορά σερβιρισμένο με αυθεντικό τρόπο... 7

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Μουσική
Σχετικά θέματα: Μουσική
Ο χημικός της τζαζ
«Μάθημα πρώτο: Ανοιχτείτε»
«Το διεθνές δίκαιο είναι επιλεκτικό»
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Αφιέρωμα
Οσα φέρνει η άνοιξη
Καλοκαίρι και σιγουριά
Περικοπές μετά μουσικής
Ερχονται χορεύοντας
Οι συνέχειες επί της οθόνης
Οι σταρ του Φεστιβάλ
Θέατρο ανά την Ελλάδα
Αφίξεις από κλασική και τζαζ
Ιτε πένες Ελλήνων
Μαρτυρίες και μελέτες
Από τις χώρες των εξεγέρσεων
Μύθοι, μόδα, μούσες και αρχιτεκτονική
Μουσική
Ο χημικός της τζαζ
«Μάθημα πρώτο: Ανοιχτείτε»
Ο Μότσαρτ ως μάνατζερ
«Το διεθνές δίκαιο είναι επιλεκτικό»
Θέατρο
Η νέα δημοκρατία του θεάτρου
Ο πατριάρχης της απλότητας
Επιστολές
Και δύο επιστολές
Κινηματογράφος
Cardinale Multiculturale
Λογοτεχνία
Η περίπτωση Τζέικομπσον
Άλλες ειδήσεις
Βιβλίο