Έντυπη Έκδοση

Κήρυκας της νεωτερικότητας

Καταργώντας τη λογική σ' ένα γλωσσικό παιχνίδι που μετατρέπει τον ποιητικό λόγο σε ανατροπέα της παράδοσης. Στ. Μαλαρμέ, «Ιγκιτουρ ή Η τρέλα του Ελμπενόν. Μια ζαριά δεν θα καταργήσει το τυχαίο»

Γεννημένος στο Παρίσι το 1842, ο Στεφάν Μαλαρμέ, ο οποίος πέθανε το 1898 στο Βαλβέν, πέρασε όλη του τη ζωή ανάμεσα στη διδασκαλία των αγγλικών και τις διάφορες επίμονες ασθένειες, που ταλαιπώρησαν ποικιλοτρόπως το σώμα και τον νου του. Μέσα, ωστόσο, από αυτή τη διά βίου χαμηλή πτήση, ο Μαλαρμέ κατόρθωσε να αναδειχθεί σε εμβληματική μορφή της νεωτερικότητας, στον ποιητή ο οποίος κατάφερε να αλλάξει με δραματικό τρόπο τις προϋποθέσεις της τέχνης του, αποσπώντας την από την τυραννία του εξηρμένου εγώ και του ετοιμοπαράδοτου νοήματος.

Την εκρηκτική συμβολή του Μαλαρμέ στην υπονόμευση και την υπέρβαση της ποιητικής παράδοσης αναδεικνύει ο τόμος «Ιγκιτουρ ή Η τρέλα του Ελμπενόν. Μια ζαριά δεν θα καταργήσει το τυχαίο», που κυκλοφορεί σε μετάφραση και επίμετρο της Μαρίας Ευσταθιάδη από τις εκδόσεις Γαβριηλίδης. Στον τόμο φιλοξενούνται το ημιτελές πεζό «Ιγκιτουρ» (1869), που έχει μεταφραστεί κατά το παρελθόν από τον Καίσαρα Εμμανουήλ και τον Νίκο Γαβριήλ Πεντζίκη, και το ποίημα «Μια ζαριά δεν θα καταργήσει το τυχαίο» (1897), που μεταφράζεται πρώτη φορά. Και στα δύο ο Μαλαρμέ σπάει τον τράχηλο της ποίησης, για να διαλύσει, όπως προσφυώς παρατηρεί στο επιλογικό της σημείωμα η Ευσταθιάδη, «τη λογική και κάθε είδος ρεαλισμού», αφήνοντας τα πάντα να κινηθούν στο «λαμπρό ψεύδος» του μη πραγματικού.

Τι ακριβώς, όμως, είναι το μη πραγματικό και από πού πηγάζει η λαμπρότητά του; Ο,τι η κριτική και η φιλολογία ονόμασαν «συμβολισμό» και «καθαρή ποίηση» περνά με ανυπολόγιστα πυκνή ένταση από τους στίχους και την αφήγηση του Μαλαρμέ, που θέλουν να διαγράψουν για πάντα το υποκείμενο από τη γραφή, να το σβήσουν κάτω από το παιχνίδι της μουσικής συναρμογής των λέξεων.

Οι λέξεις για τον Μαλαρμέ δεν εκφράζουν ένα συγκροτημένο, επαγωγικό νόημα, αλλά μιαν ακαταπόνητη μάχη με την αρχιτεκτονική δύναμη της γλώσσας: μια μάχη που αποδεικνύει πως ο ποιητής δεν είναι υπηρέτης της τύχης και ενεργούμενο της έμπνευσης, αλλά ένα γλωσσικό εργαστήριο διαρκούς λειτουργίας, στο εσωτερικό του οποίου συντήκονται τα πιο διαφορετικά υλικά μέχρι να καταλήξουν σε ένα περιεχόμενο που θα είναι καταληπτό λιγότερο μέσω της έλλογης αποκωδικοποίησής του και περισσότερο μέσω της ακουστικής του πρόσληψης ή της οπτικής του διάταξης (το «Μια ζαριά δεν θα καταργήσει το τυχαίο» είναι και ένα σπάνιο τυπογραφικό αίνιγμα).

Η μετάφραση της Ευσταθιάδη αποδίδει με άκρα αισθαντικότητα το εγχείρημα του Μαλαρμέ, αποτυπώνοντας μιαν από τις κρισιμότερες στιγμές στην ιστορία της ποιητικής (και όχι μόνον) νεωτερικότητας.

Για μια νέα ηθική στην ποίηση

Οι καιροί αλλάζουν με θεαματικό τρόπο.

Μέχρι και πριν από δέκα μόλις χρόνια, θα ήταν, νομίζω, αδιανόητη μια συζήτηση σαν κι αυτή που δοκιμάζουν οι Δημήτρης Αγγελής, Δημήτρης Ελευθεράκης και Σταμάτης Πολενάκης στο κομψό τομίδιο το οποίο κυκλοφορεί υπό τον τίτλο «Με το περίστροφο του Μαγιακόφσκι» από τις εκδόσεις «Ερατώ».

Γεννημένοι μεταξύ 1970 και 1978, οι τρεις νέοι ποιητές (και οι τρεις με αξιοσύστατο ήδη έργο στο ενεργητικό τους) συζητούν για τους προσανατολισμούς και τον πνευματικό ρόλο της ποίησης στις μέρες μας. Αν η αμέσως προηγούμενη γενιά, η γενιά που εμφανίστηκε στα γράμματα κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1980, όδευσε με ταχύτητα προς την ιδιώτευση, οι νεότεροι μοιάζουν να ασφυκτιούν σε ένα τέτοιο πλαίσιο και επιδιώκουν να ξεκινήσουν τη συζήτηση για την ποίηση επί τη βάσει εντελώς διαφορετικών όρων. Τα θέματα της Ιστορίας, του συλλογικού και της θρησκευτικής αγωνίας επανέρχονται σταθερά στην κουβέντα των Αγγελή, Ελευθεράκη και Πολενάκη και εκείνο το οποίο οφείλουμε πρωτίστως να κρατήσουμε εδώ είναι η απόβλεψη σε μια ποίηση η οποία θα απευθύνει το νεύμα της προς τον άλλο: μια ποίηση η οποία θα χτίσει μια καινούρια ηθική, αναλαμβάνοντας μια ξεχασμένη, αλλά, όπως κι αν το δούμε, εξαιρετικά σημαντική ευθύνη.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Στη στήλη
Τυπογραφείο
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Παράσταση
«Φάγαμε χοντρή λοβοτομή»
Μουσική
Κύμα ροκ στο Terra Vibe
«Χρειάζεστε ένα ξέφρενο πάρτι»
Ενα Σκαθάρι στο Πάρκο
Κινηματογράφος
Ο απίθανος κύριος Ράσελ
Διεθνές Φεστιβάλ Χορού Καλαμάτας
Dancing queens
Χορός
Χορεύοντας για δύο τόπους
Καλλιτέχνες
Καλλιτέχνες σε εγρήγορση
Μουσεία
Πικνίκ στο μουσείο
Θέατρο
Αναμέτρηση με το άγνωστο
Ο Προμηθέας της διπλανής πόρτας
«Μην υποτιμάτε τους πληβείους»
Εκθεση
Με έμπνευση τους μύθους
Αρχιτεκτονική
Τα αρχοντικά των Πατησίων
Βιβλίο
Αστυνομικό δελτίο
Η μεγάλη επιστροφή
Από το Εψιλον της Κυριακάτικης Ελευθεροτυπίας
Street Art