Έντυπη Έκδοση

Διαβάζοντας την ανθρώπινη φύση και τον ρατσισμό

Ως συμπλήρωμα των προηγούμενων άρθρων μας για το ρατσισμό προτείνουμε κάποια σημαντικά βιβλία γύρω από αυτό το επίμαχο και άκρως επίκαιρο θέμα.

Από το εξώφυλλο του βιβλίου "Για την ανθρώπινη φύση" Από το εξώφυλλο του βιβλίου "Για την ανθρώπινη φύση" Edward Ο. Wilson

Για την ανθρώπινη φύση

μτφρ. Αμαλία Ναθαναήλ

εκδ. «Σύναλμα», σελ. 263

Στο τελευταίο κεφάλαιο του περίφημου βιβλίου του «Κοινωνιοβιολογία: η νέα σύνθεση» (που επίσης κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Σύναλμα), ο Ε. Γουίλσον επιχείρησε να εφαρμόσει τις ιδέες και τις μεθόδους της κοινωνιοβιολογικής έρευνας στην ανάλυση των ανθρώπινων κοινωνιών. Αυτή την τολμηρή ιδέα, που μέχρι σήμερα πυροδοτεί θύελλα αντιδράσεων, αναπτύσσει διεξοδικά και επιχειρεί να τεκμηριώσει σ' αυτό το καλογραμμένο και δικαίως δημοφιλές βιβλίο του, για το οποίο εξάλλου τιμήθηκε με το βραβείο Πούλιτζερ.

Γραμμένο από τον μεγαλύτερο θεωρητικό της κοινωνιοβιολογίας, το βιβλίο αυτό αποτελεί την πιο εκτενή παρουσίαση των ιδεών του για το πώς η βιολογική εξέλιξη των γονιδίων μας μπορεί να δημιουργεί όλες τις αναγκαίες και ικανές βιολογικές προδιαθέσεις της κοινωνικής μας συμπεριφοράς. Και παρά τις εύλογες επιφυλάξεις ή και αντιρρήσεις που ενδέχεται να προβάλει κάποιος, οι ιδέες του Γουίλσον αξίζουν τη μέγιστη προσοχή μας.

Κώστας Β. Κριμπάς

Κοινωνιοβιολογία

εκδ. «Κάτοπτρο», σελ. 206

Ο συγγραφέας αυτού του βιβλίου, γνωστός Ελληνας βιολόγος και επιφανής ιστορικός της εξελικτικής σκέψης, δεν χρειάζεται συστάσεις. Σε αυτό το έργο του επιχειρεί μια νηφάλια και ισορροπημένη ιστορική ανασυγκρότηση των θεωρητικών εξελίξεων που οδήγησαν στη γένεση και την ανάπτυξη των κοινωνιοβιολογικών ιδεών.

Πράγματι, στις σελίδες του βιβλίου ο αναγνώστης θα βρει μια συστηματική παρουσίαση όλων των επιχειρημάτων που έχουν διατυπωθεί μέχρι πρόσφατα υπέρ αλλά και κατά της κοινωνιοβιολογικής προσέγγισης. Ο συγγραφέας τεκμηριώνει επαρκώς το γεγονός ότι, από επιστημονικής και επιστημολογικής απόψεως, η κοινωνιοβιολογία αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της σύγχρονης εξελικτικής σκέψης, θεωρεί μάλιστα ότι συνιστά μια μεγάλη τομή που οδηγεί σε ιδιαίτερα γόνιμες επιστημονικές αναζητήσεις. Χάρη στην εκτενή παρουσίαση, όχι μόνο των κατακτήσεων αλλά και των προβληματικών σημείων αυτής της κάθε άλλο παρά «νέας» προσέγγισης των κοινωνικών φαινομένων, το βιβλίο του Κ. Κριμπά αποτελεί μια θαυμάσια εισαγωγή στην κοινωνιοβιολογία.

Richard Lewontin

Η βιολογία ως Ιδεολογία: το δόγμα του DNA

μτφρ. Σπύρος Σφενδουράκης

εκδ. «Λέξημα», σελ. 192

Κάποτε πιστεύαμε ακράδαντα ότι η επιστημονική-ορθολογική γνώση είναι αμόλυντη από τις ανορθολογικές ιδεολογικές-κοινωνικές προκαταλήψεις της εποχής. Οσοι επιμένουν σ' αυτή την αφελή -και ουσιαστικά άκρως ιδεολογική- προκατάληψη, καλό θα ήταν να διαβάσουν αυτό το βιβλίο του Ρίτσαρντ Λιούοντιν.

Σε αυτό, ο εξέχων Αμερικανός γενετιστής και αριστερός διανοούμενος ανατρέπει μια σειρά από ιδεολογικές προκαταλήψεις που βρίσκονται στον σκληρό πυρήνα της σύγχρονης βιολογίας. Μολονότι ο ίδιος είναι ένας διεθνώς καταξιωμένος και πρωτοπόρος ερευνητής, αμφισβητεί δύο από τους θεμελιώδεις μύθους της μοριακής βιολογίας: του γονιδιακού αναγωγισμού και του γενετικού ντετερμινισμού, που διατείνονται ότι τα πάντα εξαρτώνται τελικά από τα γονίδια. Και όπως αποκαλύπτει, πίσω από τέτοια επιστημονικοφανή ιδεολογήματα κρύβεται σχεδόν πάντα η ανάγκη συγκάλυψης ή δικαιολόγησης των κοινωνικών ανισοτήτων.

Κοντολογίς, πρόκειται για μια καταλυτική όσο και αρκετά πειστική κριτική των ιδεολογημάτων των κοινωνιοβιολόγων περί του γονιδιακού καθορισμού και της αμεταβλητότητας της ανθρώπινης φύσης.

Susan McKinnon

Νεοφιλελεύθερη Γενετική

μτφρ. Θεόδωρος Παραδέλλης

εκδ. «Εικοστού πρώτου», σελ. 190

Αν κατά τα τέλη του εικοστού αιώνα οι θεωρίες και τα ρατσιστικά ιδεολογήματα της αγοραίας κοινωνιοβιολογίας επιχείρησαν (ανεπιτυχώς!) να βασιστούν στις κατακτήσεις της εξελικτικής βιολογίας και της μοριακής γενετικής, σήμερα προσπαθούν να οικειοποιηθούν τις ανακαλύψεις των νευροεπιστημών και της γνωσιακής επιστήμης.

Οπως υποστηρίζει η συγγραφέας, οι φυλετικές και σεξιστικές ανισότητες μεταξύ των ανθρώπων, σύμφωνα με τις γνωσιακές επιστήμες, μπορούν να θεμελιωθούν -και επομένως να νομιμοποιηθούν κοινωνικά- πάνω σε δήθεν νευροεγκεφαλικές και ψυχολογικές διαφορές.

Γνωστή καθηγήτρια ανθρωπολογίας, η Σούζαν Μακ Κίνον καταφέρνει σ' αυτό το ενδιαφέρον βιβλίο της να αποκαλύψει τις κάθε άλλο παρά «ανανεωμένες» θεωρητικές πρακτικές βάσει των οποίων επιχειρείται σήμερα η φυσικοποίηση του κοινωνικού.

Το νέο πρότυπο «εξήγησης» των κοινωνικών και σεξιστικών ανισοτήτων, σύμφωνα με τη συγγραφέα, βασίζεται σε δήθεν παγιωμένες εξελικτικά εγκεφαλικές δομές, από τις οποίες υποτίθεται ότι προκύπτουν «νομοτελειακά» αυτές οι ανισότητες. Σύμφωνα με αυτό το «νέο» κοινωνιοβιολογικό πρότυπο εξήγησης, η δράση της φυσικής επιλογής δεν εξαντλείται στην ανάδειξη των πιο κατάλληλων γονιδίων μας, αλλά επιπλέον επεκτείνεται στους εγκεφάλους και στις νοητικές μας λειτουργίες!

Marshall Sahlins

Χρήσεις και καταχρήσεις της βιολογίας

μτφρ. Κώστας Κουρεμένος εκδ. «Αλεξάνδρεια», σελ. 160

Αμέσως μετά τη δυναμική είσοδο των κοινωνιοβιολογικών ιδεών στην επιστημονική σκέψη, κατά τα μέσα της δεκαετίας του 1970, σχηματίστηκαν στη διεθνή επιστημονική κοινότητα δύο «πυρήνες» αντίστασης.

