Έντυπη Έκδοση

Από την αρχαία Ρώμη στην Αλγερία

Χέλα Χάασε

Στο κατώφλι της φωτιάς

μτφρ.: Γιάννης Ιωαννίδης

εκδόσεις Καστανιώτη, σ. 157, ευρώ 9,50

Γεννημένη το 1918 στην Ινδονησία, αποικία τότε της Ολλανδίας υπό την ονομασία Ανατολικές Ινδίες, η Χέλα Χάασε είναι μία από τις πλέον προβεβλημένες συγγραφείς της χώρας της, με συνεχή λογοτεχνική δραστηριότητα, παρά την προχωρημένη ηλικία της. Η μεγάλη κυρία της ολλανδικής λογοτεχνίας είναι συγγραφέας ιστορικών μυθιστορημάτων, αλλά και δοκιμίων, αυτοβιογραφικών αφηγήσεων και διηγημάτων. Στα ιστορικά της μυθιστορήματα έχει αναδείξει θέματα όπως ο έρωτας και ο γάμος (συχνά με πλήθος μυθολογικές αναφορές), ενώ στα μυθιστορήματά της για τις Ανατολικές Ινδίες, όπου πέρασε τα είκοσι πρώτα χρόνια της ζωής της, κυριαρχούν διάφορα αποικιακά ζητήματα, ποικιλοτρόπως κοιταγμένα και φωτισμένα. Στο Κατώφλι της φωτιάς, ένα από τα πιο γνωστά ιστορικά της μυθιστορήματα (πρωτοδημοσιεύτηκε το 1966), η Χάασε, της οποίας το έργο αναγνωρίστηκε πολύ νωρίς διεθνώς και έχει τιμηθεί ιδιαίτερα στη Γαλλία, μεταφέρει την αφήγησή της στο 414 μ.Χ., όταν η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία έχει χωριστεί σε δύο κομμάτια (το ανατολικό και το δυτικό) και οι εχθροί της είναι έτοιμοι να πατήσουν το πόδι τους στην εκχριστιανισμένη Ρώμη.

Η Χάασε οργανώνει την πλοκή της γύρω από τα πρόσωπα του ποιητή της αυτοκρατορικής αυλής Κλαύδιου Κλαυδιανού και του έπαρχου Αδριανού (αυτοκράτορας είναι ο μαλθακός Ονώριος, που έχει περιοριστεί στην επικράτεια της Ραβένας). Θέατρο της θηριώδους σύγκρουσης μεταξύ των δύο αντρών είναι ένα δικαστήριο, στο οποίο έχει προσαχθεί μια ομάδα ειδωλολατρών, που κατηγορούνται για άσκηση μαύρης μαγείας και μαντείας. Η αντιπαράθεση ανάμεσα στον Κλαύδιο Κλαυδιανό, ιστορικό ποιητή της ύστερης αρχαιότητας, που διακρίθηκε για την υψηλή του καλλιέπεια και την εξαιρετικά δουλεμένη τεχνική του, και τον Ρωμαίο δικαστή Αδριανό, που έχει μυηθεί στη χριστιανική πίστη και υπερασπίζεται με μεγάλη προσήλωση τις αρχές της, δεν είναι άλλη από τη σύγκρουση ανάμεσα στον παλαιό και τον νέο κόσμο. Ο πρώτος έχει ηττηθεί οριστικά και προσπαθεί απλώς να αναβάλει την αποχώρησή του. Ο δεύτερος έχει ανατείλει με τρομακτική δύναμη στον ορίζοντα και ετοιμάζεται να κυριαρχήσει στην Ευρώπη τους επόμενους αιώνες: από τη μια μεριά, η εκλέπτυνση και η λόγια κοσμιότητα της ρωμαϊκής παράδοσης, από την άλλη, η θερμότητα της αφοσίωσης σε μια θρησκεία, η οποία έχει εγκαταστήσει στο κέντρο του συστήματός της την ηθική τελείωση.

