Έντυπη Έκδοση

Ταύτιση με την Κόρη των Αθηνών

Νίκη Μαραγκού

Γεζούλ

εκδόσεις Βιβλιοπωλείον της Εστίας,

σ. 212, ευρώ 12,11

Στις πολλές μυθιστορηματικές βιογραφίες του Λόρδου Βύρωνα έρχεται να προστεθεί και μία κατ' επίφασιν βιογραφία της Τερέζας Μακρή, της έφηβης, που εκείνος απαθανάτισε μέσω της ποίησης ως «Κόρη των Αθηνών». Η Νίκη Μαραγκού στο καινούριο μυθιστόρημά της αφηγείται τα του βίου της. Ηδη, όμως, από τις πρώτες σελίδες φαίνεται ο ανορθόδοξος χαρακτήρας αυτής της νέας βιογράφησης. Κατά κανόνα, οι βιογράφοι του Βύρωνα αφιερώνουν χυμώδεις σελίδες στο ειδύλλιό του με την Τερέζα, τις οποίες συμπληρώνουν με στίχους από το ποίημα που της αφιέρωσε. Κατά προτίμηση, παραθέτουν το μότο «Κόρη των Αθηνών, πριν χωριστούμε», και την επωδό του ποιήματος, «Ζώη μου, σας αγαπώ», που εκείνος είχε γράψει στα ελληνικά, παρατονίζοντας το «Ζωή μου». Ανάλογα με το ταμπεραμέντο του ο καθένας, αλλά και την εποχή που γράφει, επιλέγει την εκδοχή της αρεσκείας του από τις παραλλαγές που καταθέτουν οι περιηγητές. Οι εγκυρότεροι, όπως ο Αντρέ Μωρουά, υποστηρίζουν ότι επρόκειτο για απλή έξαψη της ποιητικής φαντασίας του Βύρωνα και ότι ήταν ο Τσάιλντ Χάρολντ, ο ήρωας εκείνου του πρώτου βυρωνικού άσματος, που αγάπησε την Τερέζα. Ενώ άλλοι, πιο πρόσφατοι και χωρίς αναστολές, όπως η Φιόνα Μακ Κάρθι στην πολυσέλιδη βιογραφία της, προτιμούν τις σκανδαλιστικές εκδοχές. Σύμφωνα με αυτές, ο Βύρωνας προσφέρθηκε να πληρώσει τη χήρα μητέρα της Τερέζας για να την πάρει μαζί του, αλλά δεν τα βρήκαν στην τιμή. Οπως και να έχει, το ειδύλλιο του Βύρωνα με την Τερέζα κεντρίζει τη φαντασία των βιογράφων, αν και δεν είναι παρά μία από τις πολλές ενδιαφέρουσες ιστορίες της ζωής του. Σε αντίθεση με τον ακύμαντο βίο της Τερέζας, όπου το εν λόγω ειδύλλιο αποτελεί το κορυφαίο γεγονός, χάρη στο οποίο γράφεται και το δικό της όνομα στις δέλτους της Ιστορίας.

Κι όμως, η Μαραγκού, παρότι εντρύφησε στις ιστορικές πηγές, παρακάμπτει τις πικάντικες ιστορίες των περιηγητών, αλλά και εκείνες των αθηναιογράφων, που θέλουν τον Βύρωνα να ζητάει σε γάμο την Τερέζα και η μητέρα της να αρνείται, επικαλούμενη τον εθιμικό κανόνα, κατά τον οποίο προηγούνται οι δύο μεγαλύτερες αδελφές της. Στο μυθιστόρημά της, η Τερέζα είναι μια συνηθισμένη κοπέλα. Δωδεκάχρονη, όταν ξεκινάει η αφήγηση, τα Χριστούγεννα του 1809, που φτάνει ο Βύρωνας στην Αθήνα και νοικιάζει δωμάτια στην οικία Μακρή. Η αφήγηση παρακολουθεί όσα συμβαίνουν από την πλευρά της Τερέζας. Ο Βύρωνας δεν κατονομάζεται. Για εκείνη είναι ο Εγγλέζος. Ούτε γίνεται λόγος για κανένα ειδύλλιο. Μόνο τα συναισθήματά της περιγράφονται. Κι αυτά δεν αποκαλούνται έρωτας. Είναι «μια περίεργη αίσθηση, ένα πιάσιμο στο στομάχι». Το νιώθει κάθε φορά που τον βλέπει και μετά την αναχώρησή του, όταν τον σκέφτεται ή ανακαλεί πράγματα που της τον θυμίζουν.

Τη διήγηση διακόπτει με σύντομες παρεκβάσεις ο πρωτοπρόσωπος λόγος της αφηγήτριας. Είναι Κύπρια, με πατέρα γιατρό, και είχε κάποτε ένα σπίτι στην Αμμόχωστο. Πρόκειται και πάλι για ένα alter ego της συγγραφέως. Στη σχέση της αφηγήτριας με την Τερέζα, η συγγραφέας προσδίδει μια μυστικιστική χροιά. Ενας παράξενος κύπριος «θεραπευτής» τής λέει ότι «σε μια προηγούμενη ζωή έζησε στην Αθήνα και λεγόταν Τερέζα Μακρή». Η συγγραφέας τον ονοματίζει, όπως ονοματίζει και τον άνθρωπο που έφερε την αφηγήτρια σε επαφή μαζί του. Αλλά έτσι όπως αναφέρει τα ονόματά τους, εν τη ρύμη του λόγου και χωρίς υπομνηματισμό, πολύ φοβόμαστε ότι ο αναγνώστης, τουλάχιστον ο Ελλαδίτης, θα τους εκλάβει ως πλασματικά πρόσωπα. Πρόκειται, ωστόσο, για τον Στυλιανό Αττεσλή, τον επιλεγόμενο και Δάσκαλο, και τον κοινωνιολόγο Κυριάκο Μαρκίδη, που τον έκανε με τα βιβλία του ευρύτερα γνωστό. Αυτή η συνάντηση με τον Αττεσλή συμβαίνει πολλά χρόνια πριν η αφηγήτρια αγοράσει διαμέρισμα στην Αθήνα, συμπτωματικά στον δρόμο της οικίας Μακρή. Τότε αρχίζει να αναζητά τα ίχνη της Τερέζας, ενεργώντας, υποτίθεται, ώς έναν βαθμό, καθ' υποβολή του κύπριου πνευματιστή. Η λεπτή ψυχογράφηση της Μαραγκού δημιουργεί μια συναισθηματική ταύτιση ανάμεσα στις δύο γυναίκες. Και η αφηγήτρια φαίνεται να αισθάνεται εκείνο το χαρακτηριστικό πιάσιμο στο στομάχι για έναν άντρα. Και εκείνη θα τον χάσει. Εξού και ο απαισιόδοξος τίτλος του βιβλίου, που παραπέμπει και στις δυο, καθώς σημαίνει «όλα χάνονται».

Από τον θρύλο του ειδυλλίου του Βύρωνα η συγγραφέας κρατά, ως κομβικό σημείο του μυθιστορήματος, το σπίτι της οικογένειας Μακρή, Αγίας Θέκλας 14. Δεν αναφέρει ονομαστικά τον δρόμο, περιγράφει, όμως, τη γειτονιά, από την εκκλησία του Χριστοκοπίδη και τον φούρνο κουλουριών μέχρι τον ναξιώτη μπακάλη, Αγίας Θέκλας και Παπανικολή γωνία. Το σπίτι της οικογένειας Μακρή ήταν ερειπιώνας ήδη από την εποχή του Δημητρίου Καμπούρογλου. Για να γίνει, όμως, η μυθοπλαστική γέφυρα, αυτό υποτίθεται ότι «κάηκε το 1974, τη χρονιά της εισβολής» των Τούρκων στην Κύπρο. Το μυθιστόρημα αποκτά την αίγλη των μυθιστορημάτων εποχής, καθώς ανασυσταίνεται, με λίγες σκηνές, αυστηρά επιλεγμένες και άψογες στις λεπτομέρειές τους, η Αθήνα των αρχών του 19ου αιώνα. Η συγγραφέας κρατά τον βίο της Τερέζας ως μπούσουλα στην αφήγηση, παίρνει, όμως, τις αναγκαίες για τη μυθοπλασία ελευθερίες. Απλώνει την αφήγηση στη Σαλαμίνα και την Αίγινα, την εποχή της Επανάστασης, καθώς εκεί καταφεύγουν πολλοί Αθηναίοι. Για να περιγράψει την Αίγινα, τα Χριστούγεννα του 1827, όταν αναμένεται ο Καποδίστριας, μεταφέρει τον γάμο της Τερέζας από την Αθήνα στο νησί και τον επισπεύδει κατά μία τριετία. Τοποθετεί και ένα κεφάλαιο στην Κέρκυρα, απ' όπου καταγόταν η οικογένεια Μακρή. Να σημειώσουμε, όμως, και μια μυθοπλαστική αλλαγή, χωρίς προφανή σκοπιμότητα, που μπορεί, όμως, να δημιουργήσει σύγχυση, τουλάχιστον σε όσους διαβάσουν το μυθιστόρημα μόνον ως βιογραφία της Τερέζας Μακρή. Ο πατέρας της, Προκόπιος Μακρής, πρόξενος της Αγγλίας, που πέθανε όταν εκείνη ήταν δυο χρόνων, είχε πέντε αδελφές. Μία από αυτές παντρεύεται έναν διπλωμάτη της οικογένειας Ρωκ. Αυτή, όμως, δεν είναι η Θεοδωρούλα, που παίρνει τον Συριανό Βιτάλη και αποκτά κόρη, μια δεύτερη ωραία των Αθηνών. Αλλη αδελφή του παντρεύεται Ρωκ, όχι, όμως, τον Φωκίωνα, τον παππού τον γλύπτη Φωκίωνα Ρωκ, αλλά τον προπάππο του, Πέτρο-Νικόλαο.

Η συγγραφέας δεν αρκείται σε ένα μυθιστόρημα εποχής. Προσθέτει στην αφήγησή της και το άρωμα του ταξιδιωτικού, παραλλάσσοντας τα βιογραφικά τού συζύγου τής Τερέζας, του Ιάκωβου Μπλακ, αξιωματικού του αγγλικού στρατού και αργότερα προξένου της Αγγλίας, καθώς και των παιδιών της. Η αφηγήτρια, παρακολουθώντας τα ίχνη τους, περιγράφει τη Μάλτα, όπου σπουδάζει ο δευτερότοκος γιος, την Κωνσταντινούπολη, όπου μετατίθεται ο Μπλακ κατά τον Κριμαϊκό Πόλεμο, αλλά και την Αγία Πετρούπολη, όπου καταφεύγει η μοναχοκόρη της, η Καρολίνα, ακολουθώντας έναν ρώσο καθηγητή ζωγραφικής. Μυθιστορηματική αδεία, βεβαίως, αφού εκείνη έμεινε ανύπαντρη, να παραστέκει τη μητέρα της μετά τον θάνατο όλων των ανδρών της οικογένειας. Η Τερέζα πεθαίνει το 1875, στα 78 της χρόνια. Το μυθιστόρημα, ωστόσο, τελειώνει με τον θάνατο του συζύγου της, το 1866, στο Μεσολόγγι. Εδώ, δεν χρειάστηκε μυθοπλαστική επινόηση. Πράγματι, οι δύο Εγγλέζοι στη ζωή της Τερέζας έτυχε να πεθάνουν στον ίδιο τόπο. Οσο για το μυθοπλαστικό συμπλήρωμα, που θέλει τον Εγγλέζο σύζυγο να ξετρελαίνεται με τη γυναίκα του ντόπιου ταβερνιάρη, η οποία είχε πλούσια τα ελέη, σε αντίθεση με την Κόρη των Αθηνών, την οποία ο πρώτος Εγγλέζος, ο ποιητής, είχε αποκαλέσει Καρυάτιδα, μας φάνηκε ως παραφωνία. Οπως και να έχει, η πόλη του Μεσολογγίου προσφέρει την ευκαιρία στη συγγραφέα για ένα συμβολικό κλείσιμο.

Τελικά, το 2010 εκδόθηκαν δύο ενδιαφέροντα μυθιστορήματα κύπριων συγγραφέων: της Μαραγκού και του Μάριου Μιχαηλίδη, «Τα κρόταλα του χρόνου». Και οι δύο επικεντρώνουν τις μυθοπλασίες τους σε πρόσωπα και συμβάντα της ελληνικής Ιστορίας. Ωστόσο, στο βάθος υπάρχουν πάντα τα πάθη της Μεγαλονήσου, χωρίς τον οξύ τόνο παλαιότερων διηγήσεων, αλλά σαν υπόμνηση, που, μέσα στην ποιητική αφαιρετικότητά της, κουβαλά σκιές συγκίνησης. *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Η ηθική του Κακού
Σπέρματα Δημουλά*
Οιδίπους Τύραννος με κουνημένη γκαρνταρόμπα
Ακραίες μορφές θρησκευτικής πίστης
Στην περιπέτεια ενός αινίγματος
Ψάχνοντας τον πολιτισμό που δεν υπάρχει
Η σχέση άρρενος και θήλειας αρχής
Αισθητική του εφήμερου
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Η ηθική του Κακού
Ταύτιση με την Κόρη των Αθηνών
Σπέρματα Δημουλά*
Οιδίπους Τύραννος με κουνημένη γκαρνταρόμπα
Ακραίες μορφές θρησκευτικής πίστης
Στην περιπέτεια ενός αινίγματος
Ψάχνοντας τον πολιτισμό που δεν υπάρχει
Η σχέση άρρενος και θήλειας αρχής
Αισθητική του εφήμερου
Γράμμα από την Κερατέα
«Ο αρχαιολογικός χώρος του Οβριοκάστρου Κερατέας»
Αφανής αναγνώστης
Ενα λανθάνον επιτήδευμα
Από τις 4:00 στις 6:00
Ζητιανεύοντας την επιτυχία στο τραγούδι
Ενας κιθαρίστας που έφερε πολλά είδη μουσικής πιο κοντά
Άλλες ειδήσεις
Σ' έναν δρόμο
«ΧΩΡΙΣ ΔΙΑΒΑΤΗΡΙΟ» στον Πειραιά
Οταν ο ζωγράφος Ρόθκο γίνεται θεατρική πράξη
Περί αβάσταχτης ερημιάς, γραφής και λοιπών αδιεξόδων
Το κύμα
Στον βρόντο
Ο Πειραιάς στην πρώτη γραμμή
Η ζωή και ο θάνατος του Καραβέλα