Έντυπη Έκδοση

Η ποινή της γραφής

Σταύρος Ζαφειρίου

Ενοχικόν - Ο μονόλογος ενός δράστη

εκδόσεις Νεφέλη, σ.: 73, ευρώ 10,05

Η ποίηση και ο πεζός λόγος συνυπάρχουν στις σελίδες του τελευταίου ποιητικού βιβλίου του Σταύρου Ζαφειρίου. Ο τίτλος Ενοχικόν έχει σχέση με τη διερεύνηση της έννοιας της ενοχής, σε πολλές από τις διαστάσεις της, από τον ποιητή. Ενοχή για όσα κάναμε και συγκρούονταν με το ηθικό πλαίσιο στο οποίο είχαμε ανατραφεί, ενοχή για όσα σκεφτήκαμε, αλλά δεν πραγματοποιήσαμε, ενοχή γιατί δεν μιλήσαμε όταν έπρεπε, ενοχή των άλλων απέναντί μας ή απέναντι στην ανθρωπότητα. Ο Κάφκα και ο Μπέρνχαρντ βρίσκονται δίπλα μας σ' αυτή την αναζήτηση, θυμίζοντάς μας διαρκώς ότι οι απαντήσεις ίσως και να μην υπάρχουν, ότι όσα θεωρούμε απαντήσεις ίσως και να αποτελούν διαφορετικά διατυπωμένες εκδοχές των ερωτημάτων.

Ως χώρος προσδιορίζεται η Θεσσαλονίκη, με την «εργολαβικού ρυθμού» αρχιτεκτονική της. Ως χρόνος, μια συγκεκριμένη περίοδος από το παρελθόν του αφηγητή. Ως θέμα και ως κέντρο του βιβλίου, ο άνθρωπος, που οι ενοχές τον μεταμορφώνουν σε αδύναμο πλάσμα, έρμαιο των δυνάμεων που κρύβει μέσα του.

Ο ποιητής-αφηγητής μιλά για την προσπάθειά του να συντάξει ένα κείμενο. Με αυτή την αφορμή μοιράζεται με τον αναγνώστη τις σκέψεις και τις ιδέες του για τη γραφή, για την ιστορία, για τον θάνατο, για τις υπαρξιακές προεκτάσεις των καθημερινών πράξεων. Στην πορεία διαπιστώνει ότι γραφή και άνθρωπος, γραφή και εσωτερικός κόσμος συνδέονται με ισχυρότατο δεσμό. Διατυπώσεις όπως η παρακάτω συνδέουν τον Ζαφειρίου με τους μοντερνιστές του 20ού αιώνα: «Η μόνη εντέλει ποινή που μπορεί να επιβάλει η ίδια η ενοχή του στον ένοχο, αυτή που μπορεί να τιμωρήσει και ταυτοχρόνως μπορεί να λυτρώσει τον ένοχο, είναι η σκληρή και επώδυνη ποινή της γραφής πάνω στην ίδια του τη σάρκα, είναι η μετάλλαξη της ίδιας του της σάρκας σε πεδίο γραφής».

Ο Ζαφειρίου κάνει μια σοβαρή και αισθητικά ολοκληρωμένη προσπάθεια να ενωθεί με το μεγάλο ποτάμι της παγκόσμιας λογοτεχνίας του 20ού αιώνα, που συνεχίζει να κυλά και στον 21ο. Αφήνοντας στο ποιητικό παρελθόν τις θεματικές εμμονές πολλών ελλήνων ποιητών της «γενιάς του 1970» και τις υπαρξιακές ρηχότητες πολλών ποιητών της «γενιάς του 1980», επιχειρεί να καταπιαστεί με τα διαχρονικά μυστήρια της τέχνης, της ζωής και της γραφής. Καλύτερο ξεκίνημα για μια τέτοια αναζήτηση είναι πάντα το βίωμα, ανεξάρτητα από το πώς το εννοεί ο καθένας. Αλλοι θέλουν να το περιορίζουν εννοιολογικά στις επιφανειακές εμπειρίες, ενώ για άλλους βίωμα είναι η σε βάθος ενασχόληση, η πάλη με τις λέξεις και τις σκέψεις, η εσωτερίκευση όσων συμβαίνουν στο ευρύτερο περιβάλλον μας. Ομως, τα προσωπικά βιώματα και οι μικρές στιγμές του καθενός αποκτούν σημασία μόνον όταν συνδέονται με τα βιώματα, τους φόβους, την αγωνία και τα συναισθήματα των άλλων, ακόμη και αν φαινομενικά οι ζωές τους, ή και τα ίδια τα βιώματα, διαφέρουν. Ο ευαίσθητος πολιτικά άνθρωπος της εποχής μας θα αντιληφθεί κάποια στιγμή ότι το Ολοκαύτωμα ή οι σφαγές αμάχων ή οι οικολογικές καταστροφές αποτελούν παγκόσμιο βίωμα και μας αφορούν όλους. Το ποίημα που αναφέρεται στο Αουσβιτς δεν αφορά απλώς μία επίσκεψη του ποιητή στον μακάβριο αυτό χώρο, αλλά μια παγκόσμια εμπειρία. Κάθε ποίημα που αναφέρεται στο Αουσβιτς, μας αφορά όλους.

