Έντυπη Έκδοση

Ο μυθοπλάστης Εντμουντ Κίλι

Ο Εντμουντ Κίλι είναι ένας Αμερικανός συγγραφέας που είναι Ελληνας. Το λέω επειδή υποψιάζομαι πως τόσα χρόνια που νταραβερίζεται με τα ελληνικά γράμματα και με τους έλληνες ποιητές, έχει μπει βαθιά μέσα στο DNA τους, έτσι ώστε να έχει ιδιωματικά πάρει κάτι απ' αυτό.

Κάποιος άλλος όμως θα μπορούσε να πει πως είναι ένας Ελληνας συγγραφέας που ζει χρόνια τώρα εδώ, ανάμεσά μας, πότε στην Αθήνα και πότε στη Θεσσαλονίκη, με μεγάλα διαλείμματα απουσίας στο Πρίνστον του Νιου Τζέρσεϊ.

Στην κατηγορία των νοσταλγών ανήκει ο Εντμουντ Κίλι, γιατί η σχέση του με το αντικείμενό του είναι άμεση, αφού η μυθοπλασία του ανατρέχει σε πραγματικούς χώρους για να τους αναγάγει σε μύθο: τη νοσταλγία τη ζει όχι μέσω της φαντασίωσης αλλά μέσα από συρτάρια μνήμης που ανοιγοκλείνει όταν θέτει σε κίνηση τα ανακλαστικά της.

Η Ελλάδα είναι ο γεωγραφικός τόπος της μυθοπλασίας του. Μια βόρειος Ελλάδα που ξεκινά από τις αλάνες της American Farm School της προπολεμικής Θεσσαλονίκης και τον Θερμαϊκό Κόλπο και φτάνει ίσαμε την Κασσάνδρα και τα περίχωρα της πρωτεύουσας του Βορρά.

Τρία μυθιστορήματα του Κίλι κυκλοφόρησαν στα ελληνικά. Είναι Τα ημερολόγια μιας έρημης χώρας, το 1986, Το καλοκαίρι της αθωότητας, το 1993, και Η σπονδή, και τα τρία από τις εκδόσεις Εξάντας. Τόσο στο Καλοκαίρι της αθωότητας όσο και στη Σπονδή έχουμε ως πρωταγωνιστή έναν αμερικανό έφηβο στο πρώτο και έναν αμερικανό τριαντάρη στο δεύτερο, που επιστρέφουν στην ίδια πόλη για διαφορετικούς λόγους. Στο Καλοκαίρι της αθωότητας ο έφηβος ερωτεύεται την ελληνοεβραία Μάγδα Σεβίλας, τρία χρόνια μεγαλύτερή του και δασκάλα του των Γερμανικών. Είναι ακόμη μαθητής Γυμνασίου και η γνωριμία του με τη Μάγδα θα καταλήξει σ' έναν έρωτα που θα τον χαράξει τόσο βαθιά που μετά τον πόλεμο θα τον αναγκάσει να επιστρέψει στη Θεσσαλονίκη. Οι δύο νέοι πέφτουν στα δίχτυα ενός παράφορου νεανικού έρωτα, δένονται και ξεκινάνε μια ερωτική ιστορία κάτω απ' τη σκιά του επερχόμενου πολέμου. Εχουμε ένα νεαρό ζευγάρι που αψηφά τις συμβάσεις της εποχής πηγαίνοντας κόντρα στο ρεύμα των παραδόσεων και των προκαταλήψεων. Εχουμε έναν έρωτα που ξετυλίγεται αδάμαστος και αναπτύσσεται μέσα στο ελληνικό βορειοελλαδίτικο τοπίο. Το μυθιστόρημα ρέει με ακατάπαυστο ρυθμό, οι ήρωές του είναι ολοζώντανοι και το βιβλίο το διατρέχει ένα λεπτό χιούμορ, ακριβώς όπως είναι λεπτό το χιούμορ του συγγραφέα του.

Τα Ημερολόγια μιας έρημης χώρας, σε μετάφραση της Χρύσας Τσαλικίδου, μας πάνε στην Καμπότζη, για να εξερευνήσουμε το δράμα αυτής της χώρας μέσα από βρόμικα πολιτικά παιχνίδια, ίντριγκες, Κόκκινους Χμερ, κινέζους εμπόρους, τον στρατό, τους διωγμούς, τις ξένες επεμβάσεις, τα παιχνίδια εξουσίας. Πρωταγωνιστεί μια 36χρονη γυναίκα, με ρίζες από Ευρώπη και Ασία, η οποία καταφέρνει να επιζήσει από απερίγραπτα γεγονότα, να δραπετεύσει απ' την πατρίδα της, να υιοθετήσει στην πορεία της ένα κορίτσι και να καταλήξει σε στρατόπεδο συγκέντρωσης στην Ταϊλάνδη. Συμπρωταγωνιστής, ένας Αμερικανός που αναζητεί την αλήθεια.

