Έντυπη Έκδοση

Εαρινή μυσταγωγία

Είναι η καλύτερη και ωραιότερη εποχή του χρόνου. Το φως της ημέρας αρχίζει να διαρκεί περισσότερο, η ατμόσφαιρα ζεσταίνεται και τα πιο πολλά φυτά ανθίζουν. Το «άνοιγμα» του καιρού και το «άνοιγμα» των δέντρων τής έδωσαν το όνομα Ανοιξη.

Με τη ζωογόνο τής δύναμη και την εκστατική της ομορφιά σαγηνεύει τις πρόθυμες αισθήσεις και παρασύρει τα υγιή σώματα σε ένα ερωτικό παιχνίδι, η πραγμάτωση του οποίου αποτελεί -για πολλούς- τον σκοπό και το νόημα της ίδιας της ζωής. Σε αυτό το «πανηγύρι της φύσης», όπως το ονόμασε ο Γκαίτε, η Εβδομάδα των Παθών, με την εικόνα του ανθρωπίνου σώματος σημαδεμένου από το μαστίγιο, να καταλήγει μαρτυρικά στο βασανιστήριο του σταυρού, φαίνεται αντιφατική και παράταιρη. Τα αισθήματα χαράς και ανεμελιάς που συνοδεύουν την παιδική ηλικία του έτους, κατά τον Τένισον, διαδέχονται αισθήματα φρίκης και οδύνης για την αιματηρή θυσία.

Η αγάπη για τη ζωή περνάει μέσα από την αποδοχή του θανάτου. Το χαρμόσυνο γεγονός της Ανάστασης του Θεανθρώπου ενσαρκώνει την ιδέα της αθανασίας της Φύσης, της ουσίας του Θεού, ενώ υπενθυμίζει στον άνθρωπο ότι δεν αποτελεί μέρος της ίδιας νομοτέλειας.

Ευλάβεια και κατάνυξη για τους συνετούς, που κατανοούν έτσι καλύτερα το εαρινό θαύμα της φύσης και αντιστέκονται στο κάλεσμά της με νηστεία και εγκράτεια, για να προετοιμάσουν τους εαυτούς τους για την κορύφωση του Θείου Δράματος, το πένθος της Μεγάλης Παρασκευής. Πιστοί σε μια υπόσχεση για αιώνια ζωή, περιφέρουν αιώνες τώρα κάθε άνοιξη ό,τι δικό Του απέμεινε να θυμίζει την τραγική τους μοίρα: την εικόνα του σταυρωμένου σώματος του Κυρίου πάνω στη σινδόνη.

Δεν πρόκειται για κάποιου είδους εξαναγκασμό ή επιβολή, αλλά για μια εργασία της μνήμης, όπως το αποκάλεσε ο γάλλος φιλόσοφος Π. Ρικέρ διακρίνοντας τον μνημαγωγικό και κατηχητικό χαρακτήρα της θρησκευτικής τέχνης και τελετουργίας. Η ενίσχυση της συλλογικής μνήμης μέσα από τον κύκλο των εορτών και την τέχνη της αγιογραφίας είναι μια συστηματική, επαναλαμβανόμενη διδασκαλία δι' υπομνήσεως, η οποία ακολουθώντας συγκεκριμένους κανόνες και σημειολογία γίνεται κατανοητή μόνον από τους μυημένους.

Μύστης και τεχνίτης, ο αγιογράφος Γιώργος Κατημερτζόγλου, με πολλαπλά δείγματα δουλειάς σε ναούς στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, γνωρίζει σε βάθος τους κώδικες της λειτουργικής τέχνης και τους συμβολισμούς της βυζαντινής παράδοσης. Και όμως, τολμά και τους παραβιάζει! Με καθαρή συνείδηση ο καταξιωμένος αγιογράφος εγκαταλείπει τον φιλόξενο χώρο του ναού μέσα στον οποίο η τέχνη του νοηματοδοτείται, αποχωρίζεται το μυημένο εκκλησίασμα, στο οποίο ξέρει να απευθύνεται, αρνείται εν μέρει την εικονογραφία που τόσο καλά κατέχει.

Αφού ερμήνευσε τα σημεία των καιρών πριν από δύο χρόνια με την πρώτη του ατομική έκθεση «Οιωνοί», επανέρχεται σκοπίμως τώρα, μέρες δοκιμασίας για το σώμα και το πνεύμα, με τη δεύτερη ατομική του έκθεση «Επιτάφιος». Εχοντας από καιρό κατακτήσει ένα απολύτως προσωπικό και αναγνωρίσιμο εικαστικό λεξιλόγιο, ο Κατημερτζόγλου μπολιάζει στον γεμάτο χυμούς κορμό της σύγχρονης τέχνης το ευαίσθητο κλαδί της βυζαντινής παράδοσης και δικαιώνεται συλλέγοντας τους καρπούς.

Χωρίς να καταφύγει σε κοινότοπες λύσεις και υπερβολές που έχουν κουράσει το φιλότεχνο κοινό, ο καλλιτέχνης-αγιογράφος υποβάλλει μιαν ατμόσφαιρα ευεργετική για τις αισθήσεις και εύφορη για τη νόηση. Προκαλεί το βλέμμα του θεατή να ανακαλύψει το ζωγραφικό θέμα κάτω από διάφανες στρώσεις χρωματικών αποχρώσεων και απροσδιόριστων κηλίδων. Με την τεχνική αυτή, που θυμίζει τη φυσική φθορά οργανικών υλικών, ο Κατημερτζόγλου προσθέτει πάνω στον καμβά αιώνες, μεταμορφώνοντας έτσι τους πίνακες της έκθεσης σε σπάνια ευρήματα από μιαν άλλη εποχή. Ο θεατής ανακαλύπτει την Ιερά Σινδόνη να ξεδιπλώνεται πάνω στη ζωγραφική επιφάνεια, ενώ ένας μυστηριακός Σαμάνος γίνεται η πολύτιμη επιβεβαίωση ενός ξεχασμένου από τους αιώνες τελετουργικού.

