Έντυπη Έκδοση

Ενας αυτόπτης μάρτυρας του μεγάλου πολέμου

Sidney Rogerson

Στα Χαρακώματα του Α' Παγκοσμίου Πολέμου

Αναμνήσεις από τη Μάχη του Σομ 1916

εκδ. Ιωλκός, 2009, σ.200, 18 ευρώ

Ο συγγραφέας αυτού του βιβλίου έχει πεθάνει εδώ και πολλά χρόνια (1968). Γεννήθηκε το 1894 και από το Σώμα Εκπαίδευσης Αξιωματικών του Κέμπριτζ στάλθηκε απ' ευθείας στο Σύνταγμα του δυτικού Γιορκσάιρ, που συμμετείχε στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο.

Ελαβε μέρος στη μάχη της Somme (Σομ), που είναι περιοχή της Γαλλίας στη Μάγχη, όπου οι αγγλογαλλικές δυνάμεις κατόρθωσαν να νικήσουν τους Γερμανούς το 1916.

Η μάχη της Σομ αποτέλεσε μια προσπάθεια να κερδηθεί έδαφος και να ανακουφιστεί το μέτωπο του Βερντέν στη διάρκεια του Α' Παγκοσμίου Πολέμου. Στο τέλος της πολεμικής επιχείρησης της Σομ οι συμμαχικές δυνάμεις είχαν προχωρήσει σε απώτατο βάθος μόλις 12 χιλιομέτρων απωθώντας πολύ λίγο τους Γερμανούς. Γι' αυτή τη στρατιωτική «επιτυχία» χάθηκαν σχεδόν 1.000.000 ζωές, βρετανών, γάλλων και γερμανών στρατιωτών.

Ο συγγραφέας ρίχνει ευθείες βολές στην πρακτική των στρατηγών να παρατάσσουν τους άνδρες τους σε θέση μάχης χωρίς να γνωρίζουν επαρκώς τις πραγματικές συνθήκες των ενεργών μετώπων. Γράφει χαρακτηριστικά: «Τι μπορούσαν να ξέρουν από τους χάρτες τους οι άνδρες του Γενικού Επιτελείου που διέτασσαν τις τρομερές επιθέσεις στον ποταμό Σομ, για τη λάσπη; Αν ήξεραν, ποτέ δεν θα πίστευαν ότι η ανθρώπινη σάρκα και το αίμα θα μπορούσαν σχεδόν να επιτύχουν το ακατόρθωτο και συχνά να καταφέρουν να εκτελέσουν διαταγές που δεν θα έπρεπε να έχουν εκδοθεί ποτέ» (σελ. 25).

Παρ' όλ' αυτά ο Σίντνεϊ Ρότζερσον, που το 1954 ανέλαβε τη θέση του συμβούλου στη Διεύθυνση Δημοσίων Σχέσεων του βρετανικού υπουργείου Στρατιωτικών, έπειτα από προσωπικό αίτημα του Ουίνστον Τσόρτσιλ, εκδηλώνει μια δυσπιστία προς εκείνους που αποκαλεί «ειρηνιστές» και που εκφράζονται ανοιχτά κατά των δεινών του πολέμου.

«Οι ειρηνιστές -γράφει ο Ρότζερσον- μπορεί να αγανακτούν με τη φρίκη του πολέμου, σύλλογοι και σωματεία μπορεί να τον καταδικάζουν με έντονα ψηφίσματα και να δηλώνουν επίσημα ότι δεν πρέπει να γίνει ξανά πόλεμος, αλλά το γεγονός παραμένει ότι τα χρόνια του πολέμου, όσο τρομακτικά και αν ήταν μερικές φορές κι όσο δυσάρεστα κι αν ήταν συχνά, θα ξεχωρίζουν στη μνήμη αμέτρητων από εκείνους τους ανθρώπους που πολέμησαν, ως η ευτυχέστερη περίοδος της ζωής τους. Και η εξήγηση αυτού του απίστευτου ίσως γεγονότος είναι ότι μπορεί μεν ο πόλεμος να ελευθερώνει τις χειρότερες ιδιότητες του ανθρώπου, αναδεικνύει όμως και τις καλύτερες».

Σύμφωνα με τον συγγραφέα, ο πόλεμος ανέβαζε τη συντροφικότητα και συνέβαλλε στην εκδήλωση του εξευγενισμένου εαυτού, που «μέσα στον ζοφερό κερδοσκοπικό αγώνα της ειρηνικής ζωής ατροφεί τόσο συχνά», λόγω της έλλειψης της ευκαιρίας τού να εκφραστεί. «Παρ' όλη την προπαγάνδα περί χριστιανικής συντροφικότητας και διεθνούς ειρήνης, τώρα, σ' ένα γραφείο επιχείρησης, υπάρχει μεγαλύτερη εχθρότητα, ασπλαχνία και έλλειψη συντροφικότητας παρά σε μια ταξιαρχία πεζικού στη Γαλλία τότε» (σσ. 97-98).

Ανάμεσα στις γραμμές των αναμνήσεων του Ρότζερσον διακρίνουμε το βαθύτερο σκεπτικό που καθορίζει την ψυχοσύνθεση και τη νοοτροπία ενός μεγάλου τμήματος του βρετανικού λαού, που αποδέχεται την καθεστηκυία τάξη, αλλά που κάνει παράλληλα και κριτικές επισημάνσεις.

Ο Ρότζερσον γράφει με ειλικρίνεια και ερμηνεύει τα γεγονότα που ζει σύμφωνα με τα πιστεύω του, όπως βέβαια συμβαίνει με κάθε άνθρωπο. Ετσι δεν μπορεί να κρυφτεί και μια δυσπιστία, αν όχι και αντιπάθεια, προς τους Γάλλους, όπως και η βεβαιότητα ότι ο Βρετανός είναι καλύτερος από τον Γάλλο.

Αν σκεφτούμε ότι στις μέρες μας είναι ζήτημα αν υπάρχει κανείς στη ζωή από τους στρατιώτες που συμμετείχαν στα πολεμικά μέτωπα του Α' Παγκοσμίου Πολέμου, οι αναμνήσεις ενός αυτόπτη μάρτυρα μιας εποχής μάς προσφέρουν πολύτιμα στοιχεία για να την αξιολογήσουμε. Γιατί ο γραπτός λόγος μάς προσφέρει αυτή τη μεγάλη ευκαιρία -την οποία δεν θα είχαμε διαφορετικά- να «συνομιλήσουμε» με κάποιον που δεν υπάρχει στη ζωή - αν και δεν θα μπορούσε να δώσει άμεσες απαντήσεις στις αντιρρήσεις και στις διαφωνίες μας.

Ο Σίντνεϊ Ρότζερσον θέλει να πιστεύει ότι διερμηνεύει βαθύτερα «τα πραγματικά συναισθήματα» της πλειονότητας των Βρετανών στρατιωτών που έζησαν τη λαίλαπα του Α' Παγκοσμίου Πολέμου. Ο συγγραφέας παραθέτει τις αναμνήσεις του με μια γλώσσα απλή, που διευκολύνει τον αναγνώστη.

Το βιβλίο συνοδεύει φωτογραφικό ένθετο με στιγμιότυπα από τη ζωή των βρετανών στρατιωτών στα μέτωπα του πολέμου, όπως και κάποια σκίτσα του ίδιου του συγγραφέα από τα πεδία των μαχών.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Η περίπτωση του Πλάτωνα
Δήθεν αστυνομικό
Το τερατώδες με ποικίλες μορφές
Η φωνή μιας γυναίκας
Τα παιδιά θέλουν γονείς
Βιβλία σαν τον καθρέφτη του κόσμου
Τα δημιουργικά πάθη
Εκστρατείες και Ηφαίστεια
Πάντα στην πόλη αυτή θα φτάνεις
Ιστορίες φτιαγμένες από χαρμολύπη
Καλωσόρισμα φθινοπώρου
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Η περίπτωση του Πλάτωνα
Δήθεν αστυνομικό
Το τερατώδες με ποικίλες μορφές
Η φωνή μιας γυναίκας
Τα παιδιά θέλουν γονείς
Βιβλία σαν τον καθρέφτη του κόσμου
Ενας αυτόπτης μάρτυρας του μεγάλου πολέμου
Τα δημιουργικά πάθη
Εκστρατείες και Ηφαίστεια
Πάντα στην πόλη αυτή θα φτάνεις
Ιστορίες φτιαγμένες από χαρμολύπη
Καλωσόρισμα φθινοπώρου
Συνέντευξη Στέλιος Χαραλαμπόπουλος
Το φανταστικό ταξίδι στην ποίηση του Φερνάντο Πεσσόα και του Κωνσταντίνου Καβάφη
Το βλέμμα του χρόνου
Αδύνατος, με σκούρη γραβάτα
Από τις 4:00 στις 6:00
Ενας μουσικός μήνας
Θηλυκός ροκ χαμαιλέοντας
Άλλες ειδήσεις
Ο Malcolm Lowry κάτω από το ηφαίστειο