Έντυπη Έκδοση

Η φωνή μιας γυναίκας

Ευτυχία-Αλεξάνδρα Λουκίδου

Οροφος μείον ένα

εκδόσεις Καστανιώτη, σ. 64, 10 ευρώ

«Ο θάνατος αποβραδίς μάς έφραζε τον δρόμο», γράφει η Ευτυχία-Αλεξάνδρα Λουκίδου στην αρχή του ποιήματος «Οροφος μείον ένα», που δίνει τον τίτλο στη νέα ποιητική συλλογή της. Ο δεκαπεντασύλλαβος και η θεματική του θανάτου μάς παραπέμπουν, από τον πρώτο στίχο, στη δημοτική μας ποίηση. Σηματοδότηση του τέλους της ζωής αλλά και, μεταφορικά, οποιασδήποτε θετικής έννοιας, ο θάνατος απασχόλησε τον άνθρωπο από τότε που γράφει και σκέφτεται, ενώ οι θρησκείες προσπάθησαν να ανατρέψουν αυτό που υπονοεί η γλώσσα. (Ποιητική αδεία μπορούμε να πούμε «σκότωσε μια όμορφη στιγμή», αλλά την άσχημη στιγμή πώς να τη σκοτώσουμε;) Αντί για έξοδος από την ύπαρξη, έγινε είσοδος σε έναν παραδεισιακό κόσμο. Από μια άλλη σκοπιά, ο «Φιλάνθρωπος θάνατος», επίσης τίτλος ποιήματος της ίδιας συλλογής, δεν είναι απειλή αλλά διέξοδος· αν η ζωή του ασθενούς γίνει αφόρητη, αν νιώθει ξενιτεμένος στον «θρίαμβο του ορατού», τότε η αρνητική έννοια του θανάτου αναιρείται. Η ασθένεια γίνεται προετοιμασία για τον Θάνατο, όπως άλλωστε ο αδελφός του ο Υπνος, και οι δύο γόνοι της ησιόδειας Νύχτας: «στον σκοτεινό θάλαμο του Υπνου / ο Θάνατος / τις πρώτες μας φωτογραφίες εμφανίζει».

Στα περισσότερα ποιήματα της συλλογής ακούγεται η φωνή μιας γυναίκας, της ποιήτριας -που ταυτίζεται εδώ με το ποιητικό Εγώ και δημιουργεί μια αυτοβιογραφική διάθεση εξόχως ποιητική-, να μιλά για την ασθένεια και τον θάνατο του πατέρα της. Η πορεία της υγείας του, οι μάταιες ελπίδες, η αγωνία για το θαύμα, και τελικά η γνώση που απορρέει από τον υπέρτατο πόνο ότι η μόνη ανίατη ασθένεια, από την οποία κανένα θαύμα δεν μπορεί να μας σώσει, είναι η ίδια η ύπαρξη. Η ποιήτρια εξάλλου νιώθει αμηχανία μπροστά στη θεία παρέμβαση που η ίδια προσμένει ως τη μόνη λύση: «περίμενε τον Αϊ-Γιώργη / από τα εικονίσματα να κατεβεί / και να την πάρει».

Για την περιγραφή της εξέλιξης της αρρώστιας οι τέχνες του λόγου συνεργάζονται: η ποίηση, η αφήγηση, κυρίως το θέατρο, που εδώ δεν είναι μια συμπαντική έννοια, όπως στο θρησκευτικό δράμα του Καλδερόν, Το μεγάλο θέατρο του κόσμου, αλλά μια υπόκριση, με τις δύο έννοιες της λέξης. Το θέατρο του κόσμου παραπέμπει σε κοσμική πλάνη, με την αυλαία έτοιμη να πέσει από την πρώτη στιγμή: είμαστε «ήρωες θεατρικού / στην τελευταία πράξη».

Η θεατρικότητα γίνεται εμφανής στον συνεχή διάλογο: η κόρη συνομιλεί με τον πατέρα, ο γιατρός με τον ασθενή, η ποιήτρια με τον Θεό. Η θεολογία της (ή μήπως α-θεολογία;) βασίζεται σε μια παράδοξη θεώρηση του κόσμου: αμφισβητείται η ύπαρξη του Θεού, κάτι που ίσως είναι αναμενόμενο, ακόμη και «σε σύναξη πιστών», σε στιγμές αφόρητης οδύνης, ενώ η ανάγκη για ελπίδα οδηγεί στην παράλογη στάση να εκφράζουμε την αμφισβήτησή μας, απευθύνοντάς Του τον λόγο. Δεν μπορούμε να ξεφύγουμε από την παρουσία του Δημιουργού μας, που δεν είναι άλλος από τον Θεό-τιμωρό της Παλαιάς Διαθήκης. Και δυστυχώς, δεν αποστρέφει το πρόσωπό του, ακριβώς το αντίθετο: μας δείχνει διαρκώς ένα σκληρό πρόσωπο. Μεταμορφώνεται σε θηρίο, και μάλιστα λούτρινο (ακόμη ένα παράδειγμα υπόκρισης), μας προσκαλεί συνεχώς να παίξουμε μαζί του σαν ανώριμα παιδιά, μας προκαλεί να παλέψουμε με τον θάνατο. Με τη διαρκή απειλή του θανάτου μεταβάλλει τον άνθρωπο σε Αϊ-Γιάννη και προσφέρει το κεφάλι του «επί πίνακι» στη Σαλώμη, ενώ οι υποσχέσεις για μιαν άλλη ζωή ακούγονται σαν τραγική ειρωνεία, σαν να παίζει κάποιος με τον ανθρώπινο πόνο.

