Έντυπη Έκδοση

Ψευτοδιλήμματα και πολιτική βούληση

«Πού θα βρούμε τα λεφτά;» Σε αυτό το ερώτημα αναλώθηκε μεγάλο μέρος της προεκλογικής εκστρατείας. Ετέθη και ένα συνακόλουθο δεύτερο ερώτημα: «Πείτε μας συγκεκριμένα μέτρα και όχι θεωρίες». Ομως και τα δύο αυτά ερωτήματα αποτελούν ψευτοδιλήμματα: το κυρίαρχο ζήτημα είναι η κατεύθυνση και οι προτεραιότητες της οικονομικής (και κοινωνικής) πολιτικής.

Δύο είναι οι πιθανές επιλογές: Θα κινηθούμε στη σφαίρα της δημοσιονομικής πειθαρχίας και εξυγίανσης ως αναγκαίο προαπαιτούμενο της αποτελεσματικής λειτουργίας της οικονομίας (νεο-φιλελεύθερη άποψη) ή θα λειτουργήσουμε στο πλαίσιο του νεο-κεϊνσιανού (μετα-κεϊνσιανού) προτύπου;

Στην πρώτη περίπτωση, προτεραιότητά μας είναι η καταπολέμηση των δημοσιονομικών ελλειμμάτων και στον στόχο αυτό θα «υποτάξουμε» όλες τις λοιπές διαστάσεις της οικονομικής πολιτικής. Στη δεύτερη περίπτωση, απόλυτη προτεραιότητά μας αποτελεί η ανάπτυξη (και η συνακόλουθη μείωση της ανεργίας), οπότε θα «προσαρμοστούν» αναλόγως όλες οι λοιπές διαστάσεις (ακόμη και η δημοσιονομική πειθαρχία) της οικονομικο-κοινωνικής πολιτικής που θα κληθούν να υπηρετήσουν τις ανάγκες της οικονομικής ανάπτυξης.

Σε κάθε περίπτωση, η δημοσιονομική πολιτική περιορίζεται στην ισοζύγιση των εξόδων προς τα έσοδα του κράτους και μόνον εμμέσως έχει επιπτώσεις στη συνολική οικονομική λειτουργία. Επισημαίνεται ότι στον κρατικό προϋπολογισμό τα διαχειριζόμενα ποσά ανέρχονται σε 65 περίπου δισ. ευρώ, ενώ το ΑΕΠ (δηλαδή ο ετησίως παραγόμενος -και καταγραφόμενος και φορολογούμενος- πλούτος) υπολογίζεται στα 260-280 δισ. ευρώ περίπου.

Εννοείται ότι, ανάλογα με τις προτεραιότητες που θέτουμε, θα (ανα)προσαρμοστεί και ο κρατικός προϋπολογισμός. Εδώ, καλούμαστε να απαντήσουμε σε δύο τουλάχιστον προκαταρκτικά ερωτήματα:

Από ποιες πηγές θα αντλήσουμε τα φορολογικά και λοιπά έσοδα του Δημοσίου; Ποιους και σε ποιον βαθμό θα φορολογήσουμε; Σήμερα, τα έσοδα του προϋπολογισμού προέρχονται, κυρίως, από έμμεσους φόρους (35 δισ. ευρώ), ενώ οι άμεσοι φόροι υπολείπονται ουσιωδώς (27 δισ. ευρώ), σ' αντίθεση με την πρακτική των λοιπών χωρών-μελών της Ε.Ε. Θα παραμείνουμε σ' αυτήν την επιλογή ή θα αντιστρέψουμε τη σχέση άμεσων-έμμεσων φόρων; Ακόμη, θα εξακολουθήσουμε να τηρούμε την αναλογία άμεσων φόρων προερχόμενων από φυσικά πρόσωπα (15 δισ. ευρώ) και προερχόμενων από νομικά πρόσωπα (περιλαμβανομένων και των επιχειρήσεων του Δημοσίου, που ανέρχονται σε 4,5 δισ. ευρώ) ή θα διαφοροποιήσουμε και τη σχέση αυτή; Ως συμπέρασμα μπορεί να συναχθεί ότι υπάρχει ευρύτατο πεδίο ανακαθορισμού των πηγών προέλευσης των εσόδων του κράτους.

