Έντυπη Έκδοση

το άγγιγμα του Σκιαθίτη

Ο Παπαδιαμάντης από φωτογραφία

Τα 160 χρόνια από τη γέννηση του Αλέξανδρου Εμμανουήλ Παπαδιαμάντη και τα 100 χρόνια από τον θάνατό του είναι απλώς η αφορμή για να ξαναθυμηθούμε τους ηδείς γρίφους της γραφής του.

Η νέα στήλη «Το άγγιγμα του Σκιαθίτη» απευθύνθηκε σε 25 δημιουργούς μιας μεγάλης εκφραστικής βεντάλιας (πεζογράφους, ποιητές, δοκιμιογράφους, μελετητές, επιμελητές, μεταφραστές, ηθοποιούς, σκηνοθέτες θεάτρου και κινηματογράφου, μουσικούς, εικαστικούς, αρχιτέκτονες κ.λπ.) ζητώντας τους το άγγιγμα του οικεία απόμακρου Σκιαθίτη στο έργο τους, στη μνήμη τους, στην απλή καθημερινότητα.

Ετσι, συγκεντρώσαμε κείμενα, πέραν των αγιογραφικών ή αντι-αγιογραφικών προσλήψεών του Παπαδιαμάντη· κείμενα που αντανακλούν το πρόσωπο και τη φωνή, δηλαδή τη ζωντανή παρουσία του σπουδαίου ευρωπαίου διηγηματογράφου, μέσα από εκμυστηρευμένες στιγμές τους στο μυθικό παπαδιαμαντικό σύμπαν· κείμενα-ψηφίδες μιας αναγνωστικής κοινότητας, μιας αναγνωστικής παραμυθίας, μιας αναγνωστικής αναδημιουργίας.

