Έντυπη Έκδοση

Το Σύμπαν και ο άνθρωπος

Ο αποφθεγματικός λόγος ενός βιβλίου

Γιώργος Ι.

Κωστούλας

Διαβάζοντας με το μολύβι στο χέρι

εκδόσεις Επτάλοφος

Ενα βιβλίο αποφθεγματικού λόγου, γραμμένο από έναν συγγραφέα βασικό υπεύθυνο ή συνυπεύθυνο για τις έγγραφες ρήσεις και τους αφορισμούς του. Μπορεί να αναγνωσθεί σαν ενιαίο κείμενο. Υπάρχει μία επάλληλη εσωτερική διακειμενικότητα, που καθιστά το κάθε απόφθεγμα απότοκο του προηγούμενου. Χρησιμοποίησα παραπάνω τη λέξη «συνυπεύθυνος» γιατί τα νάματα, από τα οποία ο συγγραφέας αντλεί τις διακυβεύουσες σοφιστείες του, είναι η αρχαία ελληνική παρακαταθήκη σοφίας, οι πατερικές νουθεσίες του Ορθοδόξου Χριστιανισμού και έργα νεότερων ελλήνων διανοούμενων. Στην τελευταία κατηγορία συναντάμε κυρίως δάνεια εφαλτήρια των αφοριστικών σκέψεων του συγγραφέα από τον Ζήσιμο Λορεντζάτο και τον Δημήτρη Πικιώνη.

Ο αποφθεγματικός λόγος του Γιώργου Κωστούλα έχει τα βασικά γνωρίσματα αυτού του λόγου. Ελλειπτική γραφή με πυκνά τα νοήματα, καταμερισμένη σε δεκάδες θεματικές ενότητες. Απλές ολιγόστιχες αλήθειες, πασίδηλες για την εγκυρότητά τους. Αλήθειες που ισχύουν στις μέρες μας, γραμμένες σαν νουθεσίες, αντί αποτρεπτικά, σαν συμπληγάδες πέτρες προς αποφυγήν. Για ένα καλύτερο αύριο. Η διαπίστωση δεν μένει παρά να εφαρμοστεί. Η προτροπή στον ειρηνοποιό αγώνα με επιχειρήματα είναι το δύσκολο.

ΑΠΟΦΘΕΓΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ

* 6.2 «Ερπων ερωτισμός, ακαταμάχητη εαρινή μαγγανεία ή υπόκλιση της θείας χάρης στη φυσική ομορφιά που είχε μπροστά της, η απάντηση σεβαστού γέροντα μοναχού σε νεαρή προσκυνήτρια, όταν αυτή του ζήτησε να "μεσολαβήσει" για χάρη της στις ουράνιες δυνάμεις: Παρήγγειλα στους Αγγελους την έγνοια σου να έχουν / κι οι άγγελοι μου είπανε Αγγέλους δεν προσέχουν».

Χαριτωμένη (έμπλεη χάριτος) κυρία, που είχε την παρηγοριά που ζητούσε χωρίς να το γνωρίζει. Συναντάμε πολλές φορές φωτισμένους ανθρώπους, που η ταπεινοφροσύνη τους και η χριστιανική συστολή τους τούς προφυλάσσει από την οίηση που επιφέρει η γνώση του εαυτού τους. Η αμφιβολία τους γίνεται το βαρίδι που τους κρατά στη Γη και ανάμεσά μας. Τέτοιους ανθρώπους τούς χρειαζόμαστε σαν φάρους στην αχλύ των αξιών των ημερών.

* 7.3 «Κοσμολογία. Τι επιστήμη κι αυτή. Μπορεί να εξηγήσει, με μεγάλη σιγουριά, ολόκληρη την ιστορία του Σύμπαντος, από το πρώτο δέκατο του δευτερολέπτου της δημιουργίας και μετά, αλλά τίποτα πριν».

Εδώ ο συγγραφέας χρησιμοποιεί έναν αφορισμό προς εντυπωσιασμό. Μια συρραφή προτάσεων, που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί από δημαγωγούς, αλλά όχι γνώστες της θεωρίας της Κοσμολογίας. Η Κοσμολογία στις μέρες μας είναι ένα σύμφυρμα θεωριών διαρκώς ανανεωνόμενο σε εικασίες και αναπόδεικτες θεωρίες. Επί της ουσίας οι κοσμολόγοι δεν πρόκειται να μάθουν ποτέ για την αλήθεια του Σύμπαντος. Η αντίληψη, η συνείδηση, ο νους και οι αισθήσεις του ανθρώπου είναι πεπερασμένα μεγέθη. Το Σύμπαν που ξέρουμε είναι αυτό που αντιλαμβανόμαστε και όχι ό,τι υπάρχει. Αυτό που εξηγούμε με μεγάλη σιγουριά δεν είναι η δημιουργία. Εξηγούμε την επιδημιουργία, ανθρώπινο επινόημα μέσα στο θεϊκό σχέδιο, κατασκευασμένη εκ των προτέρων, για να αποδεικνύει ο άνθρωπος τις θεωρίες του. Αιώνες τώρα ο άνθρωπος αναλύει τη σχέση του με την επιδημιουργία, αλλά ποτέ αυτή την ίδια. Πόσω μάλλον το Σύμπαν. Η αλήθεια πλησιάζεται διά της βιωματικής και άρρητης προσέγγισης. Οι θεωρίες της Κοσμολογίας είναι μια απέραντη εικοτολογία, που διαρκώς αλλάζει περιεχόμενο. Εκείνο που ο άνθρωπος πλησιάζει δεν είναι η αλήθεια, αλλά ίσως μια αλήθεια θεμελιωμένη πάνω στις δικές του απαιτήσεις για το Σύμπαν.

