Έντυπη Έκδοση

Αντικαπνιστικές στρατηγικές στην Ελλάδα

Αποτυχίες και προτάσεις

Η χώρα μας παρουσιάζει πολλές κακές «πρωτιές». Η Ελλάδα κατέχει το μεγαλύτερο ποσοστό καπνιστών από όλα τα μέλη του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ). Το κάπνισμα ευθύνεται για 20.000 θανάτους ετησίως και παράλληλα ευθύνεται για το 13% της συνολικής νοσηρότητας στη χώρα. Οι δαπάνες υγείας συνεπεία του καπνίσματος ανέρχονται στα 3,3 δισ. ? ετησίως, δηλαδή το 2,1% του ΑΕΠ της χώρας ή το 14,4% των συνολικών δαπανών υγείας.

Ο καπνός βέβαια αποτελεί παγκόσμιο πρόβλημα. Η εξάρτηση από αυτόν αναγνωρίζεται από τον ΠΟΥ ως χρόνια διαταραχή στην υγεία. Οι αριθμοί είναι εφιαλτικοί: Οι καπνιστές σε όλον τον κόσμο υπολογίζονται σε 1 δισεκατομμύριο, 5 εκατομμύρια άνθρωποι πεθαίνουν κάθε χρόνο από νόσους σχετιζόμενες με το κάπνισμα και ο αριθμός αυτός θα έχει διπλασιαστεί μέχρι το 2030. Από την άλλη μεριά, μολονότι 75% των καπνιστών επιθυμούν να διακόψουν το κάπνισμα, αυτοί που τελικά καταφέρνουν να το επιτύχουν αποτελούν κάθε χρόνο μια ισχνή μειονότητα κάτω του 2%.

Είναι σαφές ότι το πρόβλημα αναγνωρίστηκε πια διεθνώς και όλες οι χώρες του κόσμου εφαρμόζουν προγράμματα και στρατηγικές για την επίλυσή του. Η Ελλάδα δεν αποτελεί εξαίρεση. Τα τελευταία 30 χρόνια έχουμε δει πολλές αντικαπνιστικές εκστρατείες κατευθυνόμενες κυρίως από το υπουργείο Υγείας, δυστυχώς όμως τα αποτελέσματα ήταν, κατά την επιεικέστερη κριτική, εξαιρετικά φτωχά. Οι λόγοι, κατά την άποψή μου είναι δύο:

1. Απαγορεύσεις

Οι στρατηγικές μας αποτελούν αντιγραφές άλλων χωρών -κυρίως των σκανδιναβικών- και συνίστανται κυρίως σε ευθείες απαγορεύσεις και ποινές. Δυστυχώς κανένας δεν έλαβε υπ' όψιν του τη διαφορετική νοοτροπία του Ελληνα, την αμφισβήτηση στη χώρα μας των αρχών γενικά, τη γενική μας τάση απειθαρχίας. Δεν υπήρξαν διεπιστημονικοί τοπικοί σχεδιασμοί που να στοχεύουν σε ειδικά χαρακτηριστικά και κίνητρα του λαού μας, δεν έγινε εκμετάλλευση του φιλότιμου, του σκωπτικού μας πνεύματος και όλων γενικά των γνωρισμάτων μας, με αποτέλεσμα το σακάκι, σχεδιασμένο για άλλους ώμους, να μην ταιριάξει στους δικούς μας. Βλέπουμε λοιπόν συχνά να αναγγέλλονται μέτρα όπως:

**Απαγόρευση της διαφήμισης και στήριξης του καπνίσματος.

**Αύξηση της τιμής των τσιγάρων.

**Εντατικότερη καμπάνια κατά του καπνίσματος στο πλαίσιο της δημόσιας υγείας.

**Απαγόρευση του καπνίσματος σε όλους τους δημόσιους χώρους.

Και να ολοκληρώνονται ουσιαστικά με παρατηρήσεις του τύπου:

**«Εχει βρεθεί ότι πολιτικές κατά του καπνίσματος υποστηρίζονται τόσο από τους καπνιστές όσο και από τους μη καπνιστές από τη στιγμή της εφαρμογής τους».

Αν αυτά αποτελούν το σύνολο της πολιτικής στον τομέα του καπνίσματος, πιστεύω ότι εύκολα εξηγεί κανείς την αποτυχία.

Από την άλλη πλευρά, αντιφάσεις στις πολιτικές των υπουργείων αναγνωρίστηκαν αμέσως και αποθάρρυναν όσους ξεκίνησαν την προσπάθεια. Πρόσφατο παράδειγμα αποτελεί το γεγονός ότι, μολονότι σήμερα είναι σε εξέλιξη πανελλαδική προσπάθεια, μολονότι εφαρμόζεται νέα και αυστηρή νομοθεσία, εν τούτοις τα φάρμακα που υποστηρίζουν τον καπνιστή να διακόψει ... δεν συμπεριλαμβάνονται στον κατάλογο των συνταγογραφούμενων στην Ελλάδα (!), δηλαδή το κράτος δεν καλύπτει το κόστος τους εν όλω ή εν μέρει.

2. Πρωτογενής πρόληψη

Το σύστημα υγείας στη χώρα μας είναι νοσοκομειοκεντρικό. Ενα από τα αποτελέσματά του είναι και η πληθωριστική αλλά και στρεβλή ιατρική δημογραφία. Μολονότι διαθέτουμε τριπλάσιους ιατρούς από όσους χρειαζόμαστε, καταφέραμε τελικά να έχουμε αριθμό σχεδόν τετραπλάσιο από τις ανάγκες μας σε ειδικούς και υπερεξειδικευμένους και μόλις το ένα τρίτο από τους απαραίτητους ιατρούς πρωτοβάθμιας φροντίδας. Η αντικαπνιστική όμως δράση ανήκει σαφώς στην πρωτογενή πρόληψη, που με τη σειρά της είναι αναπόσπαστο μέρος της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας.

Τα νοσοκομεία λοιπόν έκαναν αυτό που όφειλαν και γνώριζαν. Διάφορες πνευμονολογικές κλινικές ανέπτυξαν ιατρεία διακοπής καπνίσματος. Πραγματικά άξιο το έργο τους, όμως αφορά στην πλειονότητά του ασθενείς με βαριά αναπνευστικά προβλήματα ή ανθρώπους που, αφού προσπάθησαν πολλές φορές να διακόψουν και απέτυχαν, ζήτησαν τη βοήθεια των ειδικών. Είναι όμως δυνατό να επιτελεστεί μ' αυτόν τον τρόπο το έργο της πρόληψης στον συνολικό πληθυσμό; Φοβούμαι ότι και μόνο η ερώτηση είναι παράλογη. Οχι μόνο λόγω του μικρού αριθμού αυτών των ιατρείων αλλά και επειδή όλα βρίσκονται συγκεντρωμένα στα αστικά κέντρα και βέβαια δεν περιμένει κανείς από τους κατοίκους της επαρχίας, των νησιών και των βουνών μας να πηγαινοέρχονται στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη γιατί ξαφνικά ευαισθητοποιήθηκαν από κάποια μπροσούρα και αποφάσισαν να κόψουν το τσιγάρο. Αλλά ακόμη και οι καπνιστές των πόλεων αυτών δεν συνωθούνται βέβαια στα συγκεκριμένα ιατρεία, αλλιώς οι ουρές θα ήταν χιλιόμετρα.

Από την πλευρά του καπνιστή αναγνωρίζει κανείς πολλά προβλήματα αναφορικά με τη διακοπή:

* Η νικοτίνη είναι εξαιρετικά εθιστική. Τουλάχιστον οι μισοί από τους καπνιστές αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα στέρησης.

* Οι καπνιστές είναι δύσκολο να φανταστούν τη ζωή τους χωρίς τσιγάρο.

* Αρκετοί καπνιστές πιστεύουν ότι είναι σε θέση να το κόψουν χωρίς βοήθεια.

**Μια μακροχρόνια επιτυχής διακοπή από το κάπνισμα μπορεί να απαιτήσει πολλές προσπάθειες και οι υποτροπές απωθούν συνήθως τον καπνιστή από μια νέα προσπάθεια.

* Κάποιοι καπνιστές δεν έχουν συνειδητοποιήσει τους κινδύνους υγείας από το κάπνισμα ή απλά τους αποδέχονται.

* Επίσης κάποιοι έχουν λίγες στρατηγικές να αντιμετωπίσουν αρνητικά συναισθήματα από τη διακοπή.

* Και, τέλος, κάποιοι πιστεύουν ότι η διακοπή είναι εύκολη υπόθεση και δεν χρειάζεται να την αντιμετωπίσουν άμεσα.

Από την πλευρά του ιατρού

Παρατηρούνται όμως και πολλά προβλήματα από την πλευρά του ιατρού:

* Η άποψη ότι μια σύντομη συμβουλή είναι αναποτελεσματική και ανίκανη να επιφέρει αποτέλεσμα.

* Ο δισταγμός ώστε να μην ενοχλήσουν τους ασθενείς τους, λόγω ευαισθησίας τους στο θέμα του καπνίσματος.

* Η απροθυμία να διακινδυνέψουν τη σχέση ιατρού - ασθενούς.

