Έντυπη Έκδοση

Η σχέση άρρενος και θήλειας αρχής

Αικατερίνη Δούκα-Καμπίτογλου

Ανδρό-γυνες αναγνώσεις

Πέρσυ Σέλλεϋ και Μαίρη Σέλλεϋ

εκδόσεις Επίκεντρο, σ. 198, ευρώ 17,24

Ο ρομαντικός ποιητής Percy Shelley και η σύζυγός του, συγγραφέας Mary Shelley (κόρη του φιλόσοφου William Godwin και της διανοούμενης φεμινίστριας Mary Wollstonecraft), αποτέλεσαν ένα θρυλικό λογοτεχνικό ζευγάρι. Η στενή φιλία τους με τον Byron, και αργότερα η επαφή τους με τον Keats, καθρέφτισε το πιο ιδιαίτερο κομμάτι στην ιστορία της αγγλικής ποίησης του 19ου αιώνα. Η συγγραφέας του παρόντος βιβλίου, με αφορμή τη συναισθηματική σύνδεση των δύο καλλιτεχνών, ενδιαφέρεται για μια «ανδρόγυνη ανάγνωση» του έργου τους, προσεγγίζοντας εκείνα ακριβώς τα σημεία που πιστεύει ότι αξιοποιούν και τη θεωρητική σχέση αρσενικού-θηλυκού αλλά και την πραγματιστική σχέση ανδρός-γυναικός.

Είναι γνωστό ότι σε ολόκληρο το έργο του Shelley κυριαρχεί η γυναικεία μορφή, είτε ως απλή ανθρώπινη φιγούρα είτε ως κοσμική δύναμη. Ερωμένη, αμαζόνα, ιέρεια, «φεγγοβόλα παρουσία», (όπως παρουσιάζεται συνολικά στην ποιητική-θεατρική του σύνθεση «Οι Τσέντσι»), η γυναίκα συνοψίζει τις τέσσερις όψεις του θηλυκού αρχέτυπου, σύμφωνα με τον ορισμό του Γιουνγκ. Πιο ειδικά, το ποίημά του Shelley Η επανάσταση στο Ισλάμ (στο οποίο αναδεικνύεται έντονα η μυθολογική διάσταση της θηλυκής φύσης), μπορεί να θεωρηθεί η επιτομή της φεμινιστικής του αντίληψης. Από τα δοκίμια και τις επιστολές του γίνεται επίσης φανερή η αποστροφή που έτρεφε για τη χριστιανική ιδέα ενός πατριαρχικού Θεού και ο σεβασμός του προς τη Μητέρα-Φύση (στην αρχαϊκή της έννοια), «την Ψυχή του Σύμπαντος, τη νοήμονα και ευεργετική αρχή που κινεί τα πάντα», όπως σημειώνει ο ίδιος. Αλλά αυτό που πετυχαίνει ο Shelley μέσα από την ποιητική του ανέλιξη, είναι ότι αναστρέφει τη θέση της θηλυκής αρχής από την εξωτερική της παρουσία μέσα στην αρχέγονη ουσία του, για να αυτοσυμπληρωθεί στην ιδεατή του ανδρόγυνη έκφραση.

Κατά την άποψη της Α. Καμπίτογλου, ο κοινός άξονας των έργων του Percy και της Mary Shelley είναι ο μύθος του Προμηθέα, ο οποίος όμως παρουσιάζεται μέσα από διαφορετικά επίπεδα πρόσληψης. Οπως φαίνεται στο ποίημα Προμηθέας Λυόμενος, ο ιδεαλιστής Shelley οραματίζεται τη συνύπαρξη ανδρός-γυναικός σαν μια υπέρβαση του πραγματικού, με την ανύψωσή τους σε άλλες σφαίρες, εκεί όπου η αγάπη και η ελευθερία δομούν εντελώς νέα δεδομένα επικοινωνίας έξω από τις συμβατικές κοινωνικές περιχαρακώσεις. Η Mary (αν κρίνουμε από το γοτθικό μυθιστόρημά της Φράνκενσταϊν· ή ο σύγχρονος Προμηθέας) αποφεύγει επίσης το φυσικό για να καταφύγει στο υπερφυσικό, δημιουργώντας ένα νέο ανδρικό πλάσμα, το οποίο εν τούτοις, εξαιτίας της προμηθεϊκής ύβρεως, δεν είναι παρά μια «τερατώδης» ύπαρξη που προξενεί την απέχθεια. Το τέρας αυτό αισθάνομαι ότι αποτελεί και την απάντηση στην προμηθεϊκή εκλογή της ελευθερίας του Shelley, ένα υπαινικτικό σχόλιο της Mary για τη δυσπλασία της δικής της «κατασκευασμένης» ανδρικής φύσης μέσα της.

Η Α. Καμπίτογλου συμπεριλαμβάνει μια ακόμα προσέγγιση του Φρανκενστάιν, συσχετίζοντάς τον με το θεατρικό Αίμα και Πάγος, της γνωστής Βρετανίδας ποιήτριας Liz Lochhead, ένα έργο που στηρίζεται στην ιστορία της Mary Shelley και επανεξετάζει νέες θέσεις για τη γυναικεία δημιουργική δυνατότητα. Το τέρας εδώ παρουσιάζεται ως σημείο του ανέκφραστου, του απροσδιόριστου της μητρικής χώρας και του αρχαϊκού σώματος, θέτοντας στο κέντρο την ίδια τη γλώσσα και όλη τη σχετική σημειολογία περί του κατεστημένου κοινωνικού μύθου της θηλυκότητας, ο οποίος επείγεται να αντικατασταθεί από μια αληθινή γυναικεία ομιλία. *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Η ηθική του Κακού
Ταύτιση με την Κόρη των Αθηνών
Σπέρματα Δημουλά*
Οιδίπους Τύραννος με κουνημένη γκαρνταρόμπα
Ακραίες μορφές θρησκευτικής πίστης
Στην περιπέτεια ενός αινίγματος
Ψάχνοντας τον πολιτισμό που δεν υπάρχει
Αισθητική του εφήμερου
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Η ηθική του Κακού
Ταύτιση με την Κόρη των Αθηνών
Σπέρματα Δημουλά*
Οιδίπους Τύραννος με κουνημένη γκαρνταρόμπα
Ακραίες μορφές θρησκευτικής πίστης
Στην περιπέτεια ενός αινίγματος
Ψάχνοντας τον πολιτισμό που δεν υπάρχει
Η σχέση άρρενος και θήλειας αρχής
Αισθητική του εφήμερου
Γράμμα από την Κερατέα
«Ο αρχαιολογικός χώρος του Οβριοκάστρου Κερατέας»
Αφανής αναγνώστης
Ενα λανθάνον επιτήδευμα
Από τις 4:00 στις 6:00
Ζητιανεύοντας την επιτυχία στο τραγούδι
Ενας κιθαρίστας που έφερε πολλά είδη μουσικής πιο κοντά
Άλλες ειδήσεις
Σ' έναν δρόμο
«ΧΩΡΙΣ ΔΙΑΒΑΤΗΡΙΟ» στον Πειραιά
Οταν ο ζωγράφος Ρόθκο γίνεται θεατρική πράξη
Περί αβάσταχτης ερημιάς, γραφής και λοιπών αδιεξόδων
Το κύμα
Στον βρόντο
Ο Πειραιάς στην πρώτη γραμμή
Η ζωή και ο θάνατος του Καραβέλα