Έντυπη Έκδοση

Κίνα: το αίσθημα του προορισμού

Σωτήρης Μιχ. Χατζηγάκης

Μικέλης Σωτ. Χατζηγάκης

ΚΙΝΑ 1978-2008

στον άνεμο της αλλαγής

πρόλογος: Γιώργος Σουφλιάς

εκδόσεις ambelos

Η σκέψη για τις συγκυρίες και τα φαινόμενα της εποχής μας καλλιεργείται, με τη μορφή γνώσης και ειδίκευσης, σε πανεπιστήμια, σε κέντρα ερευνών, σε think tanks, σε ιδρύματα και ομάδες ενδιαφέροντος. Σπάνιες οι περιπτώσεις όπου η προσωπική εμπειρία καθοδηγεί τη σκέψη και τον δημόσιο λόγο που της ανήκει... Σπανιότερη η περίπτωση του πολιτικού που αναμένει την ωρίμανση της σκέψης του, ώστε να προκύπτει ένας λόγος τεκμηρίωσης και συμβολής στις εξελίξεις. Ξεχωριστή η περίπτωση όπου ο πατέρας πολιτικός προσφέρει την εμπειρία του στον γιο του, έτσι που ο λόγος τού πατέρα συνομιλεί με τη γραφή τού γιου, αναδεικνύοντας τη ματιά του νέου, εκείνου που θα βρεθεί μπροστά στα πράγματα και δεν θα πρέπει να του είναι άγνωστα. Αξιοπρόσεκτο το πέρασμα του πατέρα στο «ισοκράτημα», για να ακούγεται η φωνή του γιου, που ιχνηλατεί το παρόν ώστε να σκιαγραφήσει το μέλλον.

Αυτά είναι τα διακριτικά του κοινού πονήματος του πολιτικού (στην τέταρτη δεκαετία της δημόσιας παρουσίας του) και τέως υπουργού Σωτήρη Χατζηγάκη και του εισερχόμενου στον στίβο της ζωής γιου του Μικέλη. Ο χαρακτηρισμός «πόνημα» δηλώνει το μέτρο στην προσέγγιση του θέματος Κίνα: το βιβλίο των Χατζηγάκη φέρει τον σεμνό υπότιτλο «φύλλα ημερολογίου και σημειώσεων», αναγνώριση του μεγέθους της χώρας, της πολυπλοκότητας και διαφοράς ενός πολιτισμού, όπου η μακρά διάρκεια της Ιστορίας διαμορφώνει την αντίληψη του κόσμου και τη βραδεία, αλλά σταθερή, ωρίμανση του ρόλου αυτού του πληθυσμιακού και γεωγραφικού γίγαντα στο παγκόσμιο προσκήνιο πια.

Θα μεσολαβήσει μία τριακονταετία από την πρώτη επίσκεψη του βουλευτή (τότε) Σωτήρη Χατζηγάκη στην Κίνα (1978), που θα καταγράψει ως εξής την εντύπωσή του κατά την υποδοχή του στο αεροδρόμιο του Πεκίνου: «κοιτάζοντας τα παπούτσια του πρώτου στην ιεραρχία από αυτούς που μας συνοδεύουν, διαπιστώνω ότι είναι ένα είδος βελτιωμένης παντόφλας, που στα δυτικά κράτη είναι αδιανόητο να τα φορέσει κανείς». Το 2006, χρονιά της δεύτερης επίσκεψης, η εντύπωση αλλάζει καθ' ολοκληρίαν: «Το τυπικό υποδοχής είναι το ίδιο: όπως και πριν από 28 χρόνια... Οι κινέζοι αξιωματούχοι τώρα πια δίνουν την εικόνα διπλωματών άψογα ντυμένων».

Και ο Μικέλης Χατζηγάκης, το 2008, χρονιά της τρίτης επίσκεψης, συμπληρώνει: «Το βράδυ υπάρχουν φώτα παντού (στο Πεκίνο)... Φώτα που δείχνουν την ίδια την κινέζικη πολιτική, πώς κινείται, με ποια προοπτική».

Ο Μικέλης συνόδευε τον πατέρα του στις επισκέψεις του 2006 και του 2008. Οπως ο πατέρας του κράτησε «ημερολόγιο» το 1978, εκείνος κράτησε «σημειώσεις» το 2006 και τις συμπλήρωσε το 2008. Υπακούοντας στον κανόνα της μαθητείας, γράφει: «Ρώτησα τον Σωτήρη Χατζηγάκη ποιο θα χαρακτήριζε ως κύριο σημείο της κινεζικής πολιτικής. Απάντησε: Το αίσθημα του προορισμού. Μπροστά στην Κίνα, η Αμερική μοιάζει να οδηγείται από αυτόματο πιλότο. Η Κίνα έχει προορισμό, η Αμερική (αν όχι όλη η Δύση), έχει αντιδράσεις στα ενοχλήματα».

