Έντυπη Έκδοση

Η περίπτωση Τζέικομπσον

Τι είναι η «Περίπτωση Φίνκλερ», που κέρδισε το περσινό βραβείο Μπούκερ; «Ενα μυθιστόρημα που κάνει ζαβολιές απέναντι στον ίδιο του τον εαυτό, υπέρ του αναγνώστη όμως.

Ενα μυθιστόρημα που, ενώ σου προκαλεί γέλια, αίφνης σε κάνει να δακρύσεις και μετά πάλι να γελάσεις δυνατά, και κατόπιν να βουρκώσεις, και, βέβαια, να σκεφτείς» απαντά ο Γιώργος Ικαρος Μπαμπασάκης (ευρηματική η μετάφρασή του), στον πρόλογό του για το μυθιστόρημα του Χάουαρντ Τζέικομπσον.

Είναι το ενδέκατο βιβλίο του Τζέικομπσον, το δε Μπούκερ ένα βραβείο με το οποίο ο συγγραφέας έχει φλερτάρει πολλές φορές στο παρελθόν, όπως θύμισε κατά την τελετή απονομής. Πρόεδρος της κριτικής επιτροπής, ο Αντριου Μόσον του έδωσε έμμεσα δίκιο για την καθυστέρηση αυτής της βράβευσης, λέγοντας πως «ο Τζέικομπσον, ένας συγγραφέας που ενώνει την τραγωδία με την κωμωδία στα έργα του, δεν είχε πιθανότατα εκτιμηθεί όσο έπρεπε στο παρελθόν». Για να προσθέσει πως το συγκεκριμένο μυθιστόρημά του είναι «έξυπνο και αστείο, αλλά με τον τρόπο του μελαγχολικό, βιβλίο. Το γέλιο υπάρχει, αλλά το ακούς μες στο σκοτάδι».

Είναι τρεις οι κεντρικοί ήρωες του Τζέικομπσον: δύο Αγγλοεβραίοι, όπως είναι και ο ίδιος άλλωστε, και ένας Αγγλος, που θέλει ωστόσο να γίνει εβραίος. Στις δύο πρώτες περιπτώσεις έχουμε να κάνουμε με έναν ηλικιωμένο δανδή που εξάσκησε τη δημοσιογραφία στο Χόλιγουντ έχοντας κερδίσει τη δυνατότητα να αποκαλεί τις σταρ με το μικρό όνομά τους (Μέριλιν, Γκρέτα κ.λπ.) και ενός τηλεοπτικού φιλοσόφου ή καλύτερα ενός φιλοσόφου που εξαργυρώνει την ευφυΐα του με δόξα, χρήμα και μπόλικες ερωμένες. Είναι ο Λίμπορ και ο Σάμουελ Φίνκλερ, που έχουν χάσει αμφότεροι τις γυναίκες τους, με τη μόνη διαφορά ότι ο πρώτος λάτρευε τη δική του και ο δεύτερος δεν έκανε άλλο παρά να την απατά.

Ο τρίτος της παρέας είναι ο αποτυχημένος σε όλα Τρέσλαβ, που παθιάζεται με τις ηρωίδες της όπερας και συγκινείται έως δακρύων με τη σκέψη του τραγικού θανάτου μιας γυναίκας στην αγκαλιά του. Ο Τρέσλαβ παρακολουθεί τις συζητήσεις των φίλων του, που είναι και οι δύο αντισημίτες. Μέσα από δύο παράξενες συμπτώσεις, από τη μια την προφητεία μιας Τσιγγάνας όταν ήταν έφηβος και από την άλλη μια ληστεία εις βάρος του στο Λονδίνο, θέλει αίφνης να γίνει εβραίος. Η χαριστική βολή έρχεται όταν γνωρίζεται με την εβραία ανιψιά του Λίμπορ και την ερωτεύεται. Ποιαν; Αυτή, μια ψωμωμένη γυναίκα, σε αντιδιαστολή με τις δύο αναιμικές Αγγλίδες που είχε παντρευτεί στο παρελθόν.

Η ανιψιά, γράφει ο Τζέικομπσον, «είχε ένα διαμέρισμα απέναντι από το Κρίκετ Λορντ. Από τη βεράντα της μπορούσες να παρακολουθήσεις κρίκετ. Ο Τρέσλαβ απογοητεύθηκε λιγάκι. Δεν είχε πάει να μείνει μαζί της για να βλέπει κρίκετ. Λυπόταν που δεν είχε μια βεράντα να βλέπει στο Τείχος των Δακρύων».

Κάτι ακόμα που δένει τους τρεις άντρες είναι ότι ο Λίμπορ υπήρξε δάσκαλος του Φίνκλερ και του Τρέσλαβ, που ήσαν συμμαθητές.