Στη Σπονδή ο Τίμοθι Γκάμον, αφού έχει γίνει ένας επιτυχημένος επιχειρηματίας, γιος αμερικανού ιεραπόστολου, επιστρέφει στη Σαλονίκη, στην πόλη όπου γεννήθηκε, για ένα κληρονομικό θέμα. Ερχεται να διεκδικήσει μια απροσδιόριστη, ασαφή κληρονομιά. Σε λίγες μέρες ανακαλύπτει ότι αυτή η κληρονομιά έχει πολλά βαρίδια, ενώ, σιγά σιγά, όσο το τοπίο ξεδιαλύνεται τόσο το παρελθόν αρχίζει να μορφοποιείται και να περιπλέκει τα πράγματα, αφού εμπλέκονται σ' αυτό ο Αχιλλέας, ο συνέταιρος του πατέρα του, με τη γυναίκα του την Κασσάνδρα αλλά και μ' έναν κωφάλαλο Αρμένη προστατευόμενό της. Στη σκηνή επανέρχεται και η παιδική φίλη τού Τίμοθι Γκάμον, η Ελένη, αλλά και οι σχέσεις του πατέρα του παίρνουν, με όλους, μια άλλη διάσταση, ώσπου διαπιστώνει ότι εκείνα που διατρέχουν τα πάντα μεταξύ όλων είναι η απάτη, η ψευτιά, τα μυστικά, ο δόλος, η ανευθυνότητα. Οι δικηγόροι κάνουν τη δουλειά τους και ο Τίμοθι, αντιμέτωπος με πρωτόγνωρες καταστάσεις, θα μείνει να το παλέψει. Και εδώ έχουμε τον Αμερικανό που επιστρέφει σε «γνωστά» αλλά όχι πατρώα εδάφη κάτι να διεκδικήσει. Και εδώ έρωτες και ίντριγκες φτάνουν σε μια κορύφωση. Και εδώ δύο κόσμοι συγκρούονται, η πλούσια Αμερική και η φτωχή Ελλάδα. Και εδώ υπάρχει η παιδική φίλη με την οποία γίνεται επανασύνδεση.

Στα πραγματολογικά στοιχεία: ο Εντμουντ Κίλι ήρθε οκταετής το 1936 στην Ελλάδα, όπου ο πατέρας του υπηρετούσε ως πρόξενος της Αμερικής στη Θεσσαλονίκη. Το 1939, έναν χρόνο πριν ξεσπάσει ο πόλεμος με τους Ιταλούς, η οικογένεια επιστρέφει στην Αμερική. Ο Κίλι ξαναγυρνά στην Ελλάδα το 1947 και για να εργασθεί ως εθελοντής στην προσπάθεια ανοικοδόμησης της κατεστραμμένης Ελλάδας. Τελικά είναι προνόμιο να μεγαλώνεις μέσα και ανάμεσα σε δύο κόσμους, τον ελληνικό και τον αμερικανικό. Και είναι χάρισμα να ακροβατείς στα όρια που ενώνουν και χωρίζουν αυτούς τους δύο κόσμους.Τώρα, αν υπάρχουν ομοιότητες μεταξύ του συγγραφέα και μερικών κεντρικών ηρώων του, δεν θα έλεγα ότι είναι εντελώς τυχαίο.

Στα μυθιστορήματα του Κίλι η αφήγηση είναι πυκνή, σφιχτή και στακάτη, χωρίς πλατειασμούς και περιττές περιγραφές. Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί το υλικό του είτε για να αποκαλύπτει πράγματα σκεπασμένα από τη σκόνη της Ιστορίας είτε για να αφηγηθεί τον βίο και την πολιτεία ενός αμερικανού εφήβου ή μεσήλικα που του μοιάζει και που μπαίνει στο πετσί του για να καταδείξει, μέσω του μύθου, τις απόκρυφες πτυχές της ανθρώπινης ψυχής μέσα από το ψεύδος, την απάτη, την αγάπη, το συναίσθημα, την ελπίδα, την προσμονή, το όνειρο, το αδιέξοδο, το άπιαστο, το φευγαλέο.

ΟΕντμουντ Κίλι είναι ένα πολυσχιδές φαινόμενο των αμερικανικών γραμμάτων, μιας και υπηρετεί με αφοσίωση, μεράκι και ζήλο εδώ και πάνω από 60 χρόνια πολλές μορφές του λόγου: έρευνα, μελέτη, δοκίμιο, μετάφραση, ποίηση, μυθιστόρημα, διήγημα. Είναι πολλά μαζί αθροίσματα πολλών μορφών λόγου, αλλά κυρίως είναι ο μεταφραστής της ελληνικής ποίησης και ο μυθιστοριογράφος. Στα μυθιστορήματά του αναζητεί την αλήθεια: σε όλα του τα βιβλία αυτό είναι κάτι που τον στοιχειώνει. Στην πορεία του αναζήτησης της αλήθειας αποκαλύπτει τον πυρήνα της ανθρώπινης ψυχής, είτε αυτή είναι εφηβική είτε ανήκει σ' έναν πράκτορα είτε σ' έναν επιχειρηματία είτε σε μια κυνηγημένη από την εξουσία στην Απω Ανατολή είτε σε απλούς χωρικούς που αντιστάθηκαν στον γερμανό κατακτητή, είτε ανήκει σ' έναν εγκληματία πολέμου. Οσο τρομακτική κι αν είναι αυτή η αλήθεια, ο συγγραφέας θα την αναζητήσει πάση θυσία, διότι τον ενδιαφέρουν όλες οι πτυχές της ανθρώπινης ψυχής, όπως τον ενδιαφέρουν οι ανθρώπινες σχέσεις, με τις τραγωδίες τους και με τις κωμικές τους πλευρές. Στη μυθοπλασία του ο Κίλι, αφού σκάψει βαθιά στο χώμα της ανθρώπινης συνθήκης, αναδεικνύει τη δύναμη της ανθρώπινης ψυχής, που μπορεί ακόμη και να ξεπεράσει το πεπρωμένο της για να φτάσει στην άλλη όχθη, φέρνοντας μικροανατροπές.

Η μυθοπλασία του Κίλι δέχεται κεντρίσματα από τη μνήμη, αλλά η ουσία, η βάση της, είναι η φαντασία. Μνήμη και φαντασία κοιμούνται στο ίδιο κρεβάτι, μοιράζονται την ίδια διαδρομή. Είναι μια μυθοπλασία εμβολιασμένη με σχήματα, ιδέες, μορφές, εικόνες, ιστορίες και παραστάσεις από το παρελθόν. Ισως από το δικό του παρελθόν. Και ο Εντμουντ Κίλι, ως άλλος Ιανός, έχει τη διττή φύση ώστε να ανήκει ταυτόχρονα και στην ακαδημαϊκή κοινότητα αλλά και στο λογοτεχνικό σινάφι: έπειτα από τόσα χρόνια που υπηρέτησε και τη λογοτεχνία και το κάμπους, μπορούμε να πούμε ότι η διδασκαλία του και το μεταφραστικό του έργο συνυπήρξαν με το συγγραφικό του έργο, έτσι ώστε τα δύο ν' αλληλοσυμπληρώνονται και η γραφή του να εξισορροπεί την καλλιτεχνική δημιουργία με τους ισχυρούς αρμούς της παιδείας και της μόρφωσης.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Φλας μπακ στην 3η Σεπτεμβρίου
Ιαπώνων σύνδρομα και ινδάλματα
Η διαπλανητική ρευστότητα μέσα από μια πολιτική αλληγορία
Το βιβλίο, όπως πρέπει να είναι
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Φλας μπακ στην 3η Σεπτεμβρίου
Ο μυθοπλάστης Εντμουντ Κίλι
Ιαπώνων σύνδρομα και ινδάλματα
Η διαπλανητική ρευστότητα μέσα από μια πολιτική αλληγορία
Το βιβλίο, όπως πρέπει να είναι
Εικαστικά
Σκηνοθετημένα γλυπτά
Σημειώσεις για τις φωτογραφίες του Νιζίνσκι
Ο Αγγελος Δεληβορριάς στην Κρήτη:
Με συγκρατημένη οργή
Γράμμα από την Θεσσαλονίκη
Ινστιτούτο ομορφιάς
Γράμμα από την Κω
Ντοματοπόλεμος
Από τις 4:00 στις 6:00
Παράδεισος ή Κόλαση
Ο «παράνομος» της μουσικής κάντρι
Άλλες ειδήσεις
Υπόθεση «εξώφυλλο»