Έντυπη Έκδοση

ΤΟ ΒΑΡΟΣ ΚΑΙ Η ΧΑΡΗ ΤΩΝ ΛΕΞΕΩΝ

Μετέφραζα κομμάτι κομμάτι

Η μεταφρασμένη λογοτεχνία δεν κρατάει μόνο τη μερίδα του λέοντος στη βιβλιοπαραγωγή, ταυτόχρονα διαμορφώνει αναγνωστικές συμπεριφορές αλλά και συγγραφικές συνειδήσεις.
Το ΕΚΕΜΕΛ, ως φυσικός χώρος άσκησης και καλλιέργειας της τέχνης και της τεχνικής τής μετάφρασης, διοργανώνει τα τελευταία τέσσερα χρόνια τον ετήσιο διαγωνισμό Βραβεία Λογοτεχνικής Μετάφρασης, σε συνεργασία με τα αντίστοιχα μορφωτικά ινστιτούτα (Γαλλικό, Γκέτε, Θερβάντες, Ιταλικό και εφεξής Ελληνοαμερικανική Ενωση). Ψυχή του εγχειρήματος, η Ελένη Ζέρβα (διευθύντρια του ΕΚΕΜΕΛ και βραβευμένη μεταφράστρια του Βιζυηνού στη γαλλική), που με μηδαμινή υποστήριξη εμψυχώνει με σοβαρότητα τον πετυχημένο αυτό θεσμό.
Δεκαπέντε μεταφράσεις και μεταφραστές διακρίθηκαν για το 2009 στη βραχεία λίστα του ΕΚΕΜΕΛ. Τα πρόσωπα που κρύβονται πίσω από τον Ντίκενς, τον Βάλσερ, τον Μπάνβιλ, τον Μοντιάνο, τον Κορτάσαρ, τον Φουέντε, τον Μοντάλε, τον Σαβιάνο κ.ά., ανοίγουν και μας ξεναγούν στο μεταφραστικό εργαστήρι τους. Δεκαπέντε άτυποι συν-συγγραφείς που μετεωρίζονται ανάμεσα στην πίστη και στην προδοσία του πρωτότυπου κειμένου (υπέρ της απόλαυσής του), ανάμεσα στη διαμεσολάβηση και στη δημιουργικότητα, ανάμεσα στη γλωσσική μνήμη και στη ζώσα αλχημεία της έκφρασης, ανάμεσα στο νόημα και στη μουσική της γραφής, ανάμεσα στον συγγραφέα και στον αναγνώστη, ανάμεσα στο αμετάφραστο και στο μεταφράσιμο του χρόνου, ανάμεσα στην ισχνή αμοιβή και στη μακρά αφοσίωση, ανάμεσα σε ξένες και οικείες λέξεις.

Εργάζομαι ως επαγγελματίας μεταφραστής εδώ και πολλά χρόνια, ποτέ όμως ώς τώρα δεν είχα μεταφράσει λογοτεχνία επαγγελματικά. Η περιπέτεια της «Στάχτης» ξεκίνησε εντελώς τυχαία κάποιο χειμωνιάτικο βράδυ σε μια φιλική συναναστροφή, όταν, άτομο του «χώρου» μού πρότεινε να μεταφράσω μυθιστόρημα. Θα πρέπει να αναφέρω ότι από την παιδική ακόμα ηλικία είχα καλές σχέσεις με τη λογοτεχνία, αφού ως παιδί έγραφα ποιηματάκια, ως έφηβος ποιήματα και ως ενήλικος στίχους, πάντα όμως για προσωπική «τέρψη». Το ίδιο είχε συμβεί και με τη λογοτεχνική μετάφραση, σε επίπεδο όμως στίχου και διηγήματος και ποτέ μυθιστορήματος. Τη συγγραφέα Γκράτσια Ντελέντα (Grazia Deledda) μου την πρότεινε ο εκδότης. Την ήξερα μόνο ονομαστικά. Ψάχνοντας στοιχεία για τη ζωή και το έργο της, με έκπληξη ανακάλυψα ότι αν και είχε τιμηθεί με το Νόμπελ Λογοτεχνίας (1926) και διδάσκεται στα ιταλικά σχολεία ως «κλασική» συγγραφέας, οι συμπατριώτες της την αντιμετωπίζουν μάλλον με αντιπάθεια ή, τολμώ να πω, ακόμα και με σνομπισμό. Εντούτοις, τα έργα της εξακολουθούν να επανεκδίδονται. Επέλεξα να μεταφράσω τη «Στάχτη» όταν ακόμα είχα διαβάσει μόνο τη σύνοψη, λόγω του θέματός της που με τράβηξε αμέσως: έντονο ψυχολογικό δίλημμα, που ξεκινάει από την παιδική ηλικία και γιγαντώνεται καθώς ο ήρωας μεγαλώνει, και μια συνεχής, αυξάνουσα ένταση που οδηγεί σε δραματικό-καταλυτικό φινάλε. Ετσι, λοιπόν, ξεκίνησα τη δοκιμή των δυνάμεών μου σ' αυτό το νέο για μένα είδος, και μάλιστα με ένα κείμενο γραμμένο το 1903, με ιδιαίτερα πολύπλοκες γλωσσικές ιδιαιτερότητες, με «ντεμοντέ» εκφράσεις της εποχής αλλά και λέξεις στη διάλεκτο της Σαρδηνίας, η οποία είναι κυριολεκτικά διαφορετική γλώσσα σε σχέση με την ιταλική! Στο έργο αυτό δοκίμασα μιαν αλλιώτικη μέθοδο μετάφρασης: δεν το διάβασα ολόκληρο, ξεκινώντας στη συνέχεια την ελληνική απόδοση, αλλά μετέφραζα κομμάτι κομμάτι, προχωρώντας χωρίς να ξέρω τι θα συμβεί παρακάτω στην ιστορία. Αυτό μου μετέδωσε στο μέγιστο βαθμό την ένταση και την αγωνία του κειμένου, σε σημείο να ταυτιστώ πολλές φορές με τον ήρωα, καταλήγοντας σε παρόμοια με τα δικά του συναισθηματικά ξεσπάσματα και, πιστεύω, με έκανε να αποδώσω όσο καλύτερα μπορούσα το ιταλικό κείμενο βιώνοντας σχεδόν απόλυτα, στο τέλος της ιστορίας, τη λύτρωση του πρωταγωνιστή. Παράλληλα εκτίμησα βαθύτατα τη συγγραφή της Ντελέντα. Ελπίζω η ελληνική μου απόδοση να καταφέρει να αγγίξει κι εσάς.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Στη στήλη
Το βάρος και η χάρη των λέξεων
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Ο εφιαλτικός κανόνας
Πολιτικές του ηθικού
Η μαγεία του μικρού
Οι συνταγματάρχες, η περιπέτεια της γνώσης και ο Θεός
«Ναυτικά μακό και Corydrane Καλλιγραφίες»
Δέντρο που φυλλορροεί;
Ηθικολόγος της αρμονίας
Μυθιστορηματική αξιοποίηση μιας παρωχημένης εποχής
Ποίηση πεζών κι αποκομμάτων
Τα άνθη της πτώσης
Πρόσωπα
ΖΥΡΑΝΝΑ των παθών και των θρύλων
Η Ανοιξη του Μίλαν Κούντερα
Η χειμερία νάρκη των φυλάκων στη σίκαλη
Ο ιδρυτής της εφημερίδας «Frankfurter Zeitung»
Από τις 4:00 στις 6:00
Τρώγοντας έρχονται οι εμπνεύσεις
Πάντα πιστός φίλος των μπλουζ