Έντυπη Έκδοση

Ερωτική ποίηση

Ανν Σέξτον

Ερωτικά ποιήματα

μτφρ.: Ευτυχία Παναγιώτου

εκδόσεις Μελάνι, σ. 109, ευρώ 12,06

Η Ανν Σέξτον (1928-1973) έζησε μία ταραχώδη ζωή και έγραψε για να την ξορκίσει. Μαζί με τη Σύλβια Πλαθ -με την οποία υπήρξαν επιστήθιες φίλες- αποτελούν δύο κορυφαίες, όσο και δραματικές περιπτώσεις των αμερικανικών γραμμάτων. Στην παράδοση της εξομολογητικής ποίησης (confessional poetry), την οποία υπηρέτησαν σε πολλά έργα τους οι Γκίνσμπεργκ, Πλαθ, Μπέριμαν, η Σέξτον καταχωρίζεται ως η πιστότερη εκπρόσωπός της.

Η συνεισφορά των ποιημάτων τής Σέξτον σχετίζεται με τη σεξουαλική χειραφέτηση και, ειδικότερα, τη σωματική και συναισθηματική απελευθέρωση της γυναικείας φύσης. Η ίδια, αν και υιοθέτησε έναν συμβατικό τρόπο ζωής (καθηγήτρια σε Γυμνάσιο, σύζυγος και μητέρα δύο παιδιών), αντιπάλευε με τη διαταραγμένη ψυχική υγεία της, η οποία την οδήγησε σε αρκετές απόπειρες αυτοκτονίας, και τελικώς την κατέβαλε. Τα κείμενά της αποτελούσαν το αδράχτι όπου στριφογύριζαν τα νήματα της ζωής της. Κάθε λογοτεχνική ύφανση ανέβαλλε, ενώ ταυτόχρονα έπλεκε τον επερχόμενο θάνατο.

Για την Ανν Σέξτον η ποίηση, σε μεγάλο μέρος, αποτέλεσε μέσο ψυχοθεραπείας. Την ίδια ώρα, όμως, οι αναγνώστες της επικοινωνούσαν με κείμενα προσωπικού αδιεξόδου (ερωτικού, υπαρξιακού, σε σχέση με τον κοινωνικό ρόλο), ισχυρής λογοτεχνικής σημασίας, κάτι που η κριτική δεν άργησε να αναγνωρίσει (βραβείο Πούλιτζερ, υποτροφίες).

Τα Ερωτικά ποιήματα (1967) αποτελούν χαρτογράφηση της γυναικείας σωματικής τοπογραφίας και βυθομέτρηση της συναισθηματικής αντιστοιχίας της. Τα σημάδια της τεκνοποίησης, η εξέλιξη της ερωτικής επιθυμίας εντός του γάμου και η μοιχεία αποτελούν τα θέματα γύρω από τα οποία περιδινείται η αφήγηση. Ο χρόνος τοποθέτησης των ποιημάτων είναι η δεκαετία του '60 και ο τόπος, τα προάστια της Νέας Αγγλίας. Το σώμα στα ποιήματα της Σέξτον δεν εμφανίζεται θελκτικό ή εξιδανικευμένο, αλλά ως φορέας της επιθυμίας να εκταθεί και εγκολπωθεί κάθε στιγμή της ύπαρξης. Αν κάτι δεν έχει σωματοποιηθεί, για τη Σέξτον μοιάζει ισχνό. Γι' αυτό η πραγμάτωση του έρωτα στα Ερωτικά ποιήματα δεν υπονοεί μία πλατωνική ή αισθησιακή προϋπόθεση ή τελείωση. Αντιθέτως, απελευθερώνει δυνάμεις και αποδέχεται την απρόβλεπτη έκβαση της πάλης των δύο φύλων.

Προς τούτο η χρήση από τη Σέξτον τολμηρών εικονοποιήσεων και «σκληρών» ρημάτων καθώς και η απουσία χιούμορ, ειρωνείας, ελαφρότητας. Προς τούτο ο επιθετικός ερωτισμός «και θα σε φιλήσω όταν κόψω κομματάκια-κομματάκια μια ντουζίνα άντρες» από το ποίημα «Ξανά και ξανά και ξανά». Τίποτε στα Ερωτικά ποιήματα δεν εγγυάται τη λύτρωση.