Αρκεί, βέβαια, τα έσοδα να εισπράττονται. Επισημαίνεται ότι νέα (προ μηνός) έκθεση του ΟΟΣΑ υπολογίζει σε 65 δισ. ευρώ ετησίως το ύψος της παραοικονομίας στην Ελλάδα, με συνέπεια την ετήσια απώλεια 15-17 δισ. ευρώ εσόδων του κρατικού προϋπολογισμού, που ισοδυναμούν με το 25% περίπου των σημερινών συνολικών εσόδων του προϋπολογισμού.

Πού θα κατευθυνθούν οι κρατικές δαπάνες; Σε ποιες κατηγορίες δαπανών θα δοθεί προτεραιότητα; Είναι θέμα πολιτικής βούλησης και προσαρμογής στις προτεραιότητες της οικονομικής πολιτικής. Θα προτιμηθούν οι αναπτυξιακές επιλογές (στις οποίες περιλαμβάνεται και η στήριξη των μεσοκατώτερων εισοδηματικών στρωμάτων, που με τη σειρά της δημιουργεί πρόσθετη αγοραστική δύναμη και αντίστοιχη ζήτηση) ή θα επικρατήσουν στενά και άκαμπτα δημοσιονομικά κριτήρια;

Τα ετήσια πλεονάσματα του κρατικού προϋπολογισμού προκύπτουν κυρίως από τέσσερις αλληλεξαρτώμενες πηγές (πέραν της παραγωγικότητας): τη μείωση των δαπανών, την αύξηση των φόρων, την αποτελεσματική καταπολέμηση της φοροδιαφυγής και τον δανεισμό. Ο κατά περίπτωση και αναλόγως της εκάστοτε συγκυρίας συνδυασμός των πηγών αυτών έχει τεράστιες δυνατότητες εναλλακτικών προσεγγίσεων, ενώ η τελική επιλογή αποτελεί και πάλι ζήτημα πολιτικής βούλησης.

Βέβαια, ακόμη και αν δεχθούμε ότι υπάρχουν τα απαιτούμενα χρήματα (ή μπορούν να υπάρξουν με την αλλαγή των προτεραιοτήτων της πολιτικής), μπορεί να προβληθεί η ένσταση ότι τα χρήματα χρειάζονται άμεσα αφού -εκτός άλλων αναγκών- μας περιμένει και η Ε.Ε. και οφείλουμε να καταθέσουμε, σε ασφυκτικές προθεσμίες, συγκεκριμένο πρόγραμμα μείωσης των ελλειμμάτων.

Νομίζω ότι η απάντηση μπορεί να προέλθει από δύο κατευθύνσεις:

* Σε επίπεδο Ε.Ε. τα πάντα είναι θέμα διαπραγμάτευσης: εξαρτάται από το πόσο πειστικό θα είναι το πρόγραμμα μείωσης των ελλειμμάτων που θα καταθέσουμε, με δεδομένο, μάλιστα, ότι 20 από τις 27 χώρες μέλη παρουσιάζουν αντίστοιχα με τα ελληνικά ελλείμματα.

* Σε επίπεδο ελληνικής οικονομίας, πηγές άντλησης εσόδων μπορεί να προκύψουν τόσο από την αξιοποίηση των (αναξιοποίητων μέχρι σήμερα κοινοτικών κονδυλίων του ΕΣΠΑ) όσο και από την αξιοποίηση της δυνατότητας έκδοσης ομολόγων, με τα οποία το κράτος μπορεί να εξοφλήσει τις οφειλές του προς κατασκευαστές, νοσοκομεία, ασφαλιστικά ταμεία κ.λπ.