Το παράξενο ύφος, που κινείται μεταξύ αποστασιοποίησης και συναισθηματικής εγρήγορσης, κερδίζει γρήγορα τον αναγνώστη, παρ' όλο που εκφράσεις, όπως «την ιδεοληψία του εφικτού» ή «την υποτιμημένη επιτάχυνση/ μιας προδιαγεγραμμένης εντροπίας», δεν γίνονται εύκολα κατανοητές. Η δεδομένη ωστόσο ικανότητα του Ζαφειρίου στη χρήση του λόγου τον οδηγεί σε ωραιοποιημένες εκφράσεις, που συχνά έρχονται σε αντίθεση με την τραχύτητα του περιεχομένου. Επίσης, η συνοπτική απόρριψη τάσεων και σχολών της ανθρώπινης σκέψης, πίσω από τις οποίες κρύβονται πολύς πόνος και μεγάλη έρευνα, δίνει την εντύπωση ενός αλαζονικού αφηγητή, αλλά παράλληλα και ενός ανθρώπου απογοητευμένου από ολιστικές προσεγγίσεις και θεωρίες, που βρίσκει τελευταίο καταφύγιο στη γραφή. *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Στον παράδεισο της παιδικής ηλικίας
Η ευτυχία βλάπτει....
Φωτογραφίες και κούκλα
Από την αρχαία Ρώμη στην Αλγερία
Ελληνισμός στα ξένα
Φόνος με σκηνοθεσία μυστηρίου σε κλειστές πόρτες
Με τα εύρετρα της ποιητικής τέχνης για κτερίσματα από άλλες εποχές
Η συμπόρευση των μοναχικών ποιητών
Η αδύνατη απόλαυση
Με το ρεύμα της τραγωδίας ενός μυθιστορήματος
Στίχοι στη συνεχή ροή του χρόνου στη θάλασσα
Μια λεπτή ισορροπία για συναισθηματικές εντάσεις
Με το όνομα καθαρά στην ταυτότητα: Σκύλος
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Στον παράδεισο της παιδικής ηλικίας
Η ποινή της γραφής
Η ευτυχία βλάπτει....
Φωτογραφίες και κούκλα
Από την αρχαία Ρώμη στην Αλγερία
Ελληνισμός στα ξένα
Φόνος με σκηνοθεσία μυστηρίου σε κλειστές πόρτες
Με τα εύρετρα της ποιητικής τέχνης για κτερίσματα από άλλες εποχές
Η συμπόρευση των μοναχικών ποιητών
Η αδύνατη απόλαυση
Με το ρεύμα της τραγωδίας ενός μυθιστορήματος
Στίχοι στη συνεχή ροή του χρόνου στη θάλασσα
Μια λεπτή ισορροπία για συναισθηματικές εντάσεις
Με το όνομα καθαρά στην ταυτότητα: Σκύλος
Από τις 4:00 στις 6:00
Αστραπές και κεραυνοί στο τραγούδι
Δεν έχει μόνο ωραίο πρόσωπο...
Η τρίτη ανάγνωση
Μια θέση στο Δημόσιο
Άλλες ειδήσεις
Ο Μάνος Χατζιδάκις μαγικά στον Πειραιά
Να ανατινάξουμε στ' αλήθεια τον Παρθενώνα;
Αυθεντική και δήθεν λογοτεχνία