Η φροντισμένη έκδοση (επιπλέον θα τη θέλαμε δίγλωσση) περιλαμβάνει εκτενή, κατοπιστική εισαγωγή και επίμετρο της μεταφράστριας Ευτυχίας Παναγιώτου. Είναι χαρακτηριστική η θερμή επισήμανση της σημαντικότερης βιογράφου τής Σέξτον -αλλά και της Πλαθ- κριτικού Diane Wood Middlstone, στην εισαγωγή της ανατύπωσης της έκδοσης των Ερωτικών ποιημάτων το 1989, «καμία γυναίκα δεν έχει γράψει τέτοια ποιήματα στα αγγλικά εδώ και αιώνες».

William Shakespeare

25 σονέτα

μτφρ.: Διονύσης Καψάλης

εκδόσεις Αγρα, σ. 61, ευρώ 15

Σύμφωνα με τον γνωστό αμερικανό κριτικό Χάρολντ Μπλουμ, ο Σαίξπηρ αποτελεί την κορωνίδα και το κέντρο του «δυτικού κανόνα» της λογοτεχνίας. Η λογοτεχνική αξία έκτοτε, σύμφωνα με τον ίδιο, κειμένων και συγγραφέων αποτιμάται σε σχέση με τον πλούτο του σαιξπηρικού έργου. Γνωρίζουμε πως 154 σονέτα φέρουν την υπογραφή του Σαίξπηρ. Το θέμα τους είναι κυρίως ο έρωτας. Η φιλολογική επιστήμη μάς υποδεικνύει πως ο πραγματικός τους αποδέκτης ήταν αρσενικού φύλου.

Τα 25 σονέτα πρωτοκυκλοφόρησαν το 1998. Εμπεριέχουν μόνο την ελληνική μετάφραση και επιπλέον, το δοκίμιο του Διονύση Καψάλη Μεταφράζοντας τα σονέτα του Σαίξπηρ. Εδώ συναντούμε την πρώτη ανατύπωσή τους. Η λεπτότητα και η ποικιλία των εκφραστικών μέσων σε συνδυασμό με τις ιδιότητες του χρόνου και της φύσης για την ανθρώπινη ζωή, αποτελούν ελάχιστες από τις αρετές των σαιξπηρικών σονέτων. «Κι ήταν απόδημος ο χρόνος καλοκαίρι, / μεστό φθινόπωρο μέσα στο γέννημά του, που όλο της άνοιξης το λάγνο βάρος φέρει, / σαν μήτρα πλήρης μες στο πένθος του θανάτου». Ο αφηγηματικός τους άξονας αφορά την ερωτική ιστορία ενός νεαρού άντρα και μιας κυρίας «όπως ο άρτος στη ζωή είσαι για μένα ή σαν γλυκιά βροχή την άνοιξη στη γη». Το φόντο είναι οι γραμμές της ομορφιάς «Αφού χαλκό, πέτρα, γη, πέλαγος, τα κρίνει / όλα ο θάνατος, θλιμμένος ηγεμόνας, / η ομορφιά τι θα του πει, πώς θ' αποκλίνει,/ που έχει μόλις την πειθώ μιας ανεμώνας;».

Η επιλογή των συγκεκριμένων 25 σονέτων σχετίζεται ίσως και με τη «μεταφρασιμότητά» τους. Φόρμα και περιεχομένο, άλλωστε σύμφωνα και με το δίδαγμα του Πετράρχη, πρέπει να συμβαδίζουν. Η σύνθετη ομοιοκαταληξία τους αποδόθηκε, κατ' αναλογία, με τη μεγαλύτερη μουσική πιστότητα.

