Έντυπη Έκδοση

Πολιτικές του ηθικού

Jonathan Glover

Ηθική απόσταση

μτφρ.: Κωνσταντίνος Πούλης

εκδόσεις Ερασμος, σ. 45, 4,70 ευρώ

Η Ηθική είναι ήδη από την εποχή των στωικών η ίδια η καρδιά της Φιλοσοφίας. Στις μέρες μας μάλιστα, λόγω μιας όξυνσης που παρουσιάζεται σε διάφορα επίπεδα, από τα ανθρώπινα δικαιώματα έως τις τεχνικοεπιστημονικές εξελίξεις, η Ηθική δείχνει να επανακάμπτει και να καθίσταται, όπως υποστηρίζει ο Alain Badiou, «η κύρια φιλοσοφική τάση του καιρού μας». Ο Jonathan Glover σ' αυτό το σύντομο δοκίμιό του επιχειρεί να εντοπίσει τον ορθολογικό χαρακτήρα των ηθικών μας κρίσεων και να τον αντιπαραβάλει με αυτή την αυθορμησία των συναισθημάτων μας. Η ηθική μας κρίση ταλαντεύεται για τον Glover ανάμεσα σε μια σειρά από «πολιτικές».

Από τη μια, είναι η ηθική της απόστασης. Η αποστασιοποίηση, χωρική ή χρονική, διαμορφώνει μια συνθήκη που αναισθητοποιεί τον άνθρωπο, που αμβλύνει τα ηθικά του αντανακλαστικά «Είναι ευκολότερο να σκοτώσει κανείς από απόσταση». Μια σειρά επίσης από πολιτισμικές προκαταλήψεις, ο χαρακτήρας των σχέσεών μας με το προσβαλλόμενο άτομο αλλά και μια σειρά από άλλες κατηγορίες διαμορφώνουν ένα περιβάλλον ηθικής αποστασιοποίησης, έναν αμυντικό μηχανισμό που προστατεύει το υποκείμενο από το μέγεθος του κακού και το διασώζει από τον ψυχολογικό και συναισθηματικό του διασυρμό. Ανθρωποι σε συγκεκριμένες επαγγελματικές κατηγορίες, γιατροί ή πολιτικοί, μπορούν, στηριζόμενοι σ' αυτούς ακριβώς τους αμυντικούς μηχανισμούς να διασώσουν κατ' αρχάς την ψυχολογική τους ισορροπία κι έπειτα να σταθμίσουν ψύχραιμα τη στάση τους. Η ορθολογική προσέγγιση των ηθικών ζητημάτων οφείλει όμως για τον Glover να λαμβάνει υπ' όψιν της και τις παραμορφωτικές επιδράσεις αυτών των μηχανισμών. Η αποστασιοποίηση οδηγεί πολλές φορές και στην απανθρωπιά.

Από την άλλη, αυτή η ορθολογική ηθική υπονομεύεται από αυτό που ο Glover ονομάζει «αυθόρμητες συναισθηματικές αντιδράσεις». Αντιδράσεις που εκπέμπουν μέσα από τη φυσικότητα του ανθρώπου. Προστοχαστικές πεποιθήσεις, βαθιά ριζωμένες μέσα μας και δύσκολα προσαρμόσιμες στις πολιτισμικές αλλαγές. Ενας ηθικός συντηρητισμός, που καθιερώνει τους ηθικούς κώδικες του κοινού νου και συντρέχει στις πεποιθήσεις του. Το ερώτημα που τίθεται είναι «αν μπορούμε να αγνοούμε τα δικαιώματα των ανθρώπων που βρίσκονται εκτός της εμβέλειας των συναισθηματικών μας αντιδράσεων». Και αν οι όποιες αλλαγές της ηθικής μας θεώρησης μπορεί να έχουν και τις ανεπιθύμητες εκδηλώσεις τους, όπως απέδειξε και το παράδειγμα της ναζιστικής κοινωνίας.

Η θέση του Glover είναι ότι, παρά την όποια διακινδύνευση, αξίζει να προσπαθήσουμε αυτόν τον σταδιακό εξορθολογισμό της ηθικής μας αυθορμησίας. Η διακριτική μας μετάβαση, σε όλο και πιο στοχαστικές προσεγγίσεις.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Ο εφιαλτικός κανόνας
Η μαγεία του μικρού
Οι συνταγματάρχες, η περιπέτεια της γνώσης και ο Θεός
«Ναυτικά μακό και Corydrane Καλλιγραφίες»
Δέντρο που φυλλορροεί;
Ηθικολόγος της αρμονίας
Μυθιστορηματική αξιοποίηση μιας παρωχημένης εποχής
Ποίηση πεζών κι αποκομμάτων
Τα άνθη της πτώσης
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Ο εφιαλτικός κανόνας
Πολιτικές του ηθικού
Η μαγεία του μικρού
Οι συνταγματάρχες, η περιπέτεια της γνώσης και ο Θεός
«Ναυτικά μακό και Corydrane Καλλιγραφίες»
Δέντρο που φυλλορροεί;
Ηθικολόγος της αρμονίας
Μυθιστορηματική αξιοποίηση μιας παρωχημένης εποχής
Ποίηση πεζών κι αποκομμάτων
Τα άνθη της πτώσης
Πρόσωπα
ΖΥΡΑΝΝΑ των παθών και των θρύλων
Η Ανοιξη του Μίλαν Κούντερα
Η χειμερία νάρκη των φυλάκων στη σίκαλη
Ο ιδρυτής της εφημερίδας «Frankfurter Zeitung»
Από τις 4:00 στις 6:00
Τρώγοντας έρχονται οι εμπνεύσεις
Πάντα πιστός φίλος των μπλουζ