* Η αίσθηση του ιατρού ότι ο ασθενής δεν έχει σαφή κίνητρα.

* Η έλλειψη χρόνου.

* Η έλλειψη εκπαίδευσης, ικανοτήτων και μέσων, που έχουν ως αποτέλεσμα τη χρήση ανεπαρκών στρατηγικών και μη αποτελεσματικών παρεμβάσεων.

Πανελλήνια στράτευση

Η ΕΛΕΓΕΙΑ (Ελληνική Εταιρεία Γενικής Ιατρικής) καλεί τα μέλη της σε πανελλήνια στράτευση με στόχο τη διακοπή του καπνίσματος στους πληθυσμούς που εμείς όχι απλά περιθάλπουμε αλλά φροντίζουμε.

Ολοι οι συνάδελφοι καλούνται να συμμετάσχουν ενεργητικά και με κέφι σ' αυτήν την προσπάθεια. Ας αποδείξουμε την αξία της πρωτοβάθμιας φροντίδας σ' αυτούς που δυσπιστούν και την υποτιμούν στη χώρα μας.

Στην κατεύθυνση αυτή έχουμε πάρει αποφάσεις υποστηρικτικές της δράσης των γενικών/οικογενειακών ιατρών. Ξεκινάμε άμεσα συναντήσεις εκπαίδευσης εκπαιδευτών σε όλη την Ελλάδα και από το φθινόπωρο, αρχίζουμε τη λειτουργία εντατικού σχολείου διακοπής καπνίσματος, με εκπαιδευμένους συναδέλφους στο πλαίσιο της συνεργασίας μας με το IPCRG (International Primary Care Respiratory Group), που είναι ένα Παγκόσμιο Δίκτυο για τα αναπνευστικά νοσήματα, όπου συνεργάζονται αρμονικά πνευμονολόγοι και γενικοί/οικογενειακοί γιατροί.

Τα διαχρονικά οφέλη της διακοπής

Παγκόσμιες μελέτες μας δίνουν διαχρονικά οφέλη από τη διακοπή, οφέλη που δεν δημοσιοποιήθηκαν επαρκώς και δεν εμπεδώθηκαν στον πληθυσμό μας. Σας τα παραθέτω σχηματικά:

Σε 8 ώρες η νικοτίνη και το CO έχουν μειωθεί στο μισό και τα επίπεδα οξυγόνου στο αίμα επανέρχονται στο φυσιολογικό.

Σε 24 ώρες το μονοξείδιο του άνθρακα έχει εξαλειφθεί από το σώμα.

Σε 48 ώρες η νικοτίνη έχει εξαλειφθεί από το σώμα και οι γευστικοί κάλυκες αρχίζουν να «επανέρχονται».

Σε 1 μήνα η εμφάνιση βελτιώνεται -το δέρμα χάνει την ωχρή χροιά του και είναι λιγότερο ρυτιδιασμένο. Αρχίζει η αναπαραγωγή των κροσσωτών κυττάρων. Τα συμπτώματα στέρησης έχουν σταματήσει.

Σε 3 - 9 μήνες ο βήχας και ο συριγμός έχουν σταματήσει.

Σε 5 χρόνια ο κίνδυνος καρκίνου της κύστης, των νεφρών, του στόματος, του οισοφάγου, του παγκρέατος και του λάρυγγα μειώνεται. Ο κίνδυνος καρδιακής ανακοπής μειώνεται στο μισό.

Σε 10 χρόνια ο κίνδυνος εγκεφαλικού επεισοδίου και στεφανιαίας νόσου μειώνεται στο επίπεδο ενός μη καπνιστή. Ο κίνδυνος καρκίνου του πνεύμονα βρίσκεται στο μισό.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Υγεία
Σχετικά θέματα: Τσιγάρο
Υγεία και κάπνισμα
Άλλα θέματα στην κατηγορία Υγεία της έντυπης έκδοσης
Τσιγάρο
Αποτυχίες και προτάσεις
Υγεία και κάπνισμα
Αλτσχάιμερ
Η νοητική άσκηση στην πρόληψη και τη θεραπεία της νόσου Alzheimer
Ασκήσεις μνήμης κατά της νόσου
Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα SOCIABLE: η τεχνολογία στην υπηρεσία της επιστήμης
Το σκάκι μειώνει τις πιθανότητες άνοιας
Άλλες ειδήσεις
Αραιώνουν τα δόντια σας και αρχίζουν να κουνιούνται;
Παραφωνία η τάση παχυσαρκίας των Ελληνόπουλων
Σύμμαχοι γιατρός και ασθενής
Ελπιδοφόρα πειραματική θεραπεία κατά της ηπατίτιδας C