Έντυπη Έκδοση

Μηνιαία, άγρυπνα και φωτεινά

Ανάμεσα στον ψεύτικο και αληθινό εαυτό

π. Βασίλειος Θερμός

Ο έρωτας του απόλυτου

Δοκιμές πάνω στην αιώνια διαπάλη μεταξύ φαντασίωσης και πραγματικότητας στην ανθρώπινη ζωή

εκδόσεις Αρμός, σ.157 , ευρώ 12,11

Πρόκειται για σειρά σεμιναρίων του πολυγραφότατου π. Βασιλείου, ο οποίος με αφετηρία την παραβολή των ζιζανίων από το Ευαγγέλιο «επανερμηνεύει, με όρους και προϋποθέσεις που θέτει η Θεολογία μας, τι είναι το απόλυτο και τι το σχετικό, πώς εκφράζονται στη ζωή μας και πώς συγκρούονται μεταξύ τους». Το σιτάρι και τα ζιζάνια είναι η διαφορά και η πάλη ανάμεσα στον «κατ' εικόνα» άνθρωπο και σε ό,τι παρεμβάλλεται για να χαλάσει το «κατ' εικόνα», αμαρτίες, ελαττώματα και οτιδήποτε εμποδίζει ή «αλλοιώνει την πορεία του σίτου προς την επιθυμητή ωρίμανση». Φαίνεται πως κάπου μέσα στον άνθρωπο παίζεται το παιχνίδι τελειότητας-ατέλειας, που σε συνδυασμό με την εγωπάθεια, την επιθυμία, τη φθορά αυξομειώνουν τη διάθεσή του να καθαρίσει ολοσχερώς τα ζιζάνια «εδώ και τώρα», καλλιεργώντας ψευδαισθήσεις ή μεγαλομανίες. Με αυτή τη βιασύνη, που κατά τους Πατέρες συνιστά την αρχέγονη «πτώση», καθώς οι πρωτόπλαστοι αποζήτησαν τη «θέωση» πριν την ώρα τους, ασχολείται ο συγγραφέας στήνοντας έναν ενδιαφέροντα διάλογο μεταξύ θεολογίας και ψυχολογίας-ψυχανάλυσης.

Ενα από τα βασικότερα ίσως ζητήματα αποτελεί το ερώτημα «πότε τελικά η αγάπη και κάθε αρετή είναι πραγματική και πότε πλασματική;». Παρόμοια ζητήματα έχουν απασχολήσει από παλαιότερα τον π. Βασίλειο και ειδικά στο βιβλίο του Αναζητώντας το πρόσωπο: αληθής και ψευδής εαυτός κατά τον Donald Winnicott και κατά τον Αγιο Γρηγόριο Παλαμά. Ανάμεσα στον αληθινό και τον ψεύτικο εαυτό, ανάμεσα στη φαντασίωση και την πραγματική διάσταση, χάνουμε ή βρίσκουμε και το θείο Πρόσωπο, βρίσκουμε ή χάνουμε την Αγάπη. Ταιριάζουν εδώ τούτοι οι καταπληκτικοί στίχοι του Κύπριου ποιητή Θεοδόση Νικολάου:

Ενα ζευγάρι ερωτευμένων με το κεφάλι/ μέσα στον Γαλαξία/ Εγκάθειρκτοι στη φυλακή των χεριών τους/ Περιφρονούν τις στιγμές και μιλούν για αιώνες/ Κι όμως η άλλη μέρα τούς τοποθετεί/ σε χωριστούς δρόμους.

Οι παρευρισκόμενοι στα σεμινάρια με τις ερωτήσεις τους ή τα σχόλιά τους ορισμένες φορές καθιστούν εναργέστερα τα ζητήματα ή βοηθούν τον ομιλητή να γίνει σαφέστερος. Αρκετές αναφορές γίνονται σε άλλες θρησκείες και θρησκεύματα με βοηθητικούς άξονες κείμενα των Στανιλοάε, Γιανναρά, Στάινερ, Σμέμαν. Εξετάζεται επίσης ο φονταμενταλισμός (ο σ. τον αποδίδει μερικές φορές ως «θεμελιοκρατία»), τον οποίο συνάπτει με τη νεωτερικότητα και με τον Προτεσταντισμό, πράγμα που συχνά λησμονούμε.

