Έντυπη Έκδοση

Η αντίσταση των ευγενών

Ηταν πολλοί οι γερμανοί αριστοκράτες που πήραν μέρος ως αξιωματικοί της Βέρμαχτ (και όχι μόνο) στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Κάποιοι απ' αυτούς κατηγορήθηκαν για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας. Ηταν όμως πολλοί και εκείνοι που έμπρακτα αντιτέθηκαν στο τρίτο Ράιχ, επιχειρώντας ως και να δολοφονήσουν τον Χίτλερ.

Την ιστορία ακριβώς μιας από τις οικογένειες ευγενών που ενεπλάκησαν άμεσα στη νεότερη γερμανική ιστορία αφηγείται ο Χανς Μάγκνους Εντσενσμπέργκερ, υπογράφοντας το «Χάμερσταϊν, ή περί ιδιορρυθμίας» (μετάφραση Κώστα Κοσμά, εκδόσεις Καστανιώτη), ένα βιβλίο που συνδέει ιδανικά το μυθιστόρημα και το ντοκουμέντο.

Ο Κουρτ φον Χάμερσταϊν, αξιωματικός του γερμανικού στρατού στη διάρκεια της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης, έφτασε στα 1930 στο ζενίθ της καριέρας του ως στρατηγός του πεζικού και επικεφαλής της Διοίκησης Στρατού. Ο τίτλος του αντιστοιχούσε με αυτόν τού επικεφαλής του Γενικού Επιτελείου της Ράιχσβερ, η οποία όμως κατά τη Συνθήκη των Βερσαλλιών δεν τον δικαιούνταν. Τα κόμματα της δεξιάς απέρριπταν σθεναρά τον Χάμερσταϊν, με την κατηγορία ότι οι θέσεις του δεν ήταν αρκετά «εθνικές», ενώ στο υπουργείο Αμυνας τον αποκαλούσαν «κόκκινο» στρατηγό λόγω και της συνεργασίας του με την ηγεσία του σοβιετικού στρατού. Με την άνοδο του Χίτλερ στην εξουσία ο Χάμερσταϊν αποστρατεύτηκε, ενώ μέχρι το θάνατό του, το 1943, εξακολουθούσε να λέει ξεκάθαρα τη γνώμη του για τον «αυστριακό λοχία που οδηγούσε τη Γερμανία στην καταστροφή», χωρίς ουδέποτε να διωχτεί. Ο Εντσενσμπέργκερ ξεδιπλώνει την ιστορία του χρησιμοποιώντας ως υλικό την ιστορία της οικογένειας, αλληλένδετη με τα συγκλονιστικά γεγονότα που τότε έφεραν άνω κάτω τη Γερμανία και στη συνέχεια τον κόσμο.

Ο Χάμερσταϊν με τη σύζυγό του Μαρία απέκτησαν τέσσερις γιους και τρεις κόρες. Δύο από αυτές συνεργάστηκαν από πολύ νωρίς με το Κομμουνιστικό Κόμμα της Γερμανίας, ενώ ως ερωτικούς συντρόφους προτιμούσαν εβραίους κομμουνιστές. Συχνά δε έκλεβαν έγγραφα από το γραφείο του πατέρα τους προς όφελος του κόμματος. Θυμίζουμε πως η εποχή κάθε άλλο παρά ρόδινη ήταν: διαδηλώσεις, απεργίες, εξεγέρσεις, η δολοφονία της Λούξεμπουργκ και του Λίμπκνεχτ και πάει λέγοντας. Δεύτερη αντίφαση: μπορεί η Γερμανία να επιζητούσε να μην αφήσει ρουθούνι από κομμουνιστή, αλλά μυστικά συνεργαζόταν με τη Σοβιετική Ενωση προκειμένου και οι δυο χώρες να αναπτύξουν τις πολεμικές μηχανές τους. Συνυπολογίστε ότι αυτά συνέβαιναν όταν στη μεν Γερμανία δεν επιτρεπόταν, μετά την ήττα στον Α' Παγκόσμιο, να έχει περιορισμένο στρατό και καθόλου πυροβολικό, ενώ η ΕΣΣΔ ήταν το αγκάθι στο πλευρό του «ελεύθερου» κόσμου.

Ο Χάμερσταϊν είχε ταξιδέψει συχνά στην ΕΣΣΔ και είχε γίνει φίλος, ανάμεσα σε άλλους, και με τον μετέπειτα στρατάρχη Κλίμεντ Βοροσίλοφ, ο οποίος φρόντιζε στα γενέθλιά του να του στέλνει πάντα ένα κουτί χαβιάρι.

Ανοίγοντας το κεφάλαιο ΕΣΣΔ, ο Εντσενσμπέργκερ εξετάζει και τις σχέσεις των γερμανών κομμουνιστών που λειτουργούν ως πράκτορες υπέρ της διεθνούς νίκης των προοδευτικών δυνάμεων. Κι από την άλλη, μιλάει για τους Γερμανούς που πλήρωσαν το σταλινικό καθεστώς με φυλακίσεις και εκτελέσεις. Ανάμεσά τους και ο σύντροφος της Χέλγκα, κόρης του στρατηγού.

Πλήθος ντοκουμέντων

Ειδικά για την κατάσταση στη Γερμανία, ο συγγραφέας εστιάζει τόσο πάνω στην ατολμία των στρατηγών «παλαιάς κοπής» να ανατρέψουν τον Χίτλερ, όταν ακόμα αυτό ήταν δυνατόν, όσο και στη στάση του τελευταίου απέναντί τους αλλά και στις πολλές και αποτυχημένες απόπειρες δολοφονίας οι οποίες επιχειρήθηκαν εναντίον του. Σε μια από αυτές το 1944, την τελευταία, από την οποία βγήκε επίσης ζωντανός, συμμετείχε κι ένας Χάμερσταϊν, ο Λούντβιχ, που κατάφερε να διαφύγει και να επιζήσει του πολέμου.

Ολα τα παραπάνω ωστόσο αφορούν τον παθιασμένο με την Ιστορία αναγνώστη, ο οποίος θα ανακαλύψει πλήθος ντοκουμέντων λίγο έως πολύ αγνώστων. Το ερώτημα είναι γιατί να διαβάσει το βιβλίο ο μέσος αναγνώστης. Κι εδώ ακριβώς έχει το λόγο το αφηγηματικό ύφος. Ο Εντσενσμπέργκερ μπορεί να παραθέτει πυκνή πληροφόρηση, όμως τη δίνει μέσα από μια οικογενειακή σάγκα. Επιπλέον προχωρεί σε κάτι ακραία πρωτότυπο: το κείμενό του διανθίζεται με φανταστικές συνεντεύξεις με τους νεκρούς του ήρωες, τόσο ακριβολόγες όμως και γραμμένες με χιούμορ, που βοηθούν την εξέλιξη της πλοκής, φωτίζοντας παράλληλα τους χαρακτήρες και τη σχέση τους με τα γεγονότα. Ακόμα πιο πέρα: με την εμπλοκή τους στη δημιουργία των ίδιων αυτών των γεγονότων.*

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Λογοτεχνία
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Βιβλίο
Ενα παραμύθι με ήρωα το ταρ
Ο Μάρλοου επιστρέφει
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Συνέντευξη: Κιθ Τζάρετ
«Η επικοινωνία έγινε θόρυβος»
Κινηματογράφος
Μια ταινία που έγινε κόκκινο πανί
Οδύσσεια με σνόου-μομπίλ
Συνέντευξη: Ρ. Επστάιν και Τζ. Φρίντμαν
Το «Ουρλιαχτό» ως γκέι μανιφέστο
Συνέντευξη: Κουέντιν Ταραντίνο
«Πλούτο έχει και η φτήνια»
2ο Διεθνές Φεστιβάλ Δρόμου
Ολοι στο δρόμο
MIR και ΕνTechno
Δύο νεανικά φεστιβάλ στο Μοναστηράκι
Τζίμι Χέντριξ
Ο επαναστάτης με τη Fender
Εικαστικά
Κι άφησαν ξοπίσω τους μια τρύπα...
Ο Θεόφιλος του Τσαρούχη
Συνέντευξη: Γιάννης Μετζικώφ
Συλλέκτης φαντασίας
Αρχιτεκτονική
Αρχιτεκτονική με κοινωνικό πρόσωπο
Πίσω στον μοντερνισμό
Βιβλίο
Ενα παραμύθι με ήρωα το ταρ
Η αντίσταση των ευγενών
Ο Μάρλοου επιστρέφει