Έντυπη Έκδοση

Το τερατώδες με ποικίλες μορφές

Stephen King

1. Εφιάλτες και ονειρότοποι

διηγήματα, μτφρ.: Γωγώ Αρβανίτη

επιμέλεια: Γιάννα Αναστασοπούλου

2. Ολα είναι δυνατά

διηγήματα, μτφρ.: Μιχάλης Μακρόπουλος

επιμέλεια: Γιώργος Κυριακόπουλος

εκδόσεις BELL, 1. σ. 832, 18 ευρώ , 2. σ. 528, 7,70 ευρώ

Δεν υπάρχει πλέον καμία αμφιβολία, δυστυχώς, ότι ο σύγχρονος άνθρωπος είναι έρμαιο των φαντασιώσεων, των νευρώσεων, των ψυχώσεων και των διανοητικών υστεριών του. Υπόδουλος των κοινωνικοπολιτικών και θρησκευτικών φαντασμάτων που ο ίδιος εκτρέφει και καλλιεργεί με συνειδητή εθελοτυφλία, περιφέρεται με σπασμωδικά βήματα και ανεξέλεγκτες κινήσεις εντός των ερειπίων του, των οποίων η εξωτερική μεταμφίεση σε φανταχτερή επιστημονική-τεχνολογική «πρόοδο» δεν του επιτρέπει να δει ούτε τα ολοφάνερα αδιέξοδα στα οποία τον οδηγούν οι πρακτικές και οι συμπεριφορές του, ούτε το σκότος που καραδοκεί στο τέλος του δρόμου. Βεβαίως, η Φύση τού απευθύνει, με ολοένα και αυξανόμενους ρυθμούς και εντάσεις, σαφέστατα μηνύματα κινδύνου. Αλλά αυτός είτε κωφεύει επιδεικτικά είτε αδιαφορεί είτε αρνείται να ακούσει τον Λόγο, το περιεχόμενο του μηνύματος που εκπέμπει το πληγωμένο σώμα-οργανισμός του κόσμου. Αρέσκεται στον καγχασμό και στην αλαζονεία, καταφεύγοντας στην εύκολη επιχειρηματολογία προκειμένου να κατηγορήσει τους «μεταφορείς» του μηνύματος: Κινδυνολογούν.

Τη μυθολογική χαρτογράφηση του εν λόγω ανθρώπινου τοπίου με σύμβολα που αντλεί από τη λογοτεχνία του τρόμου προκειμένου να μεταδώσει τον προαναφερθέντα Λόγο, αλλά και να σχεδιάσει την επίσης προαναφερθείσα ανθρώπινη παραμόρφωση-παράνοια, έχει αναλάβει - και διεκπεραιώνει με ευρηματική δεξιοτεχνία ο Αμερικανός συγγραφέας Στέφεν Κινγκ (1947), ένας από τους πλέον δημοφιλείς λογοτέχνες του είδους. Στην ουσία είναι, πιθανώς, ο πιο ενδιαφέρων, αν όχι και ο πιο αυθεντικός συνεχιστής του γοτθικού μυθιστορήματος, επί παγκοσμίου βάσεως. Παρ' όλο το εξωτερικό λαϊκό επίστρωμα της γραφής του, η οποία ακολουθεί πιστά, αν και εκσυγχρονισμένη, την κλασική παραδοσιακή αφηγηματική φόρμα, χωρίς να καταφεύγει σε πειραματισμούς και διανοητικές ακροβασίες, εικονογραφεί, στην κυριολεξία, τις εμπνεύσεις του σε πίνακες με συγκεκριμένα σχήματα, χρώματα και περιγράμματα. Το «τερατώδες» με ποικίλες μορφές και εκφάνσεις κυριαρχεί σ' αυτούς τους πίνακες-μύθους. Η αποκρυπτογράφηση, όμως, ακόμη και των πλέον εξεζητημένων έως και εξωφρενικών αυτών ιστοριών, αλλά και εκείνων που μιμούνται έναν επινοημένο ρεαλισμό, είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα. Σ' αυτές τις μακάβριες, ως επί το πλείστον, ιστορίες, που κινούνται μεταξύ φυσικής, υπερφυσικής και υπερκόσμιας φρίκης, το ανθρώπινο «τέρας», που βρίσκεται πάντα στο κέντρο τους, ανεξαρτήτως μεταμφίεσης του, εμφανίζεται σε όλη την εφιαλτικά τρομακτική παραμόρφωσή του. Ή, υπό ψύχραιμη θεώρησή του, τέτοιο που είναι στην πραγματικότητα - και απλώς εκδηλώνεται κάτω από ανάλογες συνθήκες και συγκυρίες. Ετσι, και πέρα από τις μορφές με τις οποίες παρουσιάζεται στις σκοτεινές επινοήσεις του συγγραφέα, απεκδύεται, προκειμένου να βρει τον στόχο του και ως ήρωας της μυθολογίας του αλλά και ως απομυθοποιητική περσόνα του, την ανθρώπινη σκευή του, και λειτουργεί ως «τέρας» μιας αδιανόητα τερατώδους Φύσης. Υπό αυτή την έννοια, ακόμη και τα εξωγήινα, εξώκοσμα, εξωλογικά όντα και πλάσματα που εμφανίζονται με ανθρώπινα προσωπεία στο προσκήνιο της «μαύρης» μυθολογίας τού συγγραφέα της «Λάμψης», 1981, της «Κριστίν», 1983 ή του «Μίζερι», 1987, δεν είναι παρά προβολές, κατά βάθος, του προαναφερθέντος «τέρατος». Αλλά και της ανίατης «γήινης ασθένειας» απ' την οποία πάσχει το σώμα του εαυτού που η Φύση τού έχει αναθέσει τον ρόλο του ξενιστή. Ον το οποίο, παρ' όλη την ευφυΐα και τη δυναμικότητά του, που μοιάζει να το κατατάσσουν στην κορυφή της δημιουργίας με αφάνταστη μελλοντική προοπτική, εφόσον η μέχρι τώρα ιστορική διαδρομή του υπόσχεται και ένα σχεδόν ουτοπικό αύριο, στην πραγματικότητα δίνει την εντύπωση συμπτώματος, αν όχι προβλήματος, ή, τουλάχιστον, αινιγματικό φαινόμενο, αν όχι ξένο σώμα, σφάλμα της δημιουργίας, αποτυχημένο πείραμα, αλλόκοτη εκβλάστηση μιας ασύλληπτης Φύσης που ανά πάσα στιγμή, είτε μέσω αυτού είτε ανεξαρτήτως αυτού, το υπερβαίνει. Αν δεν το μεταχειρίζεται, άγνωστο γιατί, ή ως πειραματόζωο ή ως πιόνι σε μια ακατανόητη σκακιέρα, σ' ένα παιχνίδι απροσδιόριστης διαδικασίας, την οποία εκ κατασκευής αδυνατεί να συλλάβει και να ελέγξει, αλλά ούτε και να αντιμετωπίσει. Το αποτέλεσμα της επαφής του με το Αγνωστο είναι να διαπιστώνει σε στιγμές οδυνηρής νηφαλιότητας, και σχεδόν μάλλον μάταιης αμφισβητούμενης σκέψης και πικρής γνώσης, ότι δεν είναι παρά ένα τραγικό, «αφύσικο», θύμα-ερωτηματικό, καταδικασμένο να υποβάλλει ίσως όχι τις σωστές ερωτήσεις και ως εκ τούτου να μη δέχεται απαντήσεις. Κι έτσι, του απομένει μόνον η διαπίστωση του Μεγάλου, Αιώνιου Αινίγματος, τη λύση του οποίου είναι καταδικασμένο όχι μόνο να μην επιτύχει, αλλά καθώς θα του δημιουργείται η ψευδής εντύπωση ότι την προσεγγίζει, αυτό μάλλον θα μεγιστοποιείται και θα παρουσιάζεται όλο και πιο περίπλοκο. Στο τέλος θα συνειδητοποιεί απλώς τη σιωπή που εκπορεύεται απ' αυτό υπό μορφή συμπαγούς σκότους. Τους κατοίκους του, όμως, -αν υπάρχουν- μπορεί μόνο να τους φανταστεί - και να τους σχεδιάσει παραμορφωτικά.