Βρίσκω εξαιρετικά σημαντικές μερικές διευκρινίσεις για την αλήθεια και τη διατύπωσή της: «Το απόλυτο του Χριστού δεν είναι η διατύπωσή Του [...] είναι το Πρόσωπό Του [...]. Δεν είπε "σας έφερα την αλήθεια". Είπε "είμαι η αλήθεια". Αυτό κάνει τη διαφορά. Δηλαδή αν θεωρήσουμε ότι η αλήθεια βρίσκεται στη διατύπωσή της τότε περνάμε σε ένα άλλο σύστημα σκέψης, το οποίο είναι ανοιχτό στους κινδύνους της ουτοπίας, ανοιχτό στους κινδύνους του φανταστικού» (σ. 102). Συνακόλουθα αντιθέτει την πραγματικότητα αυτή με την πίστη στο Κοράνι ως κείμενο, με την πίστη στις διατυπώσεις του κειμένου. (Θα πρόσθετα πως σε κάποιο βαθμό αυτό αφορά και τον Προτεσταντισμό, αλλά και ένα ολόκληρο ρεύμα στη Δύση που αποθεώνει το κείμενο.) Εν μέσω όλων αυτών αποσαφηνίζεται η πνευματική ή θεολογική πραγματικότητα στη σύναψή της με την ψυχολογία και τα ψυχολογικά προβλήματα πιστών και μη. Οι εξοικειωμένοι με την ψυχανάλυση θα βρουν στο βιβλίο σελίδες που αναφέρονται στον Λακάν και την Ντολτό, αποσπάσματά τους ή προσεγγίσεις στα Ευαγγέλιο ή σε Επιστολές του Παύλου, που αφορούν κυρίως την έννοια της «έλλειψης», την κατάσταση που χαρακτηρίζει οντολογικά τον άνθρωπο, αλλά που έλαβε ειδική διάσταση στο ψυχολογικό και ψυχαναλυτικό πεδίο. Ωστόσο, η ωραιότερη φράση κατ' εμένα είναι: «Η επιστήμη τελειώνει εκεί που αρχίζει η ελευθερία» (σ. 28). Εφ' όσον βέβαια πρόκειται για εν πνεύματι ελευθερία.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Παράλογοι φόβοι και ενύπνιοι εφιάλτες
Το «ημερολόγιο εθίμων» του Ανδρέα Ταρνανά
Η αρπαγή της σαγήνης και η κατασκευή του «φυσικού»
Απαντα
Στην καρδιά του σκότους και πάλι
Το φαίνεσθαι και το είναι
Η λογοτεχνία ως ύστατο καταφύγιο
Στη λογική της θλιμμένης ύπαρξης
Με άρωμα Γαλλίας και Πορτογαλίας
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Εικαστικά
Κώστας Σιαφάκας, έκθεση ζωγραφικής στον «Χώρο Τέχνης 24» (12 Μαΐου-10 Ιουνίου 2011)
Ο Rainer Fetting στην Berlinische Galerie
Κριτική βιβλίου
Παράλογοι φόβοι και ενύπνιοι εφιάλτες
Το «ημερολόγιο εθίμων» του Ανδρέα Ταρνανά
Η αρπαγή της σαγήνης και η κατασκευή του «φυσικού»
Ανάμεσα στον ψεύτικο και αληθινό εαυτό
Απαντα
Στην καρδιά του σκότους και πάλι
Το φαίνεσθαι και το είναι
Η λογοτεχνία ως ύστατο καταφύγιο
Στη λογική της θλιμμένης ύπαρξης
Με άρωμα Γαλλίας και Πορτογαλίας
Λογοτεχνία
Ο Παπαδιαμάντης από φωτογραφία
Κεράσιον ευαισθησίας
Το χάρισμα της Βέρθας
«Κασσάνδρα»
Αλογο μέσα σε τραμ
Αξιώματα
Μουσική
Αρχηγική σχέση με το τραγούδι
Πραγματικός μαέστρος