Ο πρώτος πυρήνας αποτελούνταν από αριστερούς βιολόγους, ενώ ο δεύτερος από κοινωνικούς ανθρωπολόγους. Ενας από τους πιο επιφανείς εκπροσώπους της δεύτερης ομάδας είναι ο Αμερικανός ανθρωπολόγος Μάρσαλ Σάλινς.

Σε αυτό το καλοσχεδιασμένο βιβλίο πολεμικής, ο συγγραφέας υποστηρίζει ότι κάθε αναλογία ή ισομορφισμός των ανθρώπινων κοινωνιών-πολιτισμών με το ζωικό βασίλειο είναι ολότελα αυθαίρετος. Ο ίδιος συνοψίζει τη θέση του ως εξής: «Ενώ η βιολογία είναι μια απολύτως αναγκαία συνθήκη για τον πολιτισμό, είναι επίσης απολύτως ανεπαρκής».

Για έναν ανθρωπολόγο, όπως ο Σάλινς, η ποικιλία των ανθρώπινων πολιτισμών είναι τόσο μεγάλη ώστε αποκλείεται να εξηγηθεί από τη δήθεν «ενιαία» και «αμετάβλητη» βιολογική βάση του είδους μας. Αντίθετα με ό,τι υποστηρίζουν οι κοινωνιοβιολόγοι, τα πολιτισμικά φαινόμενα, ως έκφραση της ανθρώπινης κοινωνικότητας και, ειδικότερα, των γλωσσικών-συμβολικών ικανοτήτων μας είναι άλλης τάξεως φαινόμενα, και διαφέρουν θεμελιωδώς από τη βιολογία μας. Εξαιρετική και η πολυσέλιδη εισαγωγή της Αλεξάνδρας Μπακαλάκη στην ελληνική έκδοση.

Peter Wade

Φυλή, φύση και πολιτισμός

μτφρ. Ν. Κατσαφούρου, Ν. Γεωργαντίδης

εκδ. «Πολύτροπο», σελ. 324

Η πλειονότητα τόσο των ανθρωπολόγων όσο και των βιολόγων αρνείται συστηματικά να αμφισβητήσει (πόσω μάλλον να υπερβεί) την πανάρχαια και απαρχαιωμένη διάκριση μεταξύ «φύσεως» και «πολιτισμού». Διεκδικώντας την αυτονομία των πολιτισμικών-κοινωνικών φαινομένων από το βιοψυχολογικό τους υπόστρωμα, οι ανθρωπολόγοι ελπίζουν να επιβεβαιώσουν την ανθρώπινη ελευθερία από κάθε βιολογικό περιορισμό.

Από την άλλη, οι βιολόγοι, αναδεικνύοντας τους κοινούς φυσικούς περιορισμούς (γενετικούς, ανατομικούς, νευρολογικούς) του είδους μας, ελπίζουν να θεμελιώσουν επιστημονικά το δικαίωμα των ανθρώπων στην ισότητα και την ελευθερία από φυλετικούς και ρατσιστικούς πολιτισμικούς περιορισμούς.

Μέσα από μια εξαντλητική ιστορική ανασυγκρότηση της έννοιας της «φυλής», ο συγγραφέας διερευνά τις πολιτισμικές και κοινωνικές αναγκαιότητες που επέβαλαν και επιβάλλουν τις πολυποίκιλες πολιτισμικές και φυλετικές εκδοχές της ρατσιστικής σκέψης και πρακτικής.

Μολονότι δεν επιλύει τη διένεξη μεταξύ ανθρωπολογίας και βιολογίας, σε αυτό το ενδιαφέρον βιβλίο ο Βρετανός ανθρωπολόγος Π. Γουέιντ επιχειρεί να αποσαφηνίσει τους νέους όρους -κοινωνικούς και θεωρητικούς- με τους οποίους έχει επανακάμψει στις μέρες μας το πρόβλημα των φυλετικών διακρίσεων και των ρατσιστικών πρακτικών. Αρκετά κατατοπιστική η εκτενής εισαγωγή της Αλεξάνδρας Μπακαλάκη που συνοδεύει την ελληνική έκδοση.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Επιστήμη & Τεχνολογία
Με λέξεις-κλειδιά
Ρατσισμός
Λογοτεχνία
Άλλα θέματα στην κατηγορία Επιστήμη & Τεχνολογία της έντυπης έκδοσης
Άλλες ειδήσεις
Διαβάζοντας την ανθρώπινη φύση και τον ρατσισμό