Έντυπη Έκδοση

Γεννημένος στο έτος του Ελέφαντα

Salim Bachi

Η σιωπή του Μωάμεθ

μτφρ.: Νίκος Σταμπάκης, εκδόσεις Νεφέλη, σ. 374, ευρώ 22

Στη νέα τους σειρά, με τίτλο «Κόκκοι άμμου», οι εκδόσεις Νεφέλη επιχειρούν μια προσέγγιση στον κόσμο του Ισλάμ, ήτοι στον κατεξοχήν κόσμο του «άλλου» και το μυθιστόρημα Η σιωπή του Μωάμεθ ανήκει δικαιωματικά σ' αυτή τη σειρά. Ο αλγερινός συγγραφέας του ιστορικού αυτού μυθιστορήματος, ο Σαλίμ Μπασί, που ζει στο Παρίσι από το 1997 κι έχει συγγράψει στα γαλλικά τέσσερα λογοτεχνικά βιβλία, εδώ παίρνει το ρίσκο να αφηγηθεί τη ζωή του προφήτη.

Ο τρόπος της αφήγησης μας δείχνει ότι πρόκειται για σημαντικό και ανερχόμενο συγγραφέα που έχει μελετήσει τους λογοτεχνικούς τρόπους της δυτικής παράδοσης, ενώ παράλληλα κατέχει και τη λυρική ποιητική και αφηγηματική παράδοση της Ανατολής. Ετσι το μυθιστόρημα εκτυλίσσεται μέσα από τέσσερις αφηγήσεις ξεχωριστών υποκειμένων που γνώρισαν από κοντά τον προφήτη ή αγγελιαφόρο για τον μουσουλμανικό κόσμο. Ταυτοχρόνως εμπλουτίζει το κείμενό του με παραθέματα από το Κοράνι και την Ανθολογία κλασικής αραβικής ποίησης, όπως ο ίδιος αναφέρει στις ευχαριστίες. Εννοείται πως αυτά τα παραθέματα πολύ συχνά φωτίζουν κάποια στοιχεία του βιβλίου που είναι ανοίκεια, τουλάχιστον στον δυτικό αναγνώστη.

Η πρώτη αφήγηση είναι η αφήγηση της Χαντίτζα, της πρώτης συζύγου του Μωάμεθ. Τον παντρεύτηκε όταν ήταν ήδη χήρα και ο αναγνώστης αντιλαμβάνεται ότι πρέπει να ήταν πολύ μεγαλύτερη από τον Μωάμεθ, που ήταν έφηβος. Μέσω της Χαντίτζα μαθαίνουμε κάποια στοιχεία για την οικογένεια του Μωάμεθ και για το ορφάνεμά του σε πολύ μικρή ηλικία. Μετά τον θάνατο και του παππού του το νεαρό αγόρι βρίσκεται σε δυσχερή θέση, όπως και όλα τα ορφανά, και μπορεί να προσβλέπει μόνο στη βοήθεια ενός από τους θείους του. Ωστόσο δεν διαθέτει περιουσία και κοινωνική θέση κι έτσι από πολύ τρυφερή ηλικία βρίσκει δουλειά ως συνοδός καραβανιών. Οπως και ο παππούς του, έχει καλή σχέση με τους Ναζωραίους (χριστιανούς) και επωφελείται από τα μακρινά ταξίδια για να μάθει άλλες γλώσσες και διαφορετικές νοοτροπίες λαών και φυλών που ζουν μακριά από την πατρίδα του. Θαυμάζει ιδιαίτερα τους ερημίτες που απομονώνονται στην έρημο και ζουν ασκητικά περιμένοντας το μήνυμα του Θεού. Ο γάμος του με τη Χαντίτζα του δίνει τη δύναμη του χρήματος και της κοινωνικής θέσης που του έλειπε, και στη γυναίκα αυτή αφοσιώνεται μέχρι τον θάνατό της.

Μέσα από την αφήγησή της αλλά και τη δεύτερη αφήγηση του Αμπού Μπακρ, του πιο πιστού φίλου του και μετέπειτα πρώτου διαδόχου του, μαθαίνουμε τη ζωή του και την πορεία του, ιδιαίτερα από τη στιγμή που όλοι αρχίζουν να τον ξεχωρίζουν, γιατί θαυμάζουν σ' αυτόν τις ικανότητες απομόνωσης και συνομιλίας με τον Θεό. Η αφήγηση των γεγονότων δεν είναι γραμμική: αναπτύσσεται μέσα από αλλεπάλληλες παλινδρομήσεις, που είναι απολύτως λογικές, μια και ο κάθε αφηγητής αναπτύσσει κάθε φορά τα θέματα του άμεσου ενδιαφέροντός του με τη σειρά που του έρχονται στη μνήμη. Για τη Χαντίτζα είναι ιδιαίτερα σημαντικός ο θάνατος των γιων που απέκτησε με τον Μωάμεθ και κατά συνέπεια στέκεται ιδιαίτερα σε αυτές τις ώρες της φοβερής λύπης, που δείχνουν τον προφήτη στις ανθρώπινες στιγμές του. Ο Αμπού Μπακρ ενδιαφέρεται για τη δόξα του προφήτη αλλά και τη διαδοχή του, μια και είναι ένας από τους κύριους ανταγωνιστές που μάχονται για τη διαδοχή. Η Χαντίτζα μεταφέρει διαμεσολαβημένο τον λόγο του, όπως και οι υπόλοιποι, και πολύ περισσότερο όσα αφορούν τις άλλες χώρες, τις άλλες φυλές, τις αιμοσταγείς μάχες. Για μια σφαιρικότερη παρουσίαση και αιτιολόγηση των μαχών τον λόγο έχουν ο Αμπού Μπακρ και ο Χαλίντ-Ιμπν-Αλ-Ουαλίντ, ο τρίτος αφηγητής και ένας από τους πολέμαρχους που προσέφερε πολλά στον ισλαμισμό, μια και με τις μάχες του κατέκτησε πολλές περιοχές που αντιτάσσονταν στον Μωάμεθ και τους Αραβες. Οι μάχες με πολλές φυλές και πατριές μαίνονταν ανελλιπώς για πολλά χρόνια και ο Χαλίντ τολμά να πολεμήσει ακόμη και με τον πολύ ισχυρό την εποχή εκείνη στρατό του Ηράκλειου, βασιλιά των Ρουμ (Ρωμιών). Ιδιαίτερα αιμοσταγείς ήταν οι πόλεμοι με τις διάφορες εβραϊκές φυλές που ζούσαν στη σημερινή Σαουδική Αραβία και Υεμένη.

Η αφήγηση της Αϊσά, κόρης του Αμπού Μπακρ και συζύγου του Μωάμεθ, είναι και αυτή οικιακού περιεχομένου. Μετά τον θάνατο της Χαντίτζα ο Μωάμεθ αλλάζει τροχιά και ξαφνικά, ήδη αναγνωρισμένος από πολλούς ως ο προφήτης των Αράβων, γίνεται επιβήτορας. Με άλλα λόγια, παντρεύεται όποια γυναίκα του χτυπήσει στο μάτι, περιλαμβανομένης της εννιάχρονης Αϊσά, κόρης του φίλου και συμμάχου του, και τις χήρες εχθρών του. Κατά συνέπεια η αφήγηση της Αϊσά επικεντρώνεται κυρίως στη ζήλια της προς τις άλλες γυναίκες του Μωάμεθ, τις μητέρες των πιστών όπως ονομάζονταν, και στο να αποδείξει ότι δεν τον είχε απατήσει κάποια στιγμή που κατηγορήθηκε γι' αυτό.

Πεθαίνοντας ο Μωάμεθ αντί για τον λόγο του, που προσηλύτιζε εχθρούς και φίλους, αφήνει πίσω τη σιωπή του. Σύμφωνα με την τελευταία αφηγήτρια, φαίνεται ότι και ο ίδιος διαβλέπει ότι κάποιοι θα σφετεριστούν τη θρησκεία του και θα τη «συμπληρώσουν» με θέματα και ζητήματα που δεν είχε θέσει ο ίδιος. Ωστόσο είχε ήδη κατορθώσει να ενώσει πολλές αραβικές φυλές, να δώσει στους Αραβες τον δικό τους προφήτη, να μειώσει τους θανάτους ολόκληρων πληθυσμών με την εμμονή του στην καθαριότητα, να κατακτήσει -κατά τα πρότυπα του Αλέξανδρου του Δικέρατου (Μεγάλου)- μεγάλο μέρος του τότε γνωστού κόσμου και να ελέγξει το εμπόριο. Με στιβαρή πένα, ο συγγραφέας καταφέρνει να προσελκύσει τον δυτικό αναγνώστη στην παρακολούθηση ανηλεών μαχών, σε μια πρώτη εξοικείωση με τη νομαδική ζωή και τα ήθη της και επιπλέον να περιγράψει ορισμένες διαφορές μεταξύ των μονοθεϊστικών θρησκειών· δεν είναι και μικρό το επίτευγμα. *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Ιδανικός Δάσκαλος
Νοσηροί έρωτες
Παραδόσεις, μύθοι, θρύλοι και τα ηπειρώτικα παραμύθια
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Ιδανικός Δάσκαλος
Νοσηροί έρωτες
Γεννημένος στο έτος του Ελέφαντα
Παραδόσεις, μύθοι, θρύλοι και τα ηπειρώτικα παραμύθια
Κινηματογράφος
Το 5ο Διεθνές Κινηματογραφικό Φεστιβάλ ποιητικών ταινιών στο Βερολίνο
Η τρίτη ανάγνωση
Χίτσκοκ/Τριφό
Μια επιστολή
Για το Αμφι-Θέατρο του Σπύρου Ευαγγελάτου
Αφιέρωμα
Από την Αποκριά στην Καθαρά Δευτέρα
Η λαογραφία της Αποκριάς
Εθιμική Καθαροδευτέρα
Τελετουργίες και δρώμενα στην Θρακική Αποκριά
Μεταμφιέσεις και μεταμορφώσεις
Οι φαλλοί του Τυρνάβου
Τα έθιμα της αποκριάς στην Αρτα
Επτανησιακό καρναβάλι
Το σύγχρονο ξανθιώτικο Καρναβάλι
Ρεμπέτικο
Ο ιδανικός ερμηνευτής τού Γιουβάν Τσαούς
Από τις 4:00 στις 6:00
Η φωτιά καίει σταθερά στο τραγούδι
Πάντα στη μουσική επικαιρότητα
Άλλες ειδήσεις
Η φανταστική φυγή
Η γοητεία του ηγεμόνα
Prostibulo Poetico
Το εγχείρημα της χειραφέτησης του πνεύματος στον αιώνα του Διαφωτισμού
Συνέχειες και α-συνέχειες, μια αυτοσαρκαζόμενη κοινωνία
Μεταξύ αδιαφορίας και Ιστορίας
Προσευχές ενός κόσμου δικού σου
Περί Ερωτος