Έντυπη Έκδοση

Τα θεία δώρα της ζωής

**Κρίστοφερ Παολίνι

Μπρίσινγκρ

- (Η κληρονομιά, βιβλίο 3)

μτφρ.: Φωτεινή Μεγαλούδη

επιμέλεια: Γιώργος Κασαπίδης

εκδόσεις Πατάκη, σ. 1.002, 27,50 ευρώ

Το παραμύθι, ως λογοτεχνικό είδος, είτε λαϊκό είτε έντεχνο, είναι μια γραφή διδακτική. Σκοπεύει να διαμορφώσει καταλλήλως το παιδί, μέσω της γραφικής, πολύχρωμης και μαγικής μυθολογίας του, ώστε να γίνει -ας το θέσουμε απλά- καλός άνθρωπος. Να γίνει δηλαδή υπέρμαχος του Καλού και πολέμιος του Κακού. Χονδρικώς, να αγαπά τη γονική εστία, τον συνάνθρωπο, την πατρίδα, τους νόμους και τον Καλό Θεό που τον έπλασε και το προίκισε με το θείο δώρο της ζωής. Πάρα πολύ λίγοι έντεχνοι, κυρίως, παραμυθάδες, κατόρθωσαν, παραμένοντας επιφανειακά στο κλασικό ιδεολογικό και φιλοσοφικό του σχήμα, να υπερβούν τον παραδοσιακό, αρχετυπικό αυτόν κανόνα του και να συλλάβουν, υπό το πρόσχημα της εξωτικής ιστορίας του, την αληθινή όψη -και πραγματικότητα -του κόσμου. Οι αδελφοί Γκριμ, ο Αντερσεν, ο Περό, ο Λιούις Κάρολ, ο Κάρλο Κολόντι είναι οι σπουδαιότεροι. Απευθύνονται στον νέο άνθρωπο, στο παιδί, αλλά η αποκρυπτογράφηση των απαράμιλλων, γοητευτικών παραμυθιών τους μπορεί να προβληματίσει, έως και να συγκλονίσει, τον ενήλικο σκεπτόμενο, τόσο όσο δεν το καταφέρνει ένα μεγάλο μέρος της ενήλικης λογοτεχνίας, της «στρατευμένης» ιδίως, η οποία επαίρεται συνήθως ότι αποκαλύπτει τον κόσμο - και τα νοσήματά του.

Αυτά μέχρι να εμφανιστεί στη φανταστική λογοτεχνία το λεγόμενο φάνταζι που, επί της ουσίας, αντιγράφει ως επί το πλείστον με εξεζητημένο τρόπο το κλασικό παραμύθι, και που αργότερα θα μετονομαστεί, λόγω της πομπώδους βιαιότητάς του, σε ηρωική φαντασία. Διασημότερος εκπρόσωπος του πρώτου, ο άγγλος συγγραφέας Τζ. Ρ. Ρ. Τόλκιν, του δεύτερου είδους, ο αμερικανός συγγραφέας Ρόμπερτ Χάουαρντ, ο «πνευματικός» πατέρας του Κόναν του βάρβαρου. Τους αντέγραψαν κατά κόρον, με αποκαρδιωτικά μάλλον αποτελέσματα, πλήθος «συγγραφέων». Διότι, αν οι προαναφερόμενοι συγγραφείς αντανακλούσαν την κοινωνικοπολιτική πραγματικότητα της εποχής τους, μέσω μιας επινοημένης μυθολογίας με γραφή που τους εξέφραζε, οι μιμητές τους απλώς αρκέστηκαν στην αντιγραφή του εξωτερικού κελύφους της θεματικής τους. Και τα δύο είδη δέχτηκαν τη χαριστική βολή όταν τα παρέλαβε ο κινηματογράφος και, κυρίως, όταν εμφανίστηκαν τα ηλεκτρονικά παιχνίδια. Ετσι, τα κείμενα των συγγραφέων, μια και δεν προέρχονταν από γνήσια μελέτη των αρχετύπων του είδους, μυθολογίες των λαών και έπη, ήταν -και είναι- όχι μόνον εντελώς κενά ιδεολογικού περιεχομένου, αλλά και κακογραμμένα, με βασικό αρνητικό στοιχείο τους το γεγονός ότι το ένα αντιγράφει το άλλο. Αυτή είναι η πραγματικότητα. Αλλά το πλέον απογοητευτικό είναι η επιβράβευσή τους από το κοινό. Επειδή, όμως, το πρόβλημα είναι καθαρά θέμα παιδείας, το «φαινόμενο» πρέπει να θεωρείται και αναμενόμενο και φυσικό.