Αυτά τα αποσπάσματα σκέψης και διατύπωσης δεν ρίχνουν το φως του θαυμασμού σε όλα τα θέματα. Δεν γίνεται να μη θαυμάσει ο επισκέπτης την Απαγορευμένη Πόλη, το Σινικό Τείχος, τους τάφους των αυτοκρατόρων, το πρώτο ωδείο (που ιδρύθηκε πριν από 3.000 χρόνια), αλλά και την ευγένεια των κατοίκων, την πρωινή γυμναστική τους στα πάρκα, τη βεβαιότητα του 80% του πληθυσμού ότι καλώς πράττει η κυβέρνησή του. Δεν γίνεται να μην προσέξει κανείς ότι εκατομμύρια δέντρα φυτεύτηκαν και φυτεύονται για να «πρασινίσει» το Πεκίνο και πως άλλα τόσα «δέντρα» φαίνεται να είναι οι κατασκευαστικοί γερανοί μέσα κι έξω από την πόλη για την ανέγερση γιγαντιαίων οικιστικών συγκροτημάτων, με διαμερίσματα που διαθέτουν όλες τις ανέσεις.

Ποιος όμως θα παραλείψει τις ογκούμενες κοινωνικές ανισότητες, την καταστροφή του περιβάλλοντος (π.χ. δέκα από τις πλέον μολυσμένες πόλεις του κόσμου βρίσκονται στην Κίνα), αλλά και τις μεγάλες ρήξεις, όπως εκείνη της πλατείας Τιεν Αν Μεν; Σε τέτοια ευαίσθητα κεφάλαια της Ιστορίας ο Μικέλης Χατζηγάκης έχει το θάρρος των προσεκτικών και τεκμηριωμένων αναλύσεων (αξιόλογο δείγμα, οι σελίδες 72-85, που αφιερώνονται στα γεγονότα της πλατείας Τιεν Αν Μεν και στα επακόλουθά τους). Εξίσου θαρραλέες και οι θέσεις του Σωτήρη Χατζηγάκη (σελ. 86-95) για τα ανθρώπινα δικαιώματα, τις καταπιέσεις των μειονοτήτων, τα βασανιστήρια, την ποινή του θανάτου: «...η Κίνα συνεχίζει να έχει στον έναν ή τον άλλο βαθμό ένα καθεστώς αυταρχίας. Αλλά δεν πρέπει να μας διαφεύγει κι ένας άλλος παράγοντας: η αναγωγή του αιτήματος των ανθρώπινων δικαιωμάτων σε υπερόπλο». Γιατί το ερώτημα είναι εντέλει: «Ικανός πολιτισμός είναι εκείνος που μπορεί να προσλαμβάνει τους άλλους, να διδάσκεται από τους άλλους. Η διαπερατότητα είναι το γνώρισμα του μεγάλου πολιτισμού. Θα το μπορέσει αυτό η Κίνα; Πότε και με ποιες προϋποθέσεις θα αισθανθεί ότι μπορεί να το κάνει;».

Ο δρόμος της Κίνας στα 30 χρόνια που καλύπτει ο λόγος του Σωτήρη και του Μικέλη Χατζηγάκη, ανοίχτηκε από μια σειρά ηγετών, όπου ο επόμενος βελτίωνε την πορεία του προηγούμενου, τεκμήριο πολιτικού πολιτισμού (τουλάχιστον) και απόδειξη της βραδείας πορείας: ο Μάο Τσε Τουνγκ όρισε την ενότητα και την ανεξαρτησία της χώρας, ο συνεργάτης του Τσου Εν Λάι, με προσεκτικά βήματα, όρισε τις προοπτικές ανοίγματος της «επανάστασης» στον κόσμο, ο Τενγκ Χσιάο Πινγκ αναδείχτηκε, ύστερα από πολιτικές περιπέτειες, σε θεμελιωτή της σύγχρονης Κίνας, η οποία σήμερα, διά του προέδρου της Χου Ζιντάο, δίνει το στίγμα της: «Πρέπει το Κόμμα μας να κάνει τον λαό κυρίαρχο της χώρας, να τον κάνει να κυβερνά τη χώρα σύμφωνα με τους νόμους, ενισχύοντας την οργανική αρμονία της κοινωνίας... Πρέπει να ενισχύσουμε την ανάπτυξη της μαζικής δημοκρατίας, στηρίζοντας το δικαίωμα του λαού να ασκεί τα δημοκρατικά του δικαιώματα άμεσα και τηρώντας τον κανόνα δικαίου».

