Έντυπη Έκδοση

Δύο δρόμοι για τον σουρεαλισμό

Μιρό-Μαγκρίτ: Τα δύο κεφαλαία «Μ» του σουρεαλισμού και σημαντικά κεφάλαια για την τέχνη της Ισπανίας και του Βελγίου αντίστοιχα, κάνουν απόβαση στην Αγγλία, στην Τέιτ Μόντερν και στην Τέιτ Λίβερπουλ.

Και οι δύο ζωγράφοι έδρασαν την ίδια εποχή και καθόρισαν την τέχνη του 20ού αιώνα με το προσωπικό τους εικαστικό λεξιλόγιο και τα αναγνωρίσιμα σύμβολά τους. Ωστόσο, πίσω από τα «αθώα» σχέδια του Χουάν Μιρό κρύβεται ένας πολιτικός καλλιτέχνης και πίσω από τον σοβαρό, κοστουμαρισμένο Ρενέ Μαγκρίτ υπάρχει άκρατος ερωτισμός.

Ουρές σχηματίζονται στην Τέιτ Μόντερν για τη μεγάλη αναδρομική έκθεση του Μιρό (1893-1983) που έχει τίτλο The ladder of Escape και περιλαμβάνει 150 πίνακες, σχέδια, γλυπτά, χαρακτικά. Παράξενα πλάσματα και αντικείμενα, γεωμετρικά σχήματα, ελικοειδείς γραμμές, μάτια και πύρινες γλώσσες κυριαρχούν στα έργα του. Πίσω όμως από την ξέφρενη φαντασία και την «παιδικότητα» υπάρχει η αναζήτηση της προσωπικής και εθνικής ταυτότητας και ο ανθρωπισμός ενός πολιτικά συνειδητοποιημένου δημιουργού.

Ο Μιρό έζησε σε μια από τις πιο ταραγμένες περιόδους της σύγχρονης ευρωπαϊκής ιστορίας. Τα έργα του έγιναν σύμβολο της μοντέρνας τέχνης και ο ίδιος σύμβολο αντίστασης και ακεραιότητας κάτω από το απολυταρχικό καθεστώς του Φράνκο.

Η έκθεση που θα διαρκέσει μέχρι τον Σεπτέμβριο περιλαμβάνει ορισμένα από τα πρώιμα έργα του, που είναι εμπνευσμένα από την αγροτική ζωή, το τοπίο, τις παραδόσεις της πατρίδας του Καταλονίας. Οπως η «Φάρμα» του 1921, που αργότερα την αγόρασε ο Ερνεστ Χέμινγουεϊ στο Παρίσι. Εκεί κατέφυγε ο ζωγράφος όταν ξέσπασε ο Ισπανικός Εμφύλιος, όπου συναναστράφηκε με πολλούς καλλιτέχνες και διανοούμενους. Μάλιστα πήρε μέρος στη Διεθνή Εκθεση του Παρισιού, όπου έδειξε το έργο «Reaper», που εξυμνεί τον εξεγερμένο ισπανό χωρικό, ενώ ο Πικάσο πρωτοπαρουσίασε εκεί την περίφημη «Γκερνίκα».

«Θέλω να δολοφονήσω τη ζωγραφική» είχε πει ο Μιρό αρνούμενος της παραδοσιακές φόρμες. «Ο σουρεαλισμός με μεταφέρει στην καρδιά της ποίησης όπου μπορώ να νιώσω το νόημα της λεπτομέρειας, ενώ η ζωγραφική μεγαλώνει μέσα μου καθώς δουλεύω».

Με την εισβολή των Γερμανών στο Παρίσι ο καλλιτέχνης επιστρέφει στην Ισπανία, προτιμώντας να ζήσει σε «εσωτερική εξορία», υπό τον Φράνκο. Τα έργα του γίνονται πιο υποβλητικά, σκοτεινά, άγρια, τολμηρά, γκροτέσκα. Σαν το προμήνυμα κάποιας καταστροφής. Επηρεασμένος από τον Μάη του 1968 αλλά και από φοιτητικές διαμαρτυρίες και εξεγέρσεις στη Μαδρίτη, ξεσπάει στον καμβά μαυρίζοντας και καίγοντας την επιφάνεια. «Ονειρα, υστερία ακόμα και τρέλα είναι τα μονοπάτια για την αλήθεια» έλεγε. Η Μαγιόρκα έγινε το ορμητήριό του όπου έζησε μέχρι τα βαθιά γεράματά του εξυφαίνοντας το «βιομορφικό» του σύμπαν.

Ο βέλγος σουρεαλιστής Μαγκρίτ (1898-1967) ζωγράφιζε φορώντας πάντα ένα παλιό κοστούμι με γιλέκο, σαν τους κοστουμαρισμένους άντρες με καπέλα που εμφανίζονται στους πίνακές του. «Ο άνθρωπος με το καπέλο είναι ο Κος Μέσος Ορος σε όλη την ανωνυμία του» έλεγε. «Κι εγώ φοράω καπέλο. Δεν έχω καμιά ιδιαίτερη επιθυμία να ξεχωρίσω από το πλήθος».

Απλός, εγκρατής, πνευματώδης, ζούσε σε ένα μικρό ισόγειο στις Βρυξέλλες και εκεί βρέθηκαν μετά τον θάνατο της συζύγου και μούσας του Ζορζέτ πολλά ερωτικά σχέδια τα οποία εκτίθενται πρώτη φορά στην αναδρομική έκθεση στην Τέιτ Λίβερπουλ από τις 24 Ιουνίου. Ανάμεσά τους μια σύνθεση με έναν άνθρωπο που βαδίζει προς έναν τεράστιο γυναικείο κόλπο κι ένας ιπτάμενος φαλλός σε γαλάζιο ουρανό, που φιλοτεχνήθηκαν το 1940 για την εικονογράφηση της ερωτικής νουβέλας του Ζορζ Μπατάιγ «Madame Eduarda».

Πάνω από 100 πίνακες, φωτογραφίες, διαφημιστικά, οικογενειακές ταινίες που έκανε ο Μαγκρίτ περιλαμβάνει η έκθεση με τίτλο «The pleasure principle», που φωτίζει τον ονειρικό κόσμο του.

Ο ίδιος μιλάει για προδοσία των εικόνων. Η ζωγραφική δεν είναι αυτό που φαίνεται, υπαινίσσεται, όταν παρουσιάζει μια πίπα σαν μοντέλο για διαφήμιση μαγαζιού εμπορίας καπνού, ή όταν βάζει ένα μήλο στο πρόσωπο ενός άντρα. «Οι πίνακές μου δεν σημαίνουν κάτι, επειδή και το μυστήριο δεν σημαίνει κάτι - είναι απλά άγνωστο» δήλωνε ο Μαγκρίτ, που παρέμεινε μέχρι τέλους αινιγματικός. 7

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Εικαστικά
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Συνέντευξη: Σιλβί Γκιλέμ
«Σύντροφος της μπαλαρίνας είναι ο πόνος»
Κινηματογράφος
Αιματηρές οικονομίες
Με «πρώτη ύλη» τα σκουπίδια
Ευρωπαϊκό σινεμά στα θερινά
Οπερα
Το μανιφέστο της ανηθικότητας
Θέατρο
Ο Σοφοκλής στον Λίβανο
Αποδομώντας τον Σέξπιρ
Παρακαλώ, περάστε στην ταράτσα
Πενήντα χρόνια ΚΘΒΕ
Συναυλίες
Το καλοκαίρι των νέων
Τα εισιτήρια ... κόπηκαν
Εικαστικά
Δύο δρόμοι για τον σουρεαλισμό
Μουσεία και αρχαιολογικοί χώροι
Αφιλόξενα τα μουσεία
Σούνιο: Ο ναός της αδιαφορίας
Λογοτεχνία
Συνέβη στην Ελλάδα
Ο σκληρός του Μαϊάμι
Ρέκβιεμ για έναν εξεγερμένο
Άλλες ειδήσεις
Καλλιεργώντας τα αμπέλια 2.500 χρόνια πριν