Σ' αυτή, λοιπόν, την καινούρια γενιά «συγγραφέων», που με την εμφάνισή της διαμορφώνει αισθητική και τρόπο σκέπτεσθαι, όχι μόνο περί τα λογοτεχνικά, ανήκει και ο νεαρός συγγραφέας Κρίστοφερ Παολίνι. Εντελώς απαίδευτος - σύμφωνα με τις πληροφορίες, έλαβε, λέει, μια κάποια στοιχειώδη εκπαίδευση κατ' οίκον από τη δασκάλα μητέρα του, κι ενώ, πάντα σύμφωνα με τις πληροφορίες, δεν είχε πιάσει, που λένε, ποτέ στα χέρια του, όχι βιβλίο, αλλά ούτε κόμικς, του προέκυψε «συγγραφέας». Δεκαπέντε ετών γράφει την...τριλογία του υπό τον γενικό τίτλο «Η κληρονομιά». Πρώτο βιβλίο της, το «Εραγκον», δεύτερο, «Ο πρωτότοκος» και τρίτο το ανά χείρας «Μπρίσινγκρ». Και τα τρία αριθμούν περί τις 2.500 και πλέον σελίδες. Και απειλεί και με ένα τέταρτο. Εξίσου φλύαρο, εξίσου κακόγουστο, εξίσου εξουθενωτικό, εξίσου κακογραμμένο - διότι για ποιο λόγο να είναι καλύτερο από τα προηγούμενα; Αλλά αυτό δεν έχει καμία απολύτως σημασία. Σημασία έχει μόνον ο αριθμός των πωλήσεων του εν λόγω κατασκευάσματος: 6 εκατ. αντίτυπα το πρώτο βιβλίο στην Αμερική (33.000 στην Ελλάδα), 4 εκατ. το δεύτερο (25.000 στην Ελλάδα). Και τα τρία «μυθιστορήματα» έχουν μεταφραστεί σε 50 (!) γλώσσες κι έχουν πουλήσει περισσότερα από 22 εκατ. αντίτυπα. Αυτό είναι το ουσιώδες - και όχι το γεγονός ότι η εν λόγω ευπώλητη τριλογία, που μεταφέρθηκε και στο σελιλόιντ, έχει μάλλον γραφτεί από τη «δημιουργική» ομάδα του εκδοτικού οίκου: επιμελητές, διορθωτές, επεξεργαστές κειμένων. Το αφήνει να υπονοηθεί και ο ίδιος ο συγγραφέας. Διότι το αρχικό κείμενο, απ' ό,τι υποψιάζεται κανείς, πρέπει να τους οδήγησε στα πρόθυρα νευρικής κρίσης. Επαναλαμβάνω και πάλι, προς αποφυγήν παρεξηγήσεως: έχουν σημασία ολ' αυτά; Οχι! Καμία απολύτως. Οπως σημασία δεν έχει και ο κριτικός λόγος. Γιατί κατατίθεται, λοιπόν; Μα για να δοθεί, και να τονιστεί, το στίγμα μιας πραγματικότητας που, όσον αφορά τη λογοτεχνία, μοιάζει πλέον να μη γνωρίζει ούτε πώς γράφεται η λέξη «λογοτεχνία». Καθώς επίσης και η χαμένη ικανότητα του να γράφει κανείς μια καλή, φανταστική -και όχι μόνον- ιστορία.