«Μεγάλωσα ως εβραίος αλλά με τα στερεότυπα της Νέας Υόρκης» λέει ο ίδιος ο συγγραφέας. «Είμαστε οι εβραίοι των ανεκδότων και των μπέιγκελς, οι αχόρταγοι εβραίοι. Δεν πηγαίναμε στη συναγωγή, την οποία έως και σήμερα φοβάμαι».

Παιδί εργατικής οικογένειας, με τον πατέρα του να κάνει τον κλόουν σε παιδικά πάρτι και να διατηρεί πάγκο με μπιχλιμπίδια στις λαϊκές αγορές, σπούδασε εν τέλει αγγλική λογοτεχνία στο Κέιμπριτζ. «Είμαι από τους παλιομοδίτες της λογοτεχνίας» λέει ο Τζέικομπσον, προσθέτοντας πως προέρχεται από τη γραμμή που χάραξαν ο Ελιοτ, ο Ντίκενς και η Τζέιν Οστιν. Ισως γι' αυτό από τον χαρακτηρισμό του «Αγγλου Ροθ» προτιμά αυτόν της «εβραίας Τζέιν Οστιν».

Εμπνεύστηκε το πρώτο του μυθιστόρημα από τις εμπειρίες του ως κολεγιακού δασκάλου. «Τα πίσω μπρος» (1983) είναι μια φάρσα όπου ο ήρωας ήταν εβραίος. «Τότε ανακάλυψα πως μου άρεσε να γράφω για εβραίους, ασχέτως αν ξένισα όλη μου την οικογένεια» λέει.

Και είχε κάθε λόγο να συμβεί αυτό, όπως αποδεικνύεται και από την «Περίπτωση Φίνκλερ», όπου ναι μεν το γέλιο συχνά βγαίνει αβίαστα, αλλά το Ολοκαύτωμα ή η περίπτωση της Λωρίδας της Γάζας εξετάζονται έστω και με αιρετικό τρόπο. Αλλωστε οι συγκρούσεις στις οποίες αναφέρεται ο συγγραφέας και μάλιστα στην πολιτισμένη Αγγλία εμπεριέχουν αρκετό αίμα, οι δε ενδοοικογενειακές αντίστοιχες (ο Σίνκλερ με τον γιο του) καταδεικνύουν το χάσμα ανάμεσα στο «βλέπω από μακριά το πρόβλημα» και το «ζω μέσα σ' αυτό».

Ενα ερώτημα βέβαια είναι γιατί ο έλληνας αναγνώστης να ενδιαφερθεί για το πώς βιώνουν την πραγματικότητά τους οι άγγλοι εβραίοι. Διαβάζοντας ωστόσο την «Περίπτωση Φίνκλερ», αντιλαμβάνεσαι ότι όσα συμβαίνουν στο Λονδίνο ή στην αγγλική επαρχία συμβαίνουν και παντού στον κόσμο, βεβαίως και στην Ελλάδα. Τέλος, σημειώστε πως η «Περίπτωση Φίνκλερ» δεν είναι το είδος εκείνο του μυθιστορήματος που, γραμμένο από έναν εβραίο, προβάλλει το Ολοκαύτωμα ως δικαιολογία των πάντων για τον επίσημο τρόπο που αντιλαμβάνονται τα πράγματα. Αντιθέτως είναι ένα βιβλίο που, με τον τρόπο του, λέει να τελειώνουμε με τις παλιές δικαιολογίες για να δούμε πώς θα πάμε παρακάτω, πως οι ακρότητες των μεν δεν δικαιολογούν εκείνες των δε και πως η βλακεία περισσεύει στον σύγχρονο κόσμο.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Λογοτεχνία
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Αφιέρωμα
Οσα φέρνει η άνοιξη
Καλοκαίρι και σιγουριά
Περικοπές μετά μουσικής
Ερχονται χορεύοντας
Οι συνέχειες επί της οθόνης
Οι σταρ του Φεστιβάλ
Θέατρο ανά την Ελλάδα
Αφίξεις από κλασική και τζαζ
Ιτε πένες Ελλήνων
Μαρτυρίες και μελέτες
Από τις χώρες των εξεγέρσεων
Μύθοι, μόδα, μούσες και αρχιτεκτονική
Μουσική
Ο χημικός της τζαζ
«Μάθημα πρώτο: Ανοιχτείτε»
Ο Μότσαρτ ως μάνατζερ
«Το διεθνές δίκαιο είναι επιλεκτικό»
Θέατρο
Η νέα δημοκρατία του θεάτρου
Ο πατριάρχης της απλότητας
Επιστολές
Και δύο επιστολές
Κινηματογράφος
Cardinale Multiculturale
Λογοτεχνία
Η περίπτωση Τζέικομπσον
Άλλες ειδήσεις
Βιβλίο