Βέβαια, στην περίπτωση έκδοσης ομολόγων θα χρειαστεί προηγούμενη παρέμβαση, ώστε να μειωθεί η «λαιμαργία» των τραπεζών και να αποφευχθεί η εφαρμογή υψηλών επιτοκίων προεξόφλησης των ομολόγων που θα εκδοθούν (μπορεί να φθάσουν και μέχρι τα 20 δισ. ευρώ).

Ειδικότερα όμως στο θέμα της λειτουργίας των τραπεζών (καθώς και σε συγκεκριμένα άλλα θέματα, π.χ. στην αντιμετώπιση της ανεργίας μέσω του ΟΑΕΔ), ίσως έφθασε ο καιρός να αφαιρεθούν ειδικές λειτουργίες από το κράτος και να παραχωρηθούν στην κοινωνία και στους εκπροσώπους της, τους κοινωνικούς εταίρους (ίδρυση κοινής αναπτυξιακού χαρακτήρα τράπεζας, με δυνατότητες χαμηλότοκων παρεμβάσεων, μεταβίβαση των εκτελεστικών εξουσιών του ΟΑΕΔ στους κοινωνικούς εταίρους κ.λπ.).

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Οικονομία
Στη στήλη
Αναλύσεις
Άλλα θέματα στην κατηγορία Οικονομία της έντυπης έκδοσης
ΠΑΣΟΚ
Το βάρος στις κρατικές τράπεζες
Αγορές
Να βγει κανείς ή να μην βγει, ιδού η απορία
Οι αναλυτές της Citi
Η αβεβαιότητα επιστρέφει στους δείκτες
Πιστωτική συρρίκνωση
Ελπιδοφόρα deals «ψήθηκαν» στο Λονδίνο
Ετοιμάζουν την επόμενη φούσκα
Χρηματιστήριο Αθηνών
Φθινοπωρινό ράλι θέλουν οι αναλυτές
Γρίφος ο Οκτώβριος
Ο πονοκέφαλος του νέου πρωθυπουργού
Ζητείται... ζεστό χρήμα μέχρι το τέλος του χρόνου
Εκθεση της Κομισιόν
Κομισιόν: Οι κυβερνητικές επιλογές όξυναν την κρίση
Προβλέψεις ΙΟΒΕ
Μαύρο φθινόπωρο για τη βιομηχανία
Ευρωπαϊκή Ένωση
Συμμαχία στην Ε.Ε. για ελαστικότερα κριτήρια
Δημόσιο χρέος
Ακριβότερος ο δανεισμός για το ελληνικό Δημόσιο
Ασφαλιστικά Ταμεία
Κουβάρι χρεών πνίγει τα ταμεία
Λουκέτο ΑΣΠΙΣ
Τι πρέπει να προσέξουν όσοι έχουν συμβόλαια ζωής στην Ασπίς Πρόνοια
Ζητούνται στρατηγικοί επενδυτές στον «όμιλο»
Οφειλές 32 εκατ. ευρώ στην Aspis Holdings
Κυπριακό ενδιαφέρον για την Commercial Value
Olympic Air
Ρελάνς με Μακεδονικές Αερογραμμές
Επιχειρήσεις
Μέτωπα από το χθες
Νέο σαφάρι για τις υπερτιμολογήσεις
Μένουν εδώ μόνο τα... γραφεία
Παραδοσιακά πράσινο επιχειρείν
Προσωρινά σημεία πώλησης με αβάντες
Στη Βουλγαρία
Διεθνή
Το στοίχημα της κεντροαριστεράς στην Ιαπωνία
Ευρωπαϊκός εμφύλιος για τα σκληρά μέτρα
Εργασία-λάστιχο η «απάντηση» στην ανεργία