Έντυπη Έκδοση

Δήθεν αστυνομικό

Νίκη Αναστασέα

Οι μικρές απολαύσεις του κυρίου Ευαγγελινού

εκδόσεις Κέδρος, σ. 347, 16,50 ευρώ

Ο Τρύφων Διαλισμάς, ο ήρωας του νέου μυθιστορήματος της Νίκης Αναστασέα, είναι ένας συγγραφέας που επαινέθηκε για τα πρώτα του βιβλία, αλλά τα ύστερα δέχτηκαν «το κατάκριμα του φιλολογικού κόσμου». Δηλαδή, τηρουμένων των αναλογιών, ό,τι περίπου συνέβη και στην ίδια τη συγγραφέα. Θυμίζουμε πως το πρώτο της μυθιστόρημα, «Αυτή η αργή μέρα προχωρούσε», όχι μόνο επαινέθηκε, αλλά και βραβεύτηκε, ενώ το δεύτερο, «Επικράνθη, διά χειρός Αλέξη Ραζή», ένα φιλόδοξο εγχείρημα, 445 σελίδων, στο οποίο, όπως λέγεται, είχε επενδύσει επτά ετών ασκητική εργασία, δεν ευτύχησε αντιστοίχως. Αυτό, βεβαίως, δεν σημαίνει πως το απέρριψε σύσσωμος ο φιλολογικός κόσμος. Ας μην υπερβάλλουμε. Ποιος, άλλωστε, φιλολογικός κόσμος; Ενας-δυο κριτικοί στάθηκαν επικριτικοί κι άλλοι τόσοι επιδοκιμαστικοί. Το θέμα, όμως, δεν είναι τι ακριβώς συνέβη, αλλά πόσο οδυνηρά μπορεί να βίωσε την όποια απόρριψη η συγγραφέας.

Οπως και να έχει, ο Τρύφων Διαλισμάς πείσμωσε και πιστεύοντας πως το έργο του είχε υποτιμηθεί, άρχισε να γράφει ένα καινούριο «με το ίδιο ύφος, επιμένοντας στα ίδια νοήματα». Στη συνέχεια, όμως, το εγκατέλειψε και ξεκίνησε ένα αστυνομικό, από αυτά που οι λεγόμενοι «επαρκείς αναγνώστες» θεωρούν ως «φιλολογία δεύτερης ποιότητας», όπως επισημαίνει ο τυπογράφος του, Χαράλαμπος Ευαγγελινός. Κάτι παρόμοιο φαίνεται να έκανε και η Αναστασέα, παρουσιάζοντας σε λιγότερο από τρία χρόνια, δηλαδή σε χρόνο ρεκόρ για μια συγγραφέα των δικών της αργών ρυθμών, ένα κατ' επίφαση αστυνομικό. Τώρα, κατά πόσο υπέπεσε στο ίδιο ολίσθημα με τον Τρύφωνα Διαλισμά, δηλαδή να χρησιμοποιήσει ως πρότυπα των ηρώων της πρόσωπα του περιβάλλοντός της, αυτό μένει ζητούμενο. Πάντως, στο βιβλίο, διά στόματος του ήρωά της, αυτοσαρκάζεται πλαγίως. Ενώ ως κορύφωση παραθέτει έναν μονόλογο του συγγραφέα -εννοείται, πάντοτε, του Τρύφωνα Διαλισμά- ευρισκομένου ενώπιος ενωπίω με το έργο του και τους κριτές του.

Συχνά, τα τελευταία χρόνια, οι συγγραφείς υιοθετούν τους μυθιστορηματικούς ήρωες άλλων συγγραφέων, διευρύνοντας το μυθιστορηματικό τους σύμπαν με τις συνιστώσες διαφορετικών μυθοπλαστικών κόσμων. Κατά κάποιον τρόπο, αυτό κάνει και η Αναστασέα στο πρόσφατο μυθιστόρημά της, μόνο που, στην περίπτωσή της, ο άλλος συγγραφέας δεν είναι πραγματικός, αλλά πλάσμα της φαντασίας της. Και μάλιστα, δεν αρκείται σε έναν μόνο συγγραφέα, τον Τρύφωνα Διαλισμά, αλλά πλάθει και έναν δεύτερο, τον τυπογράφο Ευαγγελινό, στον οποίο αναφέρεται και ο τίτλος του βιβλίου. Ενας επιτυχημένος τίτλος, όπως και οι τίτλοι των δύο προηγούμενων βιβλίων της. Εχουμε, όμως, την εντύπωση ότι ο τίτλος προδίδεται από το εξώφυλλο με τον ακατάλληλο για την περίσταση πίνακα του Μποτέρο. Βεβαίως, η επιλογή του πίνακα εκμεταλλεύεται την αμφισημία του τίτλου προς αποπλάνηση του αγοραστικού κοινού. Εξάλλου και το όλο αμπαλάζ του αστυνομικού αποτελεί μια μορφή αποπλάνησης, η οποία, μάλιστα, αποβαίνει και ψυχαγωγική.

Οπως και να έχει, αυτοί οι δύο είναι οι ήρωες και ταυτόχρονα οι πλασματικοί συγγραφείς του μυθιστορήματος της Αναστασέα. Στον πρόλογό της, ο Ευαγγελινός, τυπογράφος και εκδότης, παρουσιάζει τον μοναχικό συγγραφέα Διαλισμά και την ιδιαίτερη σχέση που έχει μαζί του. Εδώ φαίνεται να ακολουθεί ως πρότυπο τον Φερνάντο Πεσσόα στον πρόλογο από «Το βιβλίο της ανησυχίας», όπου ο μυθιστορηματικός του ήρωας Μπερνάρντο Σοάρες εμφανίζεται ως συγγραφέας του βιβλίου και ο ίδιος ως εκδότης του. Η Αναστασέα, μετά τον πρόλογο, ως προανάκρουσμα του κυρίως μυθιστορήματος, παραθέτει μότο από το εν λόγω βιβλίο του Πεσσόα, υιοθετώντας ως γενεσιουργό ιδέα του βιβλίου της την άποψη του Πεσσόα, ότι ένα μυθιστορηματικό πρόσωπο μπορεί να είναι περισσότερο αληθινό από ένα πραγματικό.

Κατά τα άλλα, το μυθιστόρημά της χωρίζεται σε τρία μέρη, συνοδευόμενα από έναν επίλογο, όπου υποτίθεται πως αποκαλύπτεται ο δολοφόνος. Ο τρόπος που στήνεται το έγκλημα και η πρόοδος της ανάκρισης συνάδουν με τα χαρακτηριστικά ενός αστυνομικού τύπου Αγκαθα Κρίστι. Οταν, όμως, στη μυθιστορηματική πραγματικότητα, εμφανίζονται οι ήρωες από τα μυθιστορήματα του Διαλισμά, ιδιαίτερα εκείνου που απέμεινε μισοτελειωμένο, το βιβλίο αρχίζει να μοιάζει περισσότερο με «αλλόκοτη ιστορία» τύπου Εντγκαρ Αλαν Πόε, τουλάχιστον όσον αφορά τον ρομαντισμό που αποπνέουν ορισμένα πρόσωπα και την αίσθηση του υπερφυσικού που δημιουργούν κάποιες περιγραφές.

Ενα από τα χαρακτηριστικά της αφήγησης είναι ο συγκαλυμμένος ενδολογοτεχνικός διάλογος, ξεκινώντας με τον ρολογά, όχι της Γενεύης, αλλά έναν της Αθήνας, που παραφρόνησε, όταν τα επισκευασμένα ρολόγια άρχισαν να μετρούν τον χρόνο με ξέφρενους ρυθμούς. Σε αυτό το φόντο, η Αναστασέα παρουσιάζει μια ιστορία με σφιχτοδεμένη πλοκή και πολλαπλές εκδοχές. Σε ένα ρεαλιστικό επίπεδο, οι φόνοι -γίνονται συνολικά δύο σε μικρή χρονική απόσταση- συνιστούν την εκδίκηση κάποιων εναντίον ενός συγγραφέα, γιατί τους «έκλεψε» τη ζωή και την έκανε μυθιστόρημα. Ενώ στο άλλο άκρο, στην πλέον παράδοξη εκδοχή, φανταστικά πρόσωπα αποκτούν πραγματική υπόσταση και αναμιγνύονται στις υποθέσεις των ζωντανών.

Η συγγραφέας επιλέγει να εμφανίσει τους ήρωες του μυθιστορήματος ως ενσάρκωση των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών του επαγγέλματός τους. Ο συγγραφέας Διαλισμάς δείχνει το πώς η ματαιοδοξία ενός λογοτέχνη μπορεί να συνυπάρχει με μια ιδιαίτερα ευαίσθητη ψυχή. Ο τυπογράφος Ευαγγελινός διαπνέεται από το πάθος του παλαιού στοιχειοθέτη, που προϋπέθετε ρομαντικές ιδιοσυγκρασίες. Ως αντίστιξη σε αυτούς τους ιδιόμορφους χαρακτήρες παρουσιάζεται το πεζό δίδυμο των αστυνομικών: ο νεότερος, απόφοιτος της σχολής αξιωματικών, που έγινε διοικητής, και ο υφιστάμενός του, μεγαλύτερος στα χρόνια, που έμαθε το επάγγελμα του «μπάτσου» στο πεζοδρόμιο. Το κύριο, όμως, βάρος δίνεται στις ηρωίδες του βιβλίου. Είναι γυναίκες δυναμικές, οι οποίες, παρ' όλα αυτά, καταλήγουν υποχείρια των ανδρών. Η συγγραφέας, σκιαγραφώντας την ψυχοσύνθεσή τους, δείχνει πόσο αφοσιωμένες και ταυτόχρονα, πόσο μνησίκακες μπορεί να γίνουν. Πιθανώς, το πιο εντυπωσιακό πρόσωπο να είναι η αποκαλούμενη «πριγκιπέσα», έτσι όπως συνδυάζει αντιθετικές ιδιότητες. Εμφανίζεται αθώα και μαζί αμαρτωλή λολίτα, τελείως αδύναμη αλλά και ικανή για όλα. Μοιάζει να προέρχεται από τον μυθιστορηματικό κόσμο του πρώτου βιβλίου τής Αναστασέα για τη γενέτειρά της, την Ξάνθη. Η «πριγκιπέσα» μπορεί εδώ να είναι Σερραία, η οποία μεγάλωσε στην Κομοτηνή, όμως η κορυφαία σκηνή στις αναμνήσεις της εκτυλίσσεται στους Τοξότες Ξάνθης. Συγκεκριμένα στον σταθμό του οικισμού, όταν, παιδί ακόμη, ως κόρη του σταθμάρχη, πρόσφερε μια ανθοδέσμη στον Παπάγο αυτοπροσώπως.