Ο καρκίνος ξαναγυρίζει στην αρχική του μορφή, γίνεται κάβουρας και βάφει «με σκουριά τα σπλάχνα» του ασθενούς. Η ύπαρξή του είναι τόσο ασύλληπτη που συγκλονίζει τη σκέψη της ποιήτριας, μολονότι κάποιες στιγμές αντιλαμβάνεται ότι ο κάβουρας κοιμάται, και τότε αρχίζει να πιστεύει στην παρέμβαση μιας αδιασάφητης δύναμης: «ίσως και να με ακούς», «κάπως Σε συγκίνησα κι εγώ». Μέχρι «που χτύπησαν μεσάνυχτα» και τότε ξέρει πως είναι «βάρος αμετάθετο η τελευταία λέξη», πως «κι η ύπαρξη μια καταδίκη είναι / μια εκκρεμότητα με πλάνες στολισμένη / μια διαρκής αναβολή». Δεν υπάρχουν γιατροί ανίατων ασθενειών, μόνο «ανίατων ψευδαισθήσεων», που μιλούν με κυνισμό στον ασθενή: «Μα, μην το παίρνετε προσωπικά!» Και «τελικά υπερισχύει η βροχή / που φτάνει πάντα τελευταία», προμήνυμα του αμετάκλητου θανάτου αλλά κι ευεργετικό ράντισμα από τον ουρανό, μετά το πέρασμα του κάβουρα, σύμβολο ξηρασίας.

Στη νέα ποιητική συλλογή της Λουκίδου οι στίχοι βγαίνουν από δυσβάσταχτο πόνο και γίνονται τέχνη μέσα από τον ρυθμό και τις σκληρές εικόνες. Ο ποιητικός λόγος μάς θυμίζει με αυτό τον τρόπο ότι είναι υλικό της αιωνιότητας: δεν αφήνει τους αναγνώστες του να σκύψουν, μαζί με τον νεκρό, και να πιουν από το νερό της Λήθης. Σε προηγούμενο ποιητικό βιβλίο της (Ν' ανθίζουμε ως το τίποτα), η ποιήτρια γράφει ότι τον θάνατο της κάμπιας η ποίηση τον ονομάζει πεταλούδα. Τώρα όμως πρόκειται για τον χαμό προσφιλούς προσώπου και όχι για κάτι μακρινό και ίσως ασήμαντο. Πίσω από στίχους με έντονο θρηνητικό ρυθμό, που μας κάνει να ζούμε τον τρόμο του οριστικού χαμού, ακούγεται μια φωνή που βιώνει διαρκώς τον πόνο και τον θάνατο.

Δεν είναι εύκολο να γράφεις με πόνο για τον πόνο. Αλλά, ενώ πονάς αφόρητα, να διευθύνεις μια χορωδία με φωνές που άδουν την μήνιν και την απώλεια με σπαραγμό, με δέος, κυρίως με (αυτο)σαρκασμό και έντονη μυθοποίηση, αυτό χρειάζεται περίσσια ποιητική τέχνη και έμπνευση.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Η περίπτωση του Πλάτωνα
Δήθεν αστυνομικό
Το τερατώδες με ποικίλες μορφές
Τα παιδιά θέλουν γονείς
Βιβλία σαν τον καθρέφτη του κόσμου
Ενας αυτόπτης μάρτυρας του μεγάλου πολέμου
Τα δημιουργικά πάθη
Εκστρατείες και Ηφαίστεια
Πάντα στην πόλη αυτή θα φτάνεις
Ιστορίες φτιαγμένες από χαρμολύπη
Καλωσόρισμα φθινοπώρου
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Η περίπτωση του Πλάτωνα
Δήθεν αστυνομικό
Το τερατώδες με ποικίλες μορφές
Η φωνή μιας γυναίκας
Τα παιδιά θέλουν γονείς
Βιβλία σαν τον καθρέφτη του κόσμου
Ενας αυτόπτης μάρτυρας του μεγάλου πολέμου
Τα δημιουργικά πάθη
Εκστρατείες και Ηφαίστεια
Πάντα στην πόλη αυτή θα φτάνεις
Ιστορίες φτιαγμένες από χαρμολύπη
Καλωσόρισμα φθινοπώρου
Συνέντευξη Στέλιος Χαραλαμπόπουλος
Το φανταστικό ταξίδι στην ποίηση του Φερνάντο Πεσσόα και του Κωνσταντίνου Καβάφη
Το βλέμμα του χρόνου
Αδύνατος, με σκούρη γραβάτα
Από τις 4:00 στις 6:00
Ενας μουσικός μήνας
Θηλυκός ροκ χαμαιλέοντας
Άλλες ειδήσεις
Ο Malcolm Lowry κάτω από το ηφαίστειο