Υπό αυτή την έννοια, ο τίτλος της συλλογής «Ολα είναι δυνατά», παρ' όλη τη νοηματική απιθανότητα που δηλώνει, είναι κατά βάση συμβολικός. Υπονοεί ότι το Αδύνατο είναι βασικά «φυσικό στοιχείο» της υπερφύσης, αφού ως εκδήλωσή της υπερβαίνει το φαινομενικά ρεαλιστικό όριο της δεδομένης πραγματικότητας. (Η χριστιανική θρησκεία, για παράδειγμα, απλώς υιοθετεί την προϋπάρχουσα άποψη μεταφυσικοποιώντας την: Τα αδύνατα παρ' ανθρώποις, δυνατά εστί παρά τω Θεώ.) Διότι ο άνθρωπος ως ύψιστη εκδήλωση της δεδηλωμένα «τερατώδους» Φύσης συχνά την επιβεβαιώνει καθώς λειτουργεί και ως άτομο και ως ομάδα σαν πλάσμα-ον, πέραν του καθημερινού εαυτού του, γεγονός που διαψεύδει και αναιρεί τα συμβατικά του όρια. Τα «φανταστικά διηγήματα», επομένως, του Στέφεν Κινγκ, και των δύο συλλογών του, παρ' όλο το υπερβολικά μυθολογικό εξωτερικό περίβλημά τους, απλώς επιβεβαιώνουν το προαναφερθέν Αδύνατο - μιας «Δυνατής Υπερφύσης». Ο άνθρωπος και οι όποιες προβολές του, όσο κι αν φαντάζουν «μυθικές», δεν είναι παρά ο άγνωστος, μυστηριώδης Αλλος που έχει ενδυθεί την παραπλανητική σκευή ενός Αλλου. Και αυτόν ακριβώς τον Αλλο που υποκρύπτεται κάτω από το ένδυμα, σχεδιάζει με εξαντλητική δεξιοτεχνία ο Στέφεν Κινγκ σε όλο του το έργο - και πολύ πιο σουρεαλιστικά στα διηγήματά του, η αποκρυπτογράφηση των οποίων είναι πολύ πιο συναρπαστική από τη δεδομένη «τρομαχτική» μυθολογία τους. Ο μετρ, για παράδειγμα, που παραφρονεί αναίτια στο «Γεύμα στο Γκόθαμ Καφέ», δεν είναι μόνον ο εκπρόσωπος μιας «ασθενούς» κοινωνίας, ούτε και η έρημος της Νεβάδα που «καταβροχθίζει» την «Κάντιλακ του Ντόλαν», ένα παράξενο, γεωλογικό φαινόμενο. Είναι εκδηλώσεις μιας άλλης, αδιανόητης πραγματικότητας που ο άνθρωπος αδυνατεί να συλλάβει και να διερμηνεύσει τα κίνητρα και τις αιτίες που τα προκάλεσαν. Το ίδιο ακριβώς συμβαίνει και με το «Εφιάλτες και ονειρότοποι», που αναδύονται ως παραμορφωτικές εικόνες από το σκοτεινό ανθρώπινο άδυτο, εκεί όπου κατοικοεδρεύει, σύμφωνα με την επιστήμη, η προϊστορική «χαμένη» μνήμη της ανθρωπότητας - αν πράγματι αληθεύει μια τέτοια άποψη. Διότι τα εν λόγω σύμβολα μοιάζουν περισσότερο με «διαστρεβλωμένες προσωπογραφίες» - σύμβολα που προέρχονται, άγνωστο γιατί, από άλλο χωροχρονικό συνεχές, θέλοντας, πιθανώς, να λειτουργήσουν ως μηνύματα - ανεξήγητα και ανερμήνευτα προς ώρας. Εξυπακούεται, βεβαίως, ότι η ψυχαναλυτική τους ιχνηλασία αρκείται απλώς στη διαπίστωσή τους με την εύκολη και ανώδυνη ερμηνεία των εκδηλώσεων διαταραγμένης προσωπικότητας. Ανεξαρτήτως αυτού, όμως, ο ήχος τους, τα χρώματά τους, τα σχήματά τους, όσο παράδοξα και αν μοιάζουν, πρέπει να προβληματίσουν τον σκεπτόμενο αναγνώστη - κυρίως το «γιατί» που ενυπάρχει πίσω απ' αυτά.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Η περίπτωση του Πλάτωνα
Δήθεν αστυνομικό
Η φωνή μιας γυναίκας
Τα παιδιά θέλουν γονείς
Βιβλία σαν τον καθρέφτη του κόσμου
Ενας αυτόπτης μάρτυρας του μεγάλου πολέμου
Τα δημιουργικά πάθη
Εκστρατείες και Ηφαίστεια
Πάντα στην πόλη αυτή θα φτάνεις
Ιστορίες φτιαγμένες από χαρμολύπη
Καλωσόρισμα φθινοπώρου
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Η περίπτωση του Πλάτωνα
Δήθεν αστυνομικό
Το τερατώδες με ποικίλες μορφές
Η φωνή μιας γυναίκας
Τα παιδιά θέλουν γονείς
Βιβλία σαν τον καθρέφτη του κόσμου
Ενας αυτόπτης μάρτυρας του μεγάλου πολέμου
Τα δημιουργικά πάθη
Εκστρατείες και Ηφαίστεια
Πάντα στην πόλη αυτή θα φτάνεις
Ιστορίες φτιαγμένες από χαρμολύπη
Καλωσόρισμα φθινοπώρου
Συνέντευξη Στέλιος Χαραλαμπόπουλος
Το φανταστικό ταξίδι στην ποίηση του Φερνάντο Πεσσόα και του Κωνσταντίνου Καβάφη
Το βλέμμα του χρόνου
Αδύνατος, με σκούρη γραβάτα
Από τις 4:00 στις 6:00
Ενας μουσικός μήνας
Θηλυκός ροκ χαμαιλέοντας
Άλλες ειδήσεις
Ο Malcolm Lowry κάτω από το ηφαίστειο