Οι ολόσωμες μορφές του Λαζάρου και της Σαλώμης, με την κατάλληλη οργάνωση των στοιχείων τους, δημιουργούν στο εσωτερικό τους ένα είδος ρυθμού, μια συνομιλία ανάμεσα στην κίνηση και τη σταθερότητα. Διατηρώντας τον λιτό χαρακτήρα της αγιογραφίας ο Κατημερτζόγλου δημιουργεί τους δικούς του αστεφάνωτους Αγίους. Επιλέγει τον ποδηλάτη και τον κηπουρό για πρωταγωνιστές, ίσως επειδή και οι δυο τους ήταν πάντοτε απόντες από τις σελίδες της Ιστορίας και στους σύγχρονους καιρούς της διαπλοκής τέτοιες απουσίες είναι τεκμήρια αγιοσύνης.

Ομως, ο ευρηματικός καλλιτέχνης παρουσιάζει και άλλες πλευρές της ζωής αποτυπώνοντας με ειλικρίνεια παραστάσεις από τον συναισθηματισμό του. Η παιδική αθωότητα ενός δεντρόσπιτου, η απέριττη ομορφιά σε ένα νησιώτικο εκκλησάκι, η μεθυστική γοητεία της πανσέληνου και ο γλυκός ύπνος του θεού Πάνα ανασύρουν αναμνήσεις που κάποτε υπήρξαν προτεραιότητες. Πρόκειται για εικόνες εφηβικού ρομαντισμού που είχαν απορριφθεί ή έστω λησμονηθεί στον ώριμο βίο της τυπικότητας και τώρα επιστρέφουν ως βιώματα που δεν τα αποχωριστήκαμε ποτέ. Πετυχαίνουν μάλιστα να είναι σε πλήρη αρμονία, τόσο αισθητικώς όσο και νοητικώς, με τις απεικονίσεις του Επιταφίου, ώστε ο επισκέπτης της έκθεσης να μην ξαφνιάζεται γι' αυτήν την αινιγματική συνύπαρξη.

Ο Κατημερτζόγλου είναι άνθρωπος ταπεινός και ευσεβής, με έντονο το απολλώνιο στοιχείο. Στη δουλειά του ως αγιογράφου αισθητοποιεί τον λόγο του ιερέα, αλλά ως ιδιοσυγκρασία δεν έχει ανάγκη τον άμβωνα. Δεν καλούμαστε στην έκθεσή του για να θαυμάσουμε την τέχνη του, αλλά μέσα από μια σιωπηλή τελετή ενηλικίωσης να μυηθούμε στη σχέση μας με τον κόσμο, να κατανοήσουμε την αρμονία μέσα από τις αντιθέσεις. Ανάμεσα στα έργα του καλλιτέχνη και τον θεατή δημιουργείται μια ώσμωση, μια αμοιβαιότητα που οδηγεί στη διαπίστωση του Μέγα Βασίλειου, ότι αν και ο ίδιος ο άνθρωπος υπερέχει λόγω της τέχνης των έργων του, δεν παύει να είναι τελικώς ομοούσιος προς αυτά! *

* Ιστορικός Τέχνης.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Λογοτεχνία
Σχετικά θέματα: Λογοτεχνία
Τα δάκρυα του Λι Κουάν Γιου
Κλιμάκιο στωικών
Γιάννης Βαρβέρης (1955-2011)
Μνημονίου ...παρεπόμενα
Κάτω στον Πειραιά, στο Πασαλιμάνι
Η δύναμη των περιοδικών
Οι εκκεντρικότητες ενός αηδονιού
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Λογοτεχνία
Τα δάκρυα του Λι Κουάν Γιου
Κλιμάκιο στωικών
Γιάννης Βαρβέρης (1955-2011)
Μνημονίου ...παρεπόμενα
Κάτω στον Πειραιά, στο Πασαλιμάνι
Εαρινή μυσταγωγία
Η δύναμη των περιοδικών
Οι εκκεντρικότητες ενός αηδονιού
Από τις 4:00 στις 6:00
Che Guevara παρουσία και στη μουσική
40 χρόνια από τον θάνατό του
Κριτική βιβλίου
Με χιουμοριστική διάθεση
Ανάμεσα σε αντικατοπτρισμούς και συνηχήσεις
Μια ποίηση σχεδόν ιντερνετική
Το μυστήριο χωρίς πρόβλημα
Νηφάλια πολιτική ανάλυση πρόσφατων γεγονότων
Μαρτυρίες ανθρώπων για τον Νίκο Ξυλούρη
Εγκλήματα, σκιές και κοινωνικοπολιτικός προβληματισμός
Η πύρινη αγωνία ενός στοχαστή
Ο αποφθεγματικός λόγος ενός βιβλίου
Συνέντευξη: Κώστας Λυμπουρής
Η γνωριμία με την Κύπρο μέσα από τον πολιτισμό της
Άλλες ειδήσεις
Το μυαλό του