Ανάμεσα Πρωτοχρονιά και Φώτα. Ο βοριάς κυλούσε όγκους νερού από τον Αθω και τους βροντοχτυπούσε στα ακρογιάλια του Πηλίου. Η άμπωτις του κυματισμού έθαβε και ξέθαβε στην άμμο τη βέρα που γλίστρησε από το δάχτυλο το περασμένο καλοκαίρι, έφερνε και έπαιρνε φτηνιάρικα παπούτσια και μπουφάν λαθρομεταναστών που τους γύμνωσε η τρικυμία μεσοπέλαγα σε κάποιο άγνωστο ναυάγιο. Στον Αϊ-Γιάννη στο Πήλιο άκουγα το αγκομαχητό του Αιγαίου που αγωνιζόταν να σκαρφαλώσει χωρίς χέρια στο μπαλκόνι του ξενοδοχείου μου. Η ώρα είχε προσπεράσει τα μεσάνυχτα. Αναψα δίπλα μου το πορτατίφ και τράβηξα δύο μαξιλάρια παραγεμισμένα με αχινούς στο κεφαλάρι του κρεβατιού. Εκείνη τη χρονιά για πρώτη φορά είχα πάρει μαζί μου για παρηγοριά τα διηγήματα του Παπαδιαμάντη που είχα πολλά χρόνια να τα διαβάσω.Το μάτι μου έτρεξε επίμονα εδώ κι εκεί. Στης «Σταχομαζώχτρας» το διήγημα υπολόγισα τέσσερις θανάτους (οι τρεις νέων), δύο ορφανά, έναν αγνοούμενο, μία μικρή χαρά και την ίδια... τη Σταχομαζώχτρα την αντιλαμβάνομαι ως πλάσμα χωρίς κρέας και κόκαλα. Ολα αυτά πηγαίνουν πολλά χρόνια πίσω, όταν ο θάνατος περιφερόταν στους μαχαλάδες σα γνώριμος διακονιάρης, χτυπούσε όλες τις πόρτες και από κάθε σπίτι όλο κάτι έπαιρνε και πήγαινε παρακάτω. «κραταιός και βαρύπνοος βορράς, χιονιστής, εφύσα κατά τας παραμονάς της αγίας ημέρας. Ο χειμών εκείνος δεν ήτο φιλοπαίγμων. Από των κεράμων των στεγών εκρέμαντο ως ώριμοι καρποί σπιθαμιαία κρύσταλλα, τα οποία οι μάγκαι της γειτονιάς δεν είχον πλέον όρεξιν να τρώγουν», «Βρε παιδιά, θυμάστε κανένας από σας, το Γιάννη τ' μπάρμπα- Στάθη τ' Μοθωνιού, που λείπει στην Αμέρικα εδώ κι είκοσι χρόνια;" Ακούσας το όνομα τούτο ο ξένος ανεσκίρτησε και εστράφη άκων προς τον λαλούντα...». Αυτή η γλώσσα είναι το γνωστό αγκίστρι με το οποίο ο Παπαδιαμάντης επί δεκάδες χρόνια αγκίστρωσε αμέτρητα ψάρια, μεγάλα ψάρια του σκοτεινού βυθού, τα τελευταία ψάρια είναι από τη γενιά μου. Ομως τα νέα ψάρια δεν τσιμπούν, δεν αναγνωρίζουν ως λαχταριστό δόλωμα καρφωμένο στο λογοτεχνικό αγκίστρι «της Κοκκώνας το σπίτι», «Το Χριστό στο Κάστρο», «Τη Φόνισσα» κ.τ.λ. Αισθάνθηκα σαν σε παραίσθηση τον Παπαδιαμάντη απολιθωμένον ψαρά που επιμένει να ψαρεύει στην Αχερουσία λίμνη. Ποια γιατρικά έχεις να μας δώσεις Σκιαθίτη, αφού αγνοείς τις καινούριες ασθένειες που εμφανίστηκαν στον κόσμο; Τι γυρεύουμε από σένα, ψυχαγωγία ή παρηγοριά; Ούτε το ένα μπορείς να δώσεις ούτε το άλλο, ένα χρυσωρυχείο είσαι που έπεσαν οι στοές του. Οι εργάτες που σε σκάβουν άλλοι εγκλωβίστηκαν μέσα και άλλοι εγκλωβίστηκαν έξω και πλέον είναι αδύνατον να εισχωρήσουν. Συγχώρεσέ με· δεν μπορώ πλέον να διαβάζω τα διηγήματά σου σε τυπωμένο χαρτί, προτιμώ να ψηλαφώ τις χαραγές που άφησες στη νεότητά μου και να σε διαβάζω με το σύστημα Μπράιγ όπως οι τυφλοί. Εκλεισα το βιβλίο αμήχανος και ανήσυχος. Αχ, κυρ Αλέξανδρε, δεν μας συγκρατούν πια οι λέξεις και οι εικόνες σου, βαρύναμε και δεν μας συγκρατούν όσες ριζούλες ρίγανης και όσα ματσάκια άγριας λόχμης φύτεψες για ασφάλειά μας στις πλαγιές του ανθρώπινου βίου, μια παρηγοριά είναι ότι πέφτοντας συγκρατούμε φευγαλέα τα αρώματα στις γδαρμένες μας παλάμες. Εκλεισα το βιβλίο. Ηταν μια φτηνή παλιομοδίτικη έκδοση με πλαστικοποιημένα εξώφυλλα και στο μπροστινό εξώφυλλο μέσα σε γαλάζιο φόντο ήταν η πρώτη φωτογραφία του Παπαδιαμάντη, αυτήν που τράβηξε ο Νιρβάνας στη Δεξαμενή. Καθισμένος ο όσιος άσωτος σε μια φτηνοκαρέκλα καφενείου με τα χέρια του ταπεινά σταυρωμένα, είχε χαμηλωμένα τα μάτια, σχεδόν κλειστά, σα να μην είχε ο απάνω κόσμος κάτι που άξιζε να ιδεί. Ομως υποπτεύομαι πως κάτω από τα βλέφαρα αυτός κάτι κρυφοβλέπει λοξά, τον θάνατο κοιτάζει όπως κοιτάζουν οι άνθρωποι προς την κατεύθυνση που περιμένουν να φανεί το τρένο και να τους πάρει. Από κάποια ηλικία διαισθάνονται οι άνθρωποι αλάνθαστα από πού θα φανεί να τους πάρει και κοιτάζουν προς τα εκεί, άλλοι γαλήνιοι και άλλοι με τρόμο. Στη φωτογραφία εικονίζονται σταυρωμένα τα χέρια του οσίου, έτοιμα για να μην κουράσει κάποιον άνθρωπο να του τα σταυρώσει, κλειστά τα βλέφαρα, έτοιμα να μην κουράσει κάποιον να του τα κλείσει, καθιστός με ευσέβεια στη στάση ακριβώς που κηδεύουν τους ιερωμένους για να μην κουράσει κάποιους να τον ανακαθίσουν. Κυρ Αλέξανδρε δεν μας άφησες φωτογραφία της ζωής σου. Μπροστά στη φωτογραφική μηχανή του Νιρβάνα ενέδωσες και έχασες, παγίδεψες τη μορφή σου. Το γνωρίζουμε ότι ήσουν πολύ αρνητικός να φωτογραφηθείς, έλεγες «ου ποιήσεις σεαυτόν είδωλον...», προαισθανόσουν ότι θα σε γδάρει ο φακός και το δέρμα σου θα περιφέρεται σε χιλιάδες έντυπα σε χιλιάδες πορτρέτα. Ενέδωσες και έχασες την ευκαιρία να αγιογραφείσαι από την ψυχή καθενός. Κι εγώ, ιδρωμένος και πιθανότατα παγωμένος ταυτόχρονα, μάταια παρακαλούσα ελλείψει αγιογραφίας σου κάποιο θαύμα από τη φωτογραφία σου εκείνη τη νύχτα ανάμεσα Πρωτοχρονιά και Φώτα.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Λογοτεχνία
Σχετικά θέματα: Λογοτεχνία
Κεράσιον ευαισθησίας
Το χάρισμα της Βέρθας
«Κασσάνδρα»
Αλογο μέσα σε τραμ
Αξιώματα
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Εικαστικά
Κώστας Σιαφάκας, έκθεση ζωγραφικής στον «Χώρο Τέχνης 24» (12 Μαΐου-10 Ιουνίου 2011)
Ο Rainer Fetting στην Berlinische Galerie
Κριτική βιβλίου
Παράλογοι φόβοι και ενύπνιοι εφιάλτες
Το «ημερολόγιο εθίμων» του Ανδρέα Ταρνανά
Η αρπαγή της σαγήνης και η κατασκευή του «φυσικού»
Ανάμεσα στον ψεύτικο και αληθινό εαυτό
Απαντα
Στην καρδιά του σκότους και πάλι
Το φαίνεσθαι και το είναι
Η λογοτεχνία ως ύστατο καταφύγιο
Στη λογική της θλιμμένης ύπαρξης
Με άρωμα Γαλλίας και Πορτογαλίας
Λογοτεχνία
Ο Παπαδιαμάντης από φωτογραφία
Κεράσιον ευαισθησίας
Το χάρισμα της Βέρθας
«Κασσάνδρα»
Αλογο μέσα σε τραμ
Αξιώματα
Μουσική
Αρχηγική σχέση με το τραγούδι
Πραγματικός μαέστρος