Έντυπη Έκδοση

Γράφοντας για το σοκ

Ποιος θα το περίμενε... Παραμονές της συμπλήρωσης δέκα χρόνων από την κατάρρευση των Δίδυμων Πύργων κι από τον εγκλωβισμό της ανθρωπότητας στον «πόλεμο κατά της τρομοκρατίας», οι κυοφορούμενες εκδόσεις στις ΗΠΑ που σχετίζονται με τη θλιβερή επέτειο είναι μάλλον λιγοστές.

Σύμφωνα με ρεπορτάζ της δημοφιλούς ιστοσελίδας «Huffington Post», οι μεγάλοι εκδοτικοί οίκοι κρατούν χαμηλά τους τόνους, ρίχνοντας το βάρος τους σε ανατυπώσεις ήδη δοκιμασμένων τίτλων, είτε πρόκειται για μαρτυρίες επιζώντων, είτε για έρευνες στα άδυτα της Αλ Κάιντα και της CIA, είτε για συλλογές άρθρων και οπτικοακουστικών ντοκουμέντων, όπως αυτή του CBS News «What we saw».

Ανάμεσά τους και το «11/9» του Νόαμ Τσόμσκι που στόμα με στόμα έγινε διεθνές μπεστ σέλερ και το οποίο ανατυπώνει αυτές τις μέρες και η «Αγρα» εδώ (μετ. Σ. Μιχαήλ): ένα τομίδιο αποτελούμενο από συνεντεύξεις του ριζοσπάστη διανοούμενου αμέσως μετά το «φρικαλέο έγκλημα», όπως το χαρακτήριζε κι ο ίδιος, όπου τόνιζε την «ανηθικότητα» της αμερικανικής πολιτικής, στηλιτεύοντας τις βαρβαρότητες που είχε διαπράξει η πατρίδα του -από τις σφαγές των Ινδιάνων έως τη στήριξη δικτατορικών καθεστώτων, κι από τις «ανθρωπιστικές» επεμβάσεις στην Ευρώπη ή τον Περσικό κόλπο έως την εισβολή στο Αφγανιστάν.

Τι άλλο άντεξε από την εκδοτική πλημμυρίδα που σημειώθηκε στις αρχές της δεκαετίας και επανέρχεται φέτος στην αγγλόφωνη αγορά; Το βραβευμένο με Πούλιτζερ «The looming tower» του δημοσιογράφου του «Νιου Γιόρκερ», Λόρενς Ράιτ, εξακολουθεί να θεωρείται σημαντικότατη πηγή πληροφοριών για τη στελέχωση και τη δράση της Αλ Κάιντα καθώς και για την αντιζηλία και την πλήρη έλλειψη συντονισμού ανάμεσα σε CIA και FBI, Στέιτ Ντιπάρτμεντ και Πεντάγωνο. Το ίδιο και το «Ghost Wars» του επίσης βραβευμένου με Πούλιτζερ Στιβ Κολ, ο οποίος το 2004 αναγκάστηκε να παραιτηθεί από αρχισυντάκτης της «Washington Post», μετά τη δημοσίευση έρευνας που αποκάλυπτε πόσο ελάχιστος χώρος είχε δοθεί σε άρθρα που αμφισβητούσαν τις κυβερνητικές θέσεις πριν από την εισβολή στο Ιράκ.

Για την Πατρίτσια Μπόστελμαν, από το τμήμα μάρκετινγκ της αλυσίδας βιβλιοπωλείων Barnes & Noble, «η απόφαση των εκδοτών να είναι πιο προσεκτικοί, είναι σοφή. Οι φετινές τους προτάσεις μοιάζει να διαπερνώνται από έναν πολύ συγκεκριμένο στόχο: να διαφυλάξουν τη μνήμη και να τιμήσουν τους ήρωες». Ηρωες, όπως η Λορίν Μάνινγκ, που λίγο έλειψε να καεί ζωντανή, και παρά τα εγκαύματα που σημάδεψαν όλο της το σώμα, κατάφερε ν' ανασυγκροτηθεί. Πλάι στη μαρτυρία της «Unmesured strenght», θα 'ρθεί να προστεθεί κι εκείνη του καθηγητή ιστορίας και ψυχαναλυτή Τσαρλς Στρόζιερ που έχασε πολλούς μαθητές κατά την 11η Σεπτεμβρίου και ο οποίος στο «Until the fires stopped burning» μιλά για τις συνέπειες του σοκ που ταλανίζουν ακόμα όσους επιζώντες ζήτησαν από τον ίδιο στήριξη.

