Έντυπη Έκδοση

44 ποιήματα για την έννοια της κοινότητας

Στην περιπέτεια ενός αινίγματος

Βαγγέλης Χρόνης

Ενα χωνάκι θλίψη,

ποιήματα, εκδόσεις Καστανιώτη, σ. 54, ευρώ 10,65

Εχουμε συνηθίσει να θεωρούμε συχνά την ποίηση συνώνυμη του αυτομαστιγώματος, της ταπείνωσης, του αυτοεξευτελισμού, της καταγγελίας, της οργής, του θυμού, και πολύ σπάνια, αλλά οπωσδήποτε συμβαίνει, ακόμη και της αναξιοπρέπειας. Να θεωρούμε πως όσο περισσότερο χύσει κανείς τα εντόσθιά του σε δημόσια θέα και έκθεση τόσο περισσότερο ποιητή τον κάνει η κίνηση αυτή. Δεν παύει βέβαια να παραμένει μια κίνηση ποιητικά νόμιμη (η ποίηση μπορεί να νομιμοποιήσει ακόμη και το έγκλημα, φτάνει να θυμηθούμε τη Φραγκογιαννού του Παπαδιαμάντη), που όμως γίνεται πολύ συχνά επίσης ύποπτη.

Συλλογιζόμαστε ότι για να μπορεί να εκθέτει κανείς τόσο ακραία συναισθήματα, μέσω της ποίησης, ή τα έχει κυριαρχήσει ή είναι τόσο σπουδαίος, ώστε δεν έχει τίποτε να φοβηθεί. Ο Βαγγέλης Χρόνης, αντιθέτως, σε 44 μικρά ποιήματα ως κομψοτεχνήματα, σμιλεμένα με καιρό και με κόπο, είναι σαν να του λέει πως ναι, όλα αυτά μπορεί να υπάρχουν (εννοούμε τα αισθήματα που μνημονεύσαμε στην αρχή), αλλά η ποίηση όσο πιο υπαινικτικά τα διατυπώνει τόσο τα κάνει πιο εύφορα και πιο αποδεκτά. Η ποίηση δεν υπάρχει για να τρομοκρατεί με τη διαφορετικότητα, είναι σαν να ομολογεί ο Βαγγέλης Χρόνης, αλλά να χρησιμοποιεί τις διαφορές, ακόμη και τις αβυσσαλέες, για να δοξάζει την έννοια της κοινότητας. Την έννοια πως όσο πιο πολύ υποφέρω τόσο πιο πολύ ουσιαστικά υπάρχω, έστω κι αν δεν επιτρέπω να το καταλάβουν οι άλλοι, παρά μόνο να το οσφρανθούν, όπως οσφραίνονται τη μυρωδιά ενός σπάνιου άνθους. Γίνομαι δηλαδή «λαϊκός» όταν θεωρώ ικανούς για το εκλεκτό τους πάντες, ενώ αντίθετα μεταβάλλομαι σ' έναν ανυπόφορο λαϊκιστή, όταν θέλω να δείξω πως το σπάνιο και εκλεκτό μπορεί να παίρνει την κατιούσα και εγώ να επιμένω πως παραμένει κάτι το σπάνιο και το εκλεκτό.

Η ποίηση του Βαγγέλη Χρόνη δεν κινδυνεύει από καμιά τέτοια κατιούσα. Φρουρεί ο ίδιος ακοίμητα τις λέξεις του, ώστε σχεδόν καθεμιά τους να ηχεί ένα αίσθημα κι επιπλέον με μια συνείδηση πως, επειδή ένας άνθρωπος μπορεί ακαταπαύστως να μιλάει και να γράφει και να σκέφτεται, δεν σημαίνει ότι και ακαταπαύστως μπορεί να γράφει ποιήματα.

Το ποίημα, είτε μεγάλο είτε μικρό είτε σύντομο είτε εκτεταμένο, επειδή είναι συνόψιση και επιτομή του ενός ανθρώπου αλλά και του κόσμου ολόκληρου, χρειάζεται να υπάρχει αυτό που λέγεται καταχρηστικά, αιώνες τώρα, ώστε να έχει καταντήσει αφάνταστα κοινότοπο, έμπνευση. Μπορείς να γράψεις ένα μυθιστόρημα με πολλή δουλειά και σποραδικές εκλάμψεις, μπορείς να σχεδιάσεις αρχιτεκτονικά ένα σπίτι ή μια πόλη ολόκληρη, να στήσεις μια θεατρική παράσταση, χάρη σ' ένα αίσθημα ευφορίας που σε πλημμυρίζει, αλλά την έμπνευση ως ηλεκτρική εκκένωση δεν τη χρειάζεται μέσα στον κόσμο παρά μόνον η ποίηση.

Με συνείδηση αυτής της ιδιαιτερότητας της έμπνευσης, ο Βαγγέλης Χρόνης φαίνεται να την πολιορκεί μόνιμα, ενώ αυτή συχνά του παραδίνεται. Από τη θέα του αίματος που τρέχει κρουνηδόν, προτιμάει να δείξει τις σταγόνες του αίματος που άφησε να τρέξουν μια μικρή φλέβα που άνοιξε απότομα. Θα 'λεγες πως αισθάνεται τη σιωπή πιο εύγλωττη από κάθε ομιλία και από κάθε επίσης γλώσσα, όσο δουλεμένη κι αν είναι η τελευταία, αφού, αν το καλοσκεφτούμε, και η σιωπή μια γλώσσα είναι κι αυτή, που δεν αποκλείεται οι φωνές και οι ήχοι μέσα της να είναι εκφραστικότεροι, σε σχέση μ' εκείνους που προφέρονται, μόνο και μόνο γιατί δεν έχουν δοκιμαστεί. Τι θα μας αποκάλυπτε αλήθεια μέσα της η σιωπή αν κινούμασταν στους χώρους της με την άνεση που κυκλοφορούμε μέσα στους λαβυρίνθους της γλώσσας; Κανείς δεν μπορεί να το γνωρίζει, αλλά αν ποτέ αποκτούσαμε μια αντίστοιχη γλώσσα, δεν αποκλείεται ο κόσμος να μας αποκαλυπτόταν πλουσιότερος και προπαντός αρμονικότερος. Και η ποίηση του Βαγγέλη Χρόνη είναι ένα ατέρμονο δούναι και λαβείν σε σχέση με τη σιωπή, καθώς στοιχειώνεται η ποίηση αυτή με μια μυθογνωσία και μιαν αρχαιογνωσία, ή μάλλον με τον απόηχο σε ανθρώπους και γεγονότα μιας αρχαιότητας που η σιωπή που την έχει στο μεταξύ περιβάλλει, την έχει κάνει αφάνταστα πιο συναρπαστική.

Δεν θα μιλήσω για τη σημασία της ανατροπής στην ποίηση του Βαγγέλη Χρόνη. Θα γράψω μόνον πως ενώ ο κόσμος φαίνεται να εισχωρεί μέσα του σε ευθεία γραμμή, στην εκβολή του ο κόσμος αυτός φαίνεται να έχει γνωρίσει εντός του έναν σεισμό, ώστε να μας παραδίδεται πλήρως αντεστραμμένος. Ενα από τα χαρακτηριστικότερα παραδείγματα, το ποίημα «Σημάδεψε το φεγγάρι».

Αλλά μια και μιλήσαμε για τα ίδια τα ποιήματα θα ήθελα να αναφερθώ σ' ένα μόνο ποίημα. Αν μπορούσε να νοηθεί μια «ανθολογία των ανθολογιών» (για να θυμηθούμε τον αλησμόνητο Ανδρέα Καραντώνη που χρησιμοποίησε πρώτος μια αντίστοιχη έκφραση), μιαν ανθολογία που θα περιελάμβανε ένα κορφολόγημα από τους λειμώνες της παγκόσμιας ποίησης, θα καταχώριζα το ποίημα «Εν αναμονή απαντήσεως». Κάθε ποιητής, πάλι κατά τον Ανδρέα Καραντώνη, που την είχε φάει την ποίηση ούτε καν με το κουταλάκι του γλυκού, αλλά με το μικροσκοπικό κουταλάκι του φαρμακείου, σώζεται μέσα στον ατελεύτητο χρόνο μ' ένα μόνο ποίημα. Δεν είναι λίγο, είναι πάρα πολύ. Το ποίημα «Εν αναμονή απαντήσεως», ξεκινώντας από τον Πλάτωνα που αναγνώριζε ως σκιές πάνω σ' έναν τοίχο την ανθρώπινη ύπαρξη, μ' έναν τρόπο ακαριαίο, νευρικό, αλλά ταυτόχρονα βαθιά στοχαστικό, είναι σαν να προτείνει την περιπέτεια ενός γοητευτικού αινίγματος ως λύση της βαθιάς ανθρώπινης αγωνίας για το τι σημαίνει τελικά η ίδια η ανθρώπινη ύπαρξη. Και αυτή η κατανυκτική -επιτρέψτε μου τον όρο- φιλοσοφικότητα εκφράζεται με λέξεις κοινόχρηστες, που ανυποψίαστα τις χρησιμοποιούμε καθημερινά, όπως οι λέξεις «επιστολή», «γραμματόσημο», «άλμπουμ».

Συνδυάζοντας το ποίημα αυτό με τον τίτλο του ποιήματος που στεγάζει ολόκληρο το ποιητικό βιβλίο, μπορούμε να φτάσουμε σε μια κρίση συμπερασματική για την ποίηση του Βαγγέλη Χρόνη, αν μπορεί βέβαια να υπάρξει συμπέρασμα σ' αυτή τη ζωή, και πολύ περισσότερο να σταθεί στα πόδια του. Περισσότερο, αντί για συμπέρασμα, μια εξήγηση το πώς γίνεται να συνδυασθεί τόση μελαγχολία με τόσο πολύ φως, πώς γίνεται το ελάχιστο να σε πονάει αφαντάστως περισσότερο σε σχέση με το ατόφιο δράμα, το πώς η υποψία μπορεί να γίνει βασανιστικότερη από την πιο απτή πραγματικότητα. Μπορείς όμως να καταλάβεις κάτι επιπλέον, πως όσο ελάχιστη κι αν είναι η θλίψη που μπορεί να περιλάβει ένα χωνάκι, χωράει μέσα της και τα ερείπια της Παλμύρας, και τον Σοπενχάουερ, κι εκείνο το αλησμόνητο ασπροκόκκινο κορδόνι από μεταξωτές κλωστές το περασμένο στον μαυρισμένο καρπό του ποιητή. *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Η ηθική του Κακού
Ταύτιση με την Κόρη των Αθηνών
Σπέρματα Δημουλά*
Οιδίπους Τύραννος με κουνημένη γκαρνταρόμπα
Ακραίες μορφές θρησκευτικής πίστης
Ψάχνοντας τον πολιτισμό που δεν υπάρχει
Η σχέση άρρενος και θήλειας αρχής
Αισθητική του εφήμερου
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Η ηθική του Κακού
Ταύτιση με την Κόρη των Αθηνών
Σπέρματα Δημουλά*
Οιδίπους Τύραννος με κουνημένη γκαρνταρόμπα
Ακραίες μορφές θρησκευτικής πίστης
Στην περιπέτεια ενός αινίγματος
Ψάχνοντας τον πολιτισμό που δεν υπάρχει
Η σχέση άρρενος και θήλειας αρχής
Αισθητική του εφήμερου
Γράμμα από την Κερατέα
«Ο αρχαιολογικός χώρος του Οβριοκάστρου Κερατέας»
Αφανής αναγνώστης
Ενα λανθάνον επιτήδευμα
Από τις 4:00 στις 6:00
Ζητιανεύοντας την επιτυχία στο τραγούδι
Ενας κιθαρίστας που έφερε πολλά είδη μουσικής πιο κοντά
Άλλες ειδήσεις
Σ' έναν δρόμο
«ΧΩΡΙΣ ΔΙΑΒΑΤΗΡΙΟ» στον Πειραιά
Οταν ο ζωγράφος Ρόθκο γίνεται θεατρική πράξη
Περί αβάσταχτης ερημιάς, γραφής και λοιπών αδιεξόδων
Το κύμα
Στον βρόντο
Ο Πειραιάς στην πρώτη γραμμή
Η ζωή και ο θάνατος του Καραβέλα