Η συγκεκριμένη έχει ως εξής: Ενα χωριατόπαιδο, ο Εραγκον, βρίσκει μια γαλάζια πέτρα, στο εσωτερικό της οποίας υπάρχει ένας δράκος. Τον απελευθερώνει και με τη βοήθειά του προσπαθεί να σώσει την αυτοκρατορία Αλαγεσία από τον βασιλιά Γκαλμπατόριξ. Επαναστάτες, συνωμότες, νάνοι, μάγοι, μάγισσες, ξωτικά, τέρατα και δαίμονες εμπλέκονται στην περιπέτεια, πάνω απ' την οποία επικρέμαται μια αόρατη απειλή. Ο νεαρός ήρωας, που κατάγεται από τους χάρτινους προπάτορές του των κόμικς, είναι ο νέος Μεσσίας (!) που θα σώσει τον κόσμο. Είναι και το στοιχείο εκείνο, κυρίως οι εκκωφαντικές περιπέτειές του, που καλλιεργώντας την ψευδαίσθηση του αμερικανικού ονείρου στο βάθος, έχουν μάλλον προκαλέσει την επιτυχία γι' αυτό το εξαντλητικό μυθιστόρημα-ποταμός.

**Βιργίλιος Βεργής

Αλγκέγκντιακ: Η χώρα της μαγείας - 1 Ο άρχοντας του σκότους

μυθιστόρημα

εκδ.Δωδώνη, Αθήνα 2009, σ. 190

Στο ίδιο ακριβώς μήκος κύματος κινείται και ο 15 ετών Βιργίλιος Βεργής· με την ίδια ακριβώς θεματική, την ίδια μυθολογία, τους ίδιους ήρωες, το ίδιο, αν όχι και πιο προβληματικό γράψιμο με το προηγούμενο. Ειδικά στην περίπτωση του νεαρού έλληνα συγγραφέα -είναι μαθητής, όπως αναφέρεται στο «αυτί» του βιβλίου του, της Β' Γυμνασίου- το «ζήτημα» μοιάζει πιο έντονο - και σχεδόν ενοχλητικό. Από ποια πρότυπα έχει εμπνευστεί για να γράψει το εν λόγω πρώτο μυθιστόρημά του, το οποίο, εκτός από πλήθος προβλημάτων γραφής, μοιάζει, τουλάχιστον, με κακή μετάφραση ξενόγλωσσου κειμένου; Σίγουρα από τα προαναφερθέντα ξενόφερτα ανεγκέφαλα ηλεκτρονικά παιχνίδια, τα χειρίστης ποιότητας κόμικς και, βέβαια, τα ανάλογα φιλμ. Νομίζω -είμαι απολύτως βέβαιος- ότι αυτές είναι οι πηγές του. Το θεωρώ θλιβερό φαινόμενο - αποκαρδιωτικό. Δεν θα έπρεπε να εμπνέεται από την πλούσια ελληνική μυθολογία -και Ιστορία, γιατί όχι;- ή από τον Ομηρο, για να περιοριστώ μόνο σ' αυτά τα «χρυσωρυχεία»; Ενδεχομένως στο μέλλον να βρει τον δρόμο του, αν συνεχίσει δηλαδή να «γράφει», και να επιχειρήσει ένα νέο, πολύ πιο ελπιδοφόρο ξεκίνημα, αντλώντας τις εμπνεύσεις του από τους θησαυρούς της ελληνικής λογοτεχνίας και όχι απ' τα ξενόγλωσσα σκουπίδια που κατακλύζουν την ελληνική αγορά διαστρεβλώνοντας αισθητική και φιλοσοφία σκέψης. Διότι και μόνο το σχήμα της μυθολογίας του προσυπογράφει τα ανωτέρω. Ο ήρωάς του, κι αυτός δεκαπεντάχρονος, ονόματι Ερον -δεν παραπέμπει στον Εραγκον του Παολίνι;- με τη συντροφιά, όπως κι εκείνος, ενός δράκου, αντιμετωπίζει τον προηγούμενο «κακό» βασιλιά Γκαλμπατόριξ, που εδώ ακούει στο πομπώδες όνομα Αρχοντας του Σκότους, για να σώσει την, με το κακόηχο και κακόγουστο όνομα, Αλγκέγκντιακ.

Οπωσδήποτε είναι βέβαια θετικό ότι ένας νέος άνθρωπος στην αυγή της νιότης του στρέφεται στη γραφή. Ομως πρωτίστως δεν θα πρέπει να μαθητεύσει στη λογοτεχνία ποιότητας, να τη διαβάσει, να τη σπουδάσει και να τη μελετήσει πριν καταθέσει τον Λόγο του; Νομίζω. Εξάλλου έχει όλο τον χρόνο με το μέρος του.

**Κωνσταντίνος Μίσσιος

Ο Λέκγουελ και οι Ξεχασμένοι Θεοί

επιμέλεια: Αλέξανδρος Φιλίππου, εκδ. Διόπτρα, Αθήνα 2009, σ. 550, 17 ευρώ

Παρόλο που το εξωτερικό ένδυμα της συναρπαστικής ιστορίας που αφηγείται, με ευχέρεια στη χρήση του Λόγου, ο νέος, ενδιαφέρων, ταλαντούχος συγγραφέας Κωνσταντίνος Μίσσιος, μοιάζει, έστω κι εκ του μακρόθεν, με τις μυθολογίες των δύο προηγούμενων συγγραφέων, κατά βάθος διαφέρει εντελώς απ' αυτές. Μάλιστα, η προσεκτική ανάγνωση του μυθιστορήματός του δημιουργεί την εντύπωση, η οποία προϊόντος του χρόνου γίνεται βεβαιότητα, ότι ο συγγραφέας καταφεύγει στο παραμύθι, αφ' ενός, για να εξασφαλίσει την απόλαυση της ανάγνωσης, και αφ' ετέρου -που είναι και το σπουδαιότερο-, για να το χρησιμοποιήσει ως πρόσχημα προκειμένου να επισημάνει ορισμένες αλήθειες τις οποίες έχει αντλήσει από τη γνώση του σύγχρονου κόσμου, να καυτηριάσει πληγές του και να υψώσει φωνή διαμαρτυρίας σε ορισμένα κακώς κείμενα. Το γεγονός, όπως είναι φυσικό, προσδίδει μια άλλη διάσταση στην αφηγουμένη κατ' επίφαση φανταστική ιστορία του. Και είναι αυτή ακριβώς η υπόγεια οπτική που προκαλεί όχι μόνο το ενδιαφέρον του αναγνώστη, αλλά και το ερέθισμα της σκέψης του. Υπό αυτή την έννοια και ο μύθος της ιστορίας του και οι πικρές αλήθειες που την υποστηρίζουν μοιάζουν με κατάθεση «μαρτυρίας» ενός κόσμου που οδεύει εθελοτυφλώντας προς την αυτοκαταστροφή του. Μεγάλο θύμα πάντοτε ο κοινός άνθρωπος, που ως αβοήθητο άτομο στη σκιά καταστάσεων που το υπερβαίνουν, αδυνατώντας να αντιδράσει, είναι καταδικασμένος να απολέσει εαυτόν.

Ο κεντρικός ήρωας του μυθιστορήματος, το αθώο παιδί Λέκγουελ στην αρχή, έφηβος αργότερα, ώριμος άντρας στη συνέχεια, είναι ακριβώς η αντανάκλαση αυτής της αμοραλιστικής κοινωνίας, σύμφωνα με το σκεπτικό περί της ουσίας του μυθιστορήματος που προηγήθηκε. Θα βιώσει την καταστροφή της πατρικής του γης, θα μαρτυρήσει ιδίοις όμμασι τον θάνατο των γονέων του, θα χρησιμοποιηθεί ως σκεύος ηδονής, θα γνωρίσει προς στιγμήν τον έρωτα, την ευλογία της οικογένειας και της πατρότητας, αλλά μόνο για να τα απολέσει, θα κυλιστεί στον βούρκο της ακολασίας, θα βαδίσει στους επικίνδυνους δρόμους παρακμιακών πόλεων, θα παραστεί σε μαγικές ανθρωποθυσίες, θα αντιμετωπίσει θεούς, δαίμονες, αγγέλους και ανθρώπους με φόντο μια υπό κατάρρευση αυτοκρατορία, η οποία βρίσκεται σε λυσσαλέα αντιπαράθεση με το πανάρχαιο, πανίσχυρο ιερατείο. Τέλος, θα βιώσει τη σκοτεινή άνοδο του φονταμενταλισμού και την προσωπική του ήττα, την οποία έχουν προαποφασίσει άλλοι, πέρα και πάνω απ' αυτόν. Εντέλει δεν θα του μείνουν παρά μόνον η απελπισμένη του κραυγή και η φριχτή συνειδητοποίηση ότι δεν υπάρχει κανείς να του απαντήσει. Ερημος, σ' ένα έρημο, παγωμένο τοπίο, είναι καταδικασμένος από θεούς και ανθρώπους να επιβεβαιώσει την απώλειά του.

Απαισιόδοξο το «κλείσιμο» του μυθιστορήματος, χωρίς το ανακουφιστικό, συνήθως «ευτυχισμένο τέλος», αλλά γι' αυτό ακριβώς αληθινό. Και είναι αυτή η πικρή, στυφή αλήθεια της ωμής πραγματικότητας που προσδίδει εντέλει αυτό το «κάτι» άλλο και που τόσο το χρειάζεται ένα μυθιστόρημα, ώστε να μπορεί κανείς να το θεωρήσει αυθεντικό - ώστε να έχει εντέλει υπόσταση. Είτε αφηγείται μια ρεαλιστική ιστορία είτε μια «φανταστική». Ο Κωνσταντίνος Μίσσιος το διαθέτει. Γεγονός που μας επιτρέπει να αισιοδοξούμε για τη μελλοντική γραφή του.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Προς δόξαν της οικογένειας
Ποιητής του παγκόσμιου θεάτρου
Η από μηχανής φαντασία ή Μούσα
Τα πάντα είναι τραγούδι
Τέσσερις διαφορετικές εκδοχές της ίδιας αθωότητας
Ταξίδι στον χρόνο
Το πρώτο σκαλοπάτι
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Προς δόξαν της οικογένειας
Ποιητής του παγκόσμιου θεάτρου
Τα θεία δώρα της ζωής
Η από μηχανής φαντασία ή Μούσα
Τα πάντα είναι τραγούδι
Τέσσερις διαφορετικές εκδοχές της ίδιας αθωότητας
Ταξίδι στον χρόνο
Το πρώτο σκαλοπάτι
Ποίηση
Οταν το ποίημα δεν χάνεται
Συνέντευξη: Τζοάνα Καβένα
Εσωτερικό ταξίδι σε αναζήτηση νοήματος
Ανδρέας Κάλβος
Οταν ο ποιητής έσπειρεν παντού την χαράν με την θλίψη
Από τις 4:00 στις 6:00
Τραγούδια που περιγράφουν ιστορίες
Ο βασιλιάς της 12χορδης κιθάρας
Μουσική
Τα εκ «συρραφής» ρεμπέτικα, των ρεμπέτικων καταγωγή
Μεταφρασμένη λογοτεχνία
Το βάρος και η χάρη των λέξεων
Μετάφραση: μια δημιουργική ανάγνωση
Συνέντευξη: Νίκος Κουνενής
Το γέλιο απάντηση στο γελοίο
Άλλες ειδήσεις
Τηλεφώνημα από την Ανατολική Ακτή των ΗΠΑ
Αντω τι, Μούσα, προς μέσον λάλησον