* 10.1 «Το χειρότερο αμάρτημα που μπορούμε να διαπράξουμε εναντίον των συνανθρώπων μας, δεν είναι να τους μισούμε, αλλά να αδιαφορούμε γι' αυτούς: αυτή είναι η ουσία της απάνθρωπης συμπεριφοράς».

* 10.1.1 «Γι' αυτό είναι τόσο δύσκολο να έρθουμε σε ρήξη, όταν δεν αγαπάμε πια».

* 10.1.2 «Ή, γιατί το μίσος όταν γεράσει γίνεται περιφρόνηση;»

Ενα σύνολο πολύ σοφών διαπιστώσεων του συγγραφέα. Το μίσος, όταν γεράσει, γίνεται περιφρόνηση, γιατί το πάθος ή η κορύφωση του θυμικού που λέγεται μίσος είναι ένα σημείο καμπής. Ενα σημείο καμπής που νομοτελειακά ακολουθείται από το καταλάγιασμα και το ξεθύμασμά του στα πιο ήρεμα νερά της περιφρόνησης. Οταν ένας αστέρας εκραγεί σε υπερκαινοφανή αστέρα, εκείνο που ακολουθεί είναι η σταδιακή δημιουργία ενός σβησμένου αεριώδους άστρου. Ισως ενός νεφελώματος.

* 32.1 «Τα περί ανισότητας των ανθρώπων ισχύουν μόνον ως προς την εξωτερική τους έκφραση - και αν... Στο βάθος τους, στην εσωτερική τους ποικιλία και συγκρότηση οι άνθρωποι είναι απέραντα άνισοι. Φυσικό, αφού βασικός νόμος της φύσης είναι η ανισότητα».

Δεν ξέρω πώς ακριβώς εννοεί ο συγγραφέας τη λέξη «ανισότητα». Είναι μια πολυσήμαντη λέξη και η ερμηνεία που θα χρησιμοποιήσω εδώ είναι η πιο προφανής. Εκείνη που την κάνει μια ρατσιστική ιδέα απαράδεκτη και πέρα για πέρα εσφαλμένη. Με όσους ανθρώπους κι αν συγχρωτίστηκα στη ζωή μου έχοντας τη διάθεση να τους ακούσω και να σκάψω μέσα τους, μέχρι το δωμάτιο της περίλαμπρης καρδιάς τους, δεν συνάντησα παρά μόνον τους ίδιους μεγαλειώδεις και έκπτωτους ανθρώπους, με τις διαφορές να περιορίζονται στα πολύ χονδροειδή επίπεδα της ψυχής και όχι στα εκλεπτυσμένα. Καθένας απ' αυτούς είχε την ιστορία του στον πολύμοχθο στίβο της ζωής. Διατηρούσε αλώβητο μέσα του, σε κάποιο μυχό του εσώτερου είναι του, της ουσίας του, κάποιο θυλάκιο, που ο απειρισμός ενός γνωρίσματός του τον καθιστούσε συνολικά μοναδικό και ίσο σε αξία με τους υπόλοιπους συνανθρώπους.

* 36.1.3 «Εκείνο που μένει στο τέλος είναι η διαπίστωση ότι σε κάθε εικόνα του παρελθόντος ανακαλύπτουμε μια διάψευση του εαυτού μας».

Σίγουρα όχι διάψευση, μα διαφοροποίηση. Στο παρελθόν μας, ανάμεσα στ' άλλα, είναι εγκατασπαρμένος ο σπόρος που κυοφορεί κάθε μελλοντική μας εκδοχή. Ακόμη και η διάψευση του μέλλοντος εαυτού μας στο παρελθόν είναι σε πλήρη αντίστιξη με τις δυνάμεις που τελικά μας διαμορφώνουν όπως είμαστε στο παρόν. Αίρεται, λοιπόν, η διάψευση και παραμένει τέτοια μόνο κατ' επίφασιν.

* 60.2.2 «Είναι η πρώτη φορά στη μακραίωνη ιστορία της που αυτή η γλώσσα κινδυνεύει. Κι αυτό, γιατί δεν έχει τι να πει. Γιατί εμείς δεν έχουμε τι να πούμε. Αυτό που έχει να πει σήμερα η ελληνική γλώσσα, το λέει πιο καλά, πιο οικονομικά και πιο αυθεντικά η αγγλική. Πλέον, η ελληνική γλώσσα απλώς μεταφράζει. Ο ελληνικός λαός δεν έχει πια κανένα μήνυμα και καμιά δική του εκδοχή του κόσμου, την οποία να θέλει γλωσσικά να υπερασπιστεί στην παιδεία, την τέχνη, τη διοίκηση, την εκκλησία. Και όχι μόνο γλωσσικά, αλλά και αρχιτεκτονικά, επιστημονικά, καλλιτεχνικά, πολεοδομικά, καταναλωτικά κ.ο.κ.».

Διαφωνώ πλήρως. Η ελληνική γλώσσα είναι πέρα από μια ολοζώντανη γλώσσα, και μια ανεκτίμητης αξίας παρακαταθήκη «ιδεών». Σ' αυτή θα γυρίζουν αιώνια οι άνθρωποι όταν χάσουν τις λέξεις τους μέσα στους αριθμούς των σύγχρονων απάνθρωπων συστημάτων κοινωνικής ζωής.

* 81. Η συντεχνία των μάνατζερ (81.1-81.4) Μία θεματική ενότητα αποφθεγμάτων γύρω από ένα επάγγελμα που ως γνήσιο παιδί του καπιταλισμού αποδεικνύει το κακό που έφερε όλη αυτή η κουστωδία επαγγελμάτων, απότοκων του αρχηγού τους καπιταλισμού, στις κοινότητες του κόσμου. Αντικατέστησαν κάθε σύστημα ιδανικών και αξιών με αριθμούς. Αντικατέστησαν το πρόσωπο με το άτομο που παράγει και καταναλώνει. Εδώ ο συγγραφέας δεν έχει διάθεση να καταθέσει κάποιο απαύγασμα σοφίας περί του καπιταλισμού. Δυστυχώς, εκείνο που κατορθώνει είναι να προωθήσει περαιτέρω το ίδιο το σύστημα προτείνοντας αλλαγές και τρόπους ανέλιξης σ' αυτούς που επανδρώνουν το κάτεργο του καπιταλισμού.

Ο καπιταλισμός είναι ένα κάτεργο ανάλγητης διαστρωμάτωσης. Η ρήξη μαζί του θα λυτρώσει την ανθρωπότητα από τα δεινά του πολιτισμού που η ίδια κυοφορεί. Το αμπάρι τού κάτεργου του καπιταλισμού είναι γεμάτο μισθοφόρους σκλάβους. Η κοινωνία πρέπει να προχωρήσει στις πιο απλές δομές της γνώσης και του φυσικού τρόπου ζωής. Είναι το όραμά μου και το όραμα πολλών συνομηλίκων μου. *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Με χιουμοριστική διάθεση
Ανάμεσα σε αντικατοπτρισμούς και συνηχήσεις
Μια ποίηση σχεδόν ιντερνετική
Το μυστήριο χωρίς πρόβλημα
Νηφάλια πολιτική ανάλυση πρόσφατων γεγονότων
Μαρτυρίες ανθρώπων για τον Νίκο Ξυλούρη
Εγκλήματα, σκιές και κοινωνικοπολιτικός προβληματισμός
Η πύρινη αγωνία ενός στοχαστή
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Λογοτεχνία
Τα δάκρυα του Λι Κουάν Γιου
Κλιμάκιο στωικών
Γιάννης Βαρβέρης (1955-2011)
Μνημονίου ...παρεπόμενα
Κάτω στον Πειραιά, στο Πασαλιμάνι
Εαρινή μυσταγωγία
Η δύναμη των περιοδικών
Οι εκκεντρικότητες ενός αηδονιού
Από τις 4:00 στις 6:00
Che Guevara παρουσία και στη μουσική
40 χρόνια από τον θάνατό του
Κριτική βιβλίου
Με χιουμοριστική διάθεση
Ανάμεσα σε αντικατοπτρισμούς και συνηχήσεις
Μια ποίηση σχεδόν ιντερνετική
Το μυστήριο χωρίς πρόβλημα
Νηφάλια πολιτική ανάλυση πρόσφατων γεγονότων
Μαρτυρίες ανθρώπων για τον Νίκο Ξυλούρη
Εγκλήματα, σκιές και κοινωνικοπολιτικός προβληματισμός
Η πύρινη αγωνία ενός στοχαστή
Ο αποφθεγματικός λόγος ενός βιβλίου
Συνέντευξη: Κώστας Λυμπουρής
Η γνωριμία με την Κύπρο μέσα από τον πολιτισμό της
Άλλες ειδήσεις
Το μυαλό του