Κάρολ Ανν Ντάφυ

Σαγήνη

μτφρ.: Θάλεια Μελή-Χωλλ

εκόσεις Ηριδανός, σ. 152, ευρώ 16,80

Η Κάρολ Ανν Ντάφυ (γενν. 1955, Γλασκόβη), ποιήτρια και θεατρική συγγραφέας, ανακηρύχτηκε «δαφνοστεφής ποιήτρια» (Poet Laureate) στη Βρετανία το 2009, σπάζοντας μία παράδοση 341 ετών, η οποία ήθελε ο τίτλος να απονέμεται μόνο σε άντρες! Επίσης, τιμήθηκε για την έβδομη ποιητική συλλογή της Σαγήνη (Rapture) με το σημαντικό βρετανικό βραβείο Τ.S. Eliot 2005. Το έργο της διδάσκεται στα σχολεία της Αγγλίας και της Ουαλίας. Η ίδια δεν κρύβει τις αριστερές πολιτικές πεποιθήσεις της, πορευόμενη, επιπλέον, σ' έναν αντισυμβατικό τρόπο ζωής (δεδηλωμένη ομοφυλόφιλη, ανύπαντρη μητέρα, μάχιμη φεμινίστρια). Η Κάρολ Ανν Ντάφυ δηλώνει πως «σε κάθε ποίημα προσπαθώ να αποκαλύψω μια αλήθεια γι' αυτό δεν εκκινώ από τη μυθοπλασία» («The Observer» 4/12/2005).

Το θέμα της συλλογής είναι ο έρωτας, πολύ συχνά, πρωτοπρόσωπος και φλογισμένος. Ενα παλίμψηστο τόπων, εποχών, αντικείμενων κατέρχεται ως memoir. Η περίοδος της ερωτικής σχέσης τοποθετείται στο παρελθόν, αλλά οι δυνατές στιγμές που τη διαμόρφωσαν και οι λεπτομέρειες που την περιέβαλαν νοηματοδοτούνται στο παρόν χάρη στην ενδοδιηγητική συμμετοχή του αφηγητή (ποιήτριας) και τη φορτισμένη μετα-αφήγησή τους. Ρίμα, παρηχήσεις, συμβολισμοί, ανθρωπομορφισμοί χτίζουν μαζί με τη φωνή του αφηγητή τη μοναδικότητα της φόρμας του κάθε ποιήματος. «Με sms, sms, sms / ανταλλάσσουμε λέξεις σημαντικές. / Των φιλιών η αναζήτηση στα μικρά σου xx / παράλογη μοιάζει κι αυτή». Ο όγκος των διαφορετικών σκηνικών που στήνει η Σέξτον κυνηγώντας τον έρωτα είναι εντυπωσιακός.

Η γνωριμία με μία από τις σημαντικότερες σύγχρονες εκπροσώπους των αγγλοσαξονικών γραμμάτων προάγεται από την επεξεργασμένη μετάφραση της Θάλειας Μελή-Χωλλ.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Μυθιστόρημα τεκμηρίων
Εξάψεις μέσα σε χρυσό της Πανσελήνου
Παλιοί και νεότεροι θεατρικοί κριτικοί
Εν τη ρίμα του λόγου / Τρίτη Ανθολογία
Πριν από το τέλος του κόσμου
Η φυλακή του φύλου και η «εμφιαλωμένη» φαντασία
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Δύο κριτικές για το ίδιο βιβλίο
Η Αθηναϊκή Ταβέρνα του Γιώργου Πίττα
Ταξίδι σ' έναν κόσμο που ξεθωριάζει
Συνέντευξη: Παναγιώτης Ευαγγελίδης
Γράφω και μεταφράζω εξαιτίας ενός στοιχήματος
Κριτική βιβλίου
Μυθιστόρημα τεκμηρίων
Εξάψεις μέσα σε χρυσό της Πανσελήνου
Παλιοί και νεότεροι θεατρικοί κριτικοί
Εν τη ρίμα του λόγου / Τρίτη Ανθολογία
Ερωτική ποίηση
Πριν από το τέλος του κόσμου
Η φυλακή του φύλου και η «εμφιαλωμένη» φαντασία
Συνέντευξη: Χρυσόστομος Κονιδάρης
Ο εκδοτικός οίκος είναι σαν τον φούρνο
Ευρείας κατανάλωσης
Πού πας χωρίς αγάπη; Τα γράμματα του Κάφκα στη Φελίτσε
Θέατρο
Θνησιγενής και ένδοξη θεατρικότητα
Οψεις της ανάγνωσης
Το παιχνίδι είναι ανοιχτό
Διαγωνισμός «Ταξιδεύουμε στην Ελλάδα μ' ένα βιβλίο»
Κλείσε θέση μ' ένα βιβλίο
Οι δύο μανάδες μας
Η μάνα του Σολωμού, η μάνα του Κάλβου
Από τις 4:00 στις 6:00
Εγραφε μουσική για λυπημένους
Άλλες ειδήσεις
Η κάθαρση έπεται
Αλλοπαίδεια