Εκείνο που πάνω απ' όλα κατορθώνει η Χάασε στο μυθιστόρημά της είναι να αναδείξει το βαθύτερο πνεύμα του ιστορικού χρόνου εντός του οποίου κινούνται οι πρωταγωνιστές της. Ενα μείγμα της αρχαίας και της νεότερης εποχής, μια αντιθετική σύνθεση αισθητισμού και χριστιανικής πίστης, σε μιαν αφήγηση που εντυπωσιάζει με την πυκνή ύφανση και την εκφραστική της αμεσότητα: αφήγηση η οποία υποβάλλει αμέσως τον αναγνώστη στο κλίμα της, ακόμη και αν δεν είναι εξοικειωμένος ούτε κατ' ελάχιστον με τις φιλοσοφικές και τις θρησκευτικές ιδέες οι οποίες έχουν ενσωματωθεί στον λόγο της. Η Χάασε δίνει εκ παραλλήλου στη δράση της έναν γοργό και ταυτόχρονα στακάτο ρυθμό, που αποδεσμεύει κατά τόπους κι ένα στοιχείο σασπένς, το οποίο δεν μας επιτρέπει ούτε στιγμή να αποκολληθούμε από τις σελίδες της.

Boualem Sansal

Ο Γερμανός μουτζαχεντίν ή Το ημερολόγιο των αδελφών Σίλλερ

μτφρ.-επίμετρο: Ευγενία Γραμματικοπούλου

εκδόσεις Πόλις, σ. 301, ευρώ 17

Ο Μπουαλέμ Σανσάλ γεννήθηκε το 1949 στην Αλγερία και άρχισε να γράφει σε ώριμη ηλικία, όταν απομακρύνθηκε από τη θέση του γενικού διευθυντή του υπουργείου Βιομηχανίας. Τα μυθιστορήματά του, γραμμένα στα γαλλικά, είναι απαγορευμένα στην Αλγερία, αλλά ο ίδιος κάνει ως συγγραφέας μια πολύ επιτυχημένη διεθνή πορεία. Το βιβλίο του Ο Γερμανός μουτζαχεντίν ή Το ημερολόγιο των αδελφών Σίλλερ, που κυκλοφορεί τώρα στα ελληνικά σε πολύ καλή μετάφραση της Ευγενίας Γραμματικοπούλου, είναι το πρώτο που μεταφράστηκε στα αγγλικά και κυκλοφόρησε στις ΗΠΑ, προκαλώντας εκτενή συζήτηση μεταξύ των αμερικανών κριτικών.

Πρωταγωνιστές στο μυθιστόρημα του Σανσάλ είναι οι αδελφοί Σίλλερ, ο Ρασέλ και ο Μάλριχ, που μεγαλώνουν σ' ένα προάστιο του Παρισιού, με τους γονείς τους να ζουν σ' ένα αλγερινό χωριό, όπου ο πατέρας τους, διακεκριμένο μέλος της αντίστασης εναντίον της γαλλικής αποικιοκρατίας, είναι δήμαρχος. Οι γονείς (Γερμανός ο πατέρας, Αλγερινή η μητέρα) θα σκοτωθούν στον εμφύλιο πόλεμο, ο οποίος θα συνταράξει την Αλγερία το 1994 και τα δύο αδέλφια θα βρεθούν μπροστά σε μιαν απίστευτη αποκάλυψη, που θα προκύψει από την έρευνα των αιτίων του θανάτου τους. Ο πατέρας τού Ρασέλ και του Μάλριχ υπήρξε υψηλόβαθμος αξιωματικός των SS κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, υπεύθυνος για την εξόντωση χιλιάδων Εβραίων στα στρατόπεδα συγκέντρωσης του Αουσβιτς και του Μπούνχεβαλντ.

Η αφήγηση του Σανσάλ είναι απαλλαγμένη από την οποιαδήποτε αισθηματολογία, ενώ αποφεύγει και τον παραμικρό δραματικό τόνο -ίσως λόγω του ιδιάζοντος βάρους της ιστορίας που ξεδιπλώνει: στην ιστορία των αδελφών Σίλλερ το θέμα δεν είναι μόνο το παρελθόν του σφαγέα πατέρα, αλλά και το παρόν του Ρασέλ, που ταξιδεύοντας σε Γερμανία, Αυστρία, Πολωνία, Τουρκία και Αίγυπτο, προκειμένου να ανασυστήσει την πατρική πορεία και να φτάσει στον πυρήνα της αλήθειας, αποφασίζει, φτάνοντας στο Αουσβιτς και στο Μπούνχεβαλντ, να αυτοκτονήσει. Η απάντηση για τη συσσωρευμένη οικογενειακή ενοχή και η εξιλέωση απέναντι στους νεκρούς.

Μέσα από τα ημερολόγια του Ρασέλ και του Μάλριχ (ο Μάλριχ ανακαλύπτει το ημερολόγιο του αδελφού του και αρχίζει να γράφει κι αυτός), ο Σανσάλ προσεγγίζει το Ολοκαύτωμα μ' έναν πέρα για πέρα συγκλονιστικό τρόπο (το στυλ του έχει παραλληλιστεί κατ' επανάληψη με το γράψιμο του Πρίμο Λέβι), που δεν είναι λιγότερο συγκλονιστικός όταν περνά στον αλγερινό εμφύλιο και στη σύγκρουση μεταξύ κυβερνητικών και ισλαμιστών (για ανάγλυφες ιστορικές λεπτομέρειες, βλ. το περιεκτικό επίμετρο της μεταφράστριας). Η άνοδος και η ένταση του ισλαμικού φονταμενταλισμού απασχολούν τον Σανσάλ σε όλο το μήκος της μυθιστορηματικής δράσης και το βιβλίο του είναι μια μελέτη πάνω σ' ένα τρίπτυχο βίας: από τα ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης στον εμφύλιο της Αλγερίας και από εκεί στη δύσκολη ζωή των Αλγερινών στα παρισινά προάστια, όπου είναι υποχρεωμένοι να αντιμετωπίσουν τη δολοφονική αδιαφορία του γαλλικού κράτους, αλλά και την κυριαρχία των φανατικών ιμάμηδων, σ' ένα περιβάλλον όπου τα πάντα υπηρετούν την καταστολή. Ο Σανσάλ ξέρει να δίνει στην αφήγησή του ρυθμό και σασπένς, δουλεύοντας εις βάθος τους χαρακτήρες του και αλλάζοντας με άνεση τα χρονικά του επίπεδα, σε μιαν αφηγηματική ροή όπου η μεγεθυσμένη εικόνα της τοιχογραφίας συνυπάρχει λειτουργικά με τον στενό, εσωτερικό χώρο του ψυχολογικού πορτρέτου. *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Στον παράδεισο της παιδικής ηλικίας
Η ποινή της γραφής
Η ευτυχία βλάπτει....
Φωτογραφίες και κούκλα
Ελληνισμός στα ξένα
Φόνος με σκηνοθεσία μυστηρίου σε κλειστές πόρτες
Με τα εύρετρα της ποιητικής τέχνης για κτερίσματα από άλλες εποχές
Η συμπόρευση των μοναχικών ποιητών
Η αδύνατη απόλαυση
Με το ρεύμα της τραγωδίας ενός μυθιστορήματος
Στίχοι στη συνεχή ροή του χρόνου στη θάλασσα
Μια λεπτή ισορροπία για συναισθηματικές εντάσεις
Με το όνομα καθαρά στην ταυτότητα: Σκύλος
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Στον παράδεισο της παιδικής ηλικίας
Η ποινή της γραφής
Η ευτυχία βλάπτει....
Φωτογραφίες και κούκλα
Από την αρχαία Ρώμη στην Αλγερία
Ελληνισμός στα ξένα
Φόνος με σκηνοθεσία μυστηρίου σε κλειστές πόρτες
Με τα εύρετρα της ποιητικής τέχνης για κτερίσματα από άλλες εποχές
Η συμπόρευση των μοναχικών ποιητών
Η αδύνατη απόλαυση
Με το ρεύμα της τραγωδίας ενός μυθιστορήματος
Στίχοι στη συνεχή ροή του χρόνου στη θάλασσα
Μια λεπτή ισορροπία για συναισθηματικές εντάσεις
Με το όνομα καθαρά στην ταυτότητα: Σκύλος
Από τις 4:00 στις 6:00
Αστραπές και κεραυνοί στο τραγούδι
Δεν έχει μόνο ωραίο πρόσωπο...
Η τρίτη ανάγνωση
Μια θέση στο Δημόσιο
Άλλες ειδήσεις
Ο Μάνος Χατζιδάκις μαγικά στον Πειραιά
Να ανατινάξουμε στ' αλήθεια τον Παρθενώνα;
Αυθεντική και δήθεν λογοτεχνία