Η διεθνής βιβλιογραφία, που συχνά ανακαλείται στο βιβλίο των Χατζηγάκη, αντιμετωπίζει την Κίνα ως «κίτρινο κίνδυνο», ως το παράδοξο του «κομμουνιστικού καπιταλισμού», ως τον προ των πυλών εξουσιαστή του κόσμου, ως τον πρώτο μεταξύ των τεσσάρων ανερχόμενων δυνάμεων (Κίνα, Ινδία, Βραζιλία, Ρωσία) που θα προσδιορίσουν γεωπολιτικές, οικονομικές και κοινωνικές αναδιατάξεις στον 21ο αιώνα. Με λίγα λόγια, η διεθνής σκέψη περί την Κίνα κατέχεται από την απροσδιοριστία μπροστά στο ρεύμα, που για ακόμη μία φορά στην ιστορία της ανθρωπότητας φυσάει από την Αναστολή και δηλώνει εκ νέου πως «εξ Ανατολών το φως». Ετσι, η άποψη του Σωτήρη Χατζηγάκη είναι σαφής στην απλότητά της: «Οποιος ασχολείται με την Κίνα σήμερα, ασχολείται με το αύριο της ανθρωπότητας. Το μέλλον της χώρας αυτής δεν αφορά μόνο στον λαό της, αλλά σε όλο τον κόσμο, και μάλιστα εξίσου καθοριστικά σε μας και στον λαό μας. Μιλώντας για το αύριο της Κίνας και του κόσμου μας δεν κάνουμε μελλοντολογία, αλλά απλώς κοιτάμε λίγο πιο πέρα από τη μύτη μας... Η ευχή και ελπίδα μου είναι να καταλάβει ο αναγνώστης ότι το βιβλίο που κρατάει στα χέρια του δεν είναι ταξιδιωτικό. Είναι ένα οδοιπορικό στο μέλλον, μια απόπειρα καταγραφής του σεισμικού κύματος που αρχίζει στη μακρινή Κίνα, περνάει από το υπέδαφος των βεβαιοτήτων μας, ανατρέποντάς τες, και πηγαίνει προς έναν κόσμο που όλοι θα θέλαμε να είναι πιο ανθρώπινος και δίκαιος». Θαυμαστής και ιχνηλάτης της Κίνας, όπου υπηρέτησε επί έτη ως ανώτατο διπλωματικό στέλεχος, ο ποιητής Γιώργος Βέης, τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Λογοτεχνίας για το βιβλίο του Ασία, Ασία, το οποίο δεν έχει πάψει να επεκτείνει και να συμπληρώνει, πάντα με την Κίνα ως αφορμή. Να ένας πρώτος συνομιλητής για τον Σωτήρη και τον Μικέλη Χατζηγάκη, ώστε η πολιτική, η διπλωματία, η λογοτεχνία και η μαρτυρία να διευρύνουν τον λόγο για μια πραγματικότητα τόσο κοντινή πια.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Ενα θαύμα γραφής μες στην αθανασία
Με το πρόσχημα της βιογραφίας
Ο εαυτός στον τόπο του άλλου
Ο Κόσμος είναι η Σαλονίκη
Χρόνος είναι το ταξίδι στο άπειρο
Πτυχές της πολιτικής και θεατρικής σκηνής
Κατ' εικόνα και ομοίωση
Το σφυρί και ο διαβήτης
«Ο ουρανός μοιράζεται πρώτος πρώτος»
Πού πάνε οι ήρωες μετά το «τέλος»;
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Ενα θαύμα γραφής μες στην αθανασία
Με το πρόσχημα της βιογραφίας
Ο εαυτός στον τόπο του άλλου
Ο Κόσμος είναι η Σαλονίκη
Χρόνος είναι το ταξίδι στο άπειρο
Πτυχές της πολιτικής και θεατρικής σκηνής
Κατ' εικόνα και ομοίωση
Κίνα: το αίσθημα του προορισμού
Το σφυρί και ο διαβήτης
«Ο ουρανός μοιράζεται πρώτος πρώτος»
Πού πάνε οι ήρωες μετά το «τέλος»;
Φιλοσοφία
Είναι τα βιβλία άνθρωποι;
Από τις 4:00 στις 6:00
Ονειρα και τραγούδι, μια στενή σχέση
Δύο ιδιότητες για έναν δημιουργό
Άλλες ειδήσεις
«the Office» - Στέκι συνάντησης «χειροποίητων ιδεών»
Ημερολόγιο νυχτερινής ανάγνωσης της ζωής του Ναπολέοντος Λαπαθιώτη
Μια ασεβής συνομιλία του Γιώργου Κακουλίδη με τον Σταύρο Σταυρόπουλο περί κριτικής ή τυφλότητας
Πλεκτάνες