Μ' ενδιαφέρον αναμένεται και το «The Black Banners» του αμερικανολιβανέζου πρώην πράκτορα του FBI Αλί Σουφάν, που έχει πάρει πολλές συνεντεύξεις από υπόπτους για τρομοκρατία κι έχει κατακρίνει τις αποτρόπαιες μεθόδους βασανιστηρίων στις οποίες επιδίδονται οι ΗΠΑ, όπως οι εικονικοί πνιγμοί. Ποια άραγε από τα παραπάνω βιβλία θα μεταφραστούν στη γλώσσα μας; Η «Απορύθμιση του κόσμου», πάντως, του Γαλλολιβανέζου Αμίν Μααλούφ, που προτείνει ο Bloomsbury, ήδη κυκλοφορεί από την «Ωκεανίδα» (μετ. Χ. Σαμαρά): ένα πολύπλευρο δοκίμιο που αναλύει τις καταβολές της δυσπιστίας του μουσουλμανικού και γενικότερα του Τρίτου Κόσμου απέναντι στη Δύση, εστιάζει στην ηθική χρεοκοπία της Αμερικής ως υπερδύναμης, κι ευελπιστεί για έναν κόσμο που δεν θα εκροχιάζεται προς το μίσος και τη φτώχεια όπως ο σημερινός.

Τ' αντανακλαστικά των δικών μας εκδοτών σε σχέση με την «κληρονομιά» της 11ης Σεπτεμβρίου και τα φαινόμενα της πολιτικής βίας και της τρομοκρατίας, φάνηκαν κυρίως στο χώρο του δοκιμίου και του μυθιστορήματος. Στη δεκαετία που μεσολάβησε διαβάσαμε αναλύσεις στοχαστών όπως ο Χάουαρντ Ζιν, ο Μπερνάρ Ανρί Λεβί και ο Σλαβόι Σίζεκ, διαπιστώνοντας παράλληλα τον σκεπτικισμό του Γκορ Βιντάλ για τα κίνητρα του πολέμου στο Αφγανιστάν («Ονειρα πολέμου», Scripta), τη δηκτική ειρωνεία του βρετανού φιλοσόφου Τζον Γκρέι απέναντι στη θεοποίηση της επιστήμης και της τεχνολογίας («Η Αλ Κάιντα και η νεωτερικότητα», Μεταίχμιο), όπως και την πεποίθηση του Ολιβιέ Ρουά, ενός από τους εγκυρότερους μελετητές του πολιτικού Ισλάμ, ότι οι εξελίξεις που θεωρούνται απότοκες της πρωτοφανούς επίθεσης που δέχτηκαν στο έδαφός τους οι ΗΠΑ, είχαν τεθεί σε κίνηση πολύ καιρό πριν («Οι αυταπάτες της 11ης Σεπτεμβρίου», Εστία).

Το ίδιο διάστημα, όμως, είχαμε την ευκαιρία να δούμε και σε τι βαθμό επηρεάστηκε η λογοτεχνία από την τραγωδία αυτή. Από τους πρώτους που έδωσαν σχετικό δείγμα γραφής ήταν ο Τζον Απντάικ με τον «Τρομοκράτη» (μετ. Α. Κορτώ, Καστανιώτης), το 22ο και τελευταίο του μυθιστόρημα, προσπαθώντας να κατανοήσει την έχθρα και το μίσος που μπορεί να νιώσει για τον δικό του, δυτικό κόσμο, ένας οπαδός του Ισλάμ. Τέτοιος είναι ο σκουρόχρωμος ήρωάς του με τις ιρλανδέζικες και τις αιγυπτιακές ρίζες, ένας νεαρός στερημένος από φίλους, σεξ και στοργή που, περικυκλωμένος από την «ασχήμια του κόσμου», καταλήγει να γίνει μάρτυρας της τζιχάντ.

Ανάλογης προβληματικής είναι και το «Σκοτώστε τους όλους» του Αλγερινού Σαλίμ Μπεσί (μετ. Κ. Γούλα, Νεφέλη), στο οποίο παρακολουθούμε το τελευταίο εικοσιτετράωρο ενός οργισμένου μουσουλμάνου καμικάζι, που έχοντας μάταια μοχθήσει να γίνει αποδεκτός στη Δύση, οδηγείται στον μηδενισμό. Ενώ στον «Απρόθυμο φονταμελιστή» του Αγγλοπακιστανού Μοχσίν Χαμίντ (μετ. Π. Ισμυρίδου, Πάπυρος), απλώνεται ο μονόλογος ενός σύγχρονου «γενίτσαρου» κινούμενου μεταξύ Λαχώρης και Νέας Υόρκης, ο οποίος προκειμένου να μην γίνει στόχος της αντιτρομοκρατικής υστερίας που συνεπήρε τις ΗΠΑ, γυρίζει την πλάτη στο αμερικανικό του όνειρο.

Συγγραφέας που ήδη από τη δεκαετία του '70 είχε «προφητεύσει» την καταστροφή των Δίδυμων Πύργων κι έχει καταπιαστεί όσο λίγοι σύγχρονοί του με το ζήτημα της τρομοκρατίας, ο Ντον Ντε Λίλο έδωσε το 2007 ένα από τα πιο βατά και ρεαλιστικά του έργα, το «Ανθρωπος σε πτώση» (μετ. Ε. Φρυδά, Εστία). Κεντρικός ήρωας εδώ, είναι ένας από τους επιζώντες της επίθεσης που αναζητά μαζί με την οικογένειά του έναν καινούριο βηματισμό, σ' έναν κόσμο κατακερματισμένο, παραδομένο στην κυριαρχία του χρήματος και της εικόνας, γεμάτο σύγχυση και αναπάντητα ερωτήματα.

Ο Τζέι Μακ Ινερνι, επίσης, που δεκαετίες τώρα αντλεί το υλικό του από τα νεοϋρκέζικα ήθη, άδραξε την ευκαιρία να ξανασυναντηθεί με τους πρωταγωνιστές του παλιότερου μυθιστορήματός του «Μανχάταν» και να κλέψει στιγμιότυπα από την καθημερινότητά τους με φόντο τα ερείπια της 11ης Σεπτεμβρίου, επιτρέποντάς τους να επανεκτιμήσουν όσα θεωρούσαν δεδομένα και ανιχνεύοντας τι συνιστά πλέον για τους ίδιους «Καλή ζωή» (μετ. Μ. Ζαχαριάδου, Πόλις). Στο ίδιο κλίμα κινείται και η Κλερ Μεσούντ, αφηγούμενη στα «Παιδιά του αυτοκράτορα» (μετ. Ε. Τσουκαλά, Πάπυρος) τις φιλίες, τους έρωτες και τις φιλοδοξίες μιας παρέας τριαντάρηδων ενώ γύρω τους όσες αξίες έμοιαζαν σταθερές έχουν καταρρεύσει.

Ο Τζόναθαν Σάφραν Φόερ από τη μεριά του, από τους πιο πολυσυζητημένους νέους αμερικανούς συγγραφείς, στο «Εξαιρετικά δυνατά και απίστευτα κοντά» (μετ. Ε. Ηλιοπούλου, Μελάνι) υιοθετεί το προσωπείο ενός ιδιοφυούς όσο και αθώου εννιάχρονου αγοριού που γαντζώνεται από τη φαντασία του για ν' αντιμετωπίσει τη μαύρη τρύπα που άφησε μέσα του η ξαφνική απώλεια του πατέρα του τη μοιραία εκείνη ημέρα. Κι αν ο μετρ της κυβερνοπάνκ λογοτεχνίας Ουίλιαμ Γκίμπσον μπόλιασε το εφιαλτικό μελλοντολογικό του θρίλερ «Αναγνώριση προτύπων» με αναδρομικές αναφορές στην 11η Σεπτεμβρίου (μετ. Γ. Μπαρουξής, Αίολος), ο Ιαν Μακ Γιούαν κατάφερε με το «Σάββατο» (μετ. Κ. Σχινά, Νεφέλη) να δείξει σ' όλο της το μεγαλείο την αμηχανία και το φόβο του προνομιούχου δυτικού ανθρώπου μπροστά στις καινοφανείς «ασύμμετρες» απειλές.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Λογοτεχνία
Σχετικά θέματα: Λογοτεχνία
Από το Χόλιγουντ στη Σκιάθο
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Κινηματογράφος
Κόπηκαν στο γύρισμα
Έρωτας δεσμώτης
Μουσική
Μουσικές συμμαχίες
Χορός
Θα κρατήσουν οι χοροί
Λογοτεχνία
Από το Χόλιγουντ στη Σκιάθο
Γράφοντας για το σοκ
Εικαστικά
Ο Ελύτης για τους ζωγράφους
«Για κάποιαν απόχρωση του μωβ...»
Με έμπνευση τα ποιήματα
Η εξέγερση των χρωμάτων
Συνέντευξη:Ντάνιελ Κρεγκ
«Εγώ παλικαράς;»