Πάντως, το νέο μυθιστόρημα δεν στήνεται στη γενέθλια πόλη της συγγραφέως. Σκηνικός χώρος είναι μια παραθαλάσσια πόλη, που δεν κατονομάζεται. Εντούτοις, τα λιγοστά που αναφέρει η συγγραφέας υποδηλώνουν γνωστό θέρετρο των Αθηνών. Εδώ παρουσιάζει ενδιαφέρον το πώς ένα απρόσωπο και εντελώς συμβατικό μέρος μπορεί να μυθοποιηθεί και να καταστεί ένας σχεδόν ρομαντικός τόπος μυστηρίου. Από μια άποψη, το καινούριο μυθιστόρημα της Αναστασέα θα μπορούσε να εκληφθεί ως άσκηση γραφής σε ένα άλλο είδος μυθιστορήματος. Δεν έχει τη μορφή του προηγούμενου ούτε, βεβαίως, το αντίστοιχο νοηματικό βάθος. Ωστόσο, με έναν πρωτότυπο τρόπο, μέσω μιας αστυνομικής ιστορίας, ανατέμνει το αίσθημα της αποτυχίας και ώς πού αυτό μπορεί να οδηγήσει έναν υπερευαίσθητο χαρακτήρα.

Στην επόμενη Βιβλιοθήκη, αφιέρωμα στη Βέρα Ζαβιτσιάνου. Εναν χρόνο μετά το ταξίδι της στον Σείριο.

Γράφουν οι: Μένης Κουμανταρέας, Γιάννης Βαρβέρης, Κώστας Γεωργουσόπουλος, Δηώ Καγκελάρη, Βασίλης Παπαβασιλείου, Λευτέρης Βογιατζής, Τάνια Σαββ0πούλου, Ντίνα Κώνστα, Μάγια Λυμπεροπούλου, Νίκος Αρμάος, Κοραής Δαμάτης, Βίκτωρ Αρδίττης, Γιώργος Μανιώτης, Μάνια Παπαδημητρίου, Μάνος Σταλάκης, Μαίρη Λω.

Επιμέλεια αφιερώματος: Γιώργος Γιαννακάκος

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Η περίπτωση του Πλάτωνα
Το τερατώδες με ποικίλες μορφές
Η φωνή μιας γυναίκας
Τα παιδιά θέλουν γονείς
Βιβλία σαν τον καθρέφτη του κόσμου
Ενας αυτόπτης μάρτυρας του μεγάλου πολέμου
Τα δημιουργικά πάθη
Εκστρατείες και Ηφαίστεια
Πάντα στην πόλη αυτή θα φτάνεις
Ιστορίες φτιαγμένες από χαρμολύπη
Καλωσόρισμα φθινοπώρου
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Η περίπτωση του Πλάτωνα
Δήθεν αστυνομικό
Το τερατώδες με ποικίλες μορφές
Η φωνή μιας γυναίκας
Τα παιδιά θέλουν γονείς
Βιβλία σαν τον καθρέφτη του κόσμου
Ενας αυτόπτης μάρτυρας του μεγάλου πολέμου
Τα δημιουργικά πάθη
Εκστρατείες και Ηφαίστεια
Πάντα στην πόλη αυτή θα φτάνεις
Ιστορίες φτιαγμένες από χαρμολύπη
Καλωσόρισμα φθινοπώρου
Συνέντευξη Στέλιος Χαραλαμπόπουλος
Το φανταστικό ταξίδι στην ποίηση του Φερνάντο Πεσσόα και του Κωνσταντίνου Καβάφη
Το βλέμμα του χρόνου
Αδύνατος, με σκούρη γραβάτα
Από τις 4:00 στις 6:00
Ενας μουσικός μήνας
Θηλυκός ροκ χαμαιλέοντας
Άλλες ειδήσεις
Ο Malcolm Lowry κάτω από το ηφαίστειο