Έντυπη Έκδοση

Ο κοιμισμένος γίγαντας του Πειραιά και το φιλί των αρχιτεκτόνων

Πώς είναι δυνατόν 30.000 τ.μ. τεράστιας εμπορικής αξίας στο «φιλέτο» του Πειραιά να μένουν αναξιοποίητα; Πώς είναι δυνατόν 30.000 τ.μ. τεράστιας εμπορικής αξίας στο «φιλέτο» του Πειραιά να μένουν αναξιοποίητα; Είναι ένα από τα πιο γνωστά κτίρια της χώρας. Οποιος έχει ταξιδέψει έστω και μια φορά από το λιμάνι του Πειραιά, το έχει δει. Ο Πύργος με τους 22 ορόφους και τα 84 μέτρα ύψος είναι ένα μεγαλοπρεπές αστικό κτίριο. Οσο γνωστή όμως κι αν είναι η ύπαρξή του, τόσο άγνωστη και πολύ περισσότερο παρεξηγημένη είναι η ιστορία του. Επί 38 ολόκληρα χρόνια στέκει ημιτελής και αναξιοποίητος, ένα κουφάρι που στοιχειώνει το πρώτο λιμάνι της χώρας. «Πύργο φάντασμα» ή «κοιμισμένο γίγαντα» τον αποκαλούν οι Πειραιώτες, που συνήθισαν πια να βλέπουν στην όψη του τις γιγαντιαίες διαφημίσεις.

Αυτό ίσως αλλάξει. Ηδη εκατοντάδες αρχιτέκτονες, τόσο στην Ελλάδα και (κυρίως) στο εξωτερικό, σκέφτονται και μελετούν την πρόσοψή του. Ο διεθνής αρχιτεκτονικός διαγωνισμός ιδεών, που προκήρυξε το δραστήριο ηλεκτρονικό περιοδικό «GreekArchitects.gr», με θέμα «Πύργος Πειραιά 2010: Αλλάζοντας την (πρόσ)ΟΨΗ» έχει ήδη μεγάλη ανταπόκριση. «Περισσότερες από 150 είναι οι δηλώσεις συμμετοχής· οι μισές προέρχονται από αρχιτέκτονες απ'όλο τον κόσμο», εξηγεί ο Αλέξιος Βανδώρος, αρχιτέκτοντας και ο ίδιος και αρχισυντάκτης του περιοδικού.

«Η πρόκληση είναι ο Πύργος να καταστεί το τοπόσημο του λιμανιού του Πειραιά, αλλά και να αναδειχθεί, μετά τον εκσυγχρονισμό του και μέσα από την ανακατασκευή των όψεών του, ως ένα από τα σημαντικά αρχιτεκτονικά έργα τόσο για την άμεση περιοχή όσο και για ολόκληρο το αστικό συγκρότημα της Αθήνας», τονίζει.

Ουσιαστικά, ο διαγωνισμός έχει στόχο να προκαλέσει το δημόσιο διάλογο για τον επαναπροσδιορισμό του κτιρίου αλλά και τη δυνατότητα αξιοποίησής του προς όφελος της τοπικής κοινωνίας. Και μέχρι τώρα, καλά τα κατάφερε. Ο Δήμος του Πειραιά, προς τιμήν του, έχει θέσει υπό την αιγίδα του το διαγωνισμό και μελετά το ενδεχόμενο να υλοποιήσει κάποια από τις βραβευμένες σχεδιαστικές προτάσεις.

Αλλωστε, στις 17 Φεβρουαρίου έχει αναγγελθεί ότι θα παρουσιαστεί στον Πειραιά το κυβερνητικό ειδικό αναπτυξιακό πρόγραμμα για τα μεγάλα έργα της πόλης και, όπως μας ενημερώνει ο ειδικός γραμματέας του δήμου Γιώργος Οικονομόπουλος, ο Πύργος του Πειραιά είναι ένα από αυτά. Κάλλιο αργά, παρά ποτέ.

Η περίπτωση του Πύργου είναι ίσως το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα της γιγαντιαίας υποβάθμισης της αρχιτεκτονικής στη χώρα μας. Παραμένει ακόμη και για τα ελληνικά δεδομένα το πιο εξόφθαλμα ανολοκλήρωτο έργο. Πώς είναι δυνατόν περισσότερα από 30.000 τ.μ., τεράστιας εμπορικής αξίας στο «φιλέτο» του Πειραιά, να μένουν ανεκμετάλλευτα; Σκεφτείτε πόσα χρήματα έχασε όλα αυτά τα χρόνια ο δήμος του Πειραιά, στον οποίο ανήκει το ακίνητο.

Κι όμως, το δεύτερο υψηλότερο -με πρώτο τον Πύργο των Αθηνών- κτίριο της χώρας σχεδιάστηκε για να αντικατοπτρίσει την πρόοδο και την αστική της ανάπτυξη. Η ειρωνεία είναι ότι τη φιλοδοξία αυτή έτρεφαν οι συνταγματάρχες της χούντας, και η αρχιτεκτονική έγινε το τέλειο εργαλείο. Η αρχική ιδέα προέβλεπε ότι το κτίριο θα αποτελέσει το Εμποροναυτιλιακό Κέντρο στην Ακτή Ποσειδώνος, κατά τα πρότυπα του άτυχου δίδυμου Πύργου του Παγκόσμιου Κέντρου Εμπορίου στο λιμάνι της Νέας Υόρκης. Σχεδιάστηκε, άλλωστε, σύμφωνα με τις επιταγές του Αμερικανικού Διεθνούς Στιλ. Επιπλέον, ο Πύργος του Πειραιά ήταν το αντίπαλο δέος του υψηλότερου Πύργου των Αθηνών (28 όροφοι, 103 μέτρα ύψος), που είχε ήδη κατασκευαστεί.

Ετσι το κτίριο ταυτίστηκε με τη δικτατορία και δεν αγαπήθηκε από κανέναν. Οι Πειραιώτες είχαν κι έναν επιπλέον λόγο. Για να υψωθεί το κουφάρι του γκρεμίστηκε το Ρολόι του Πειραιά. Μέχρι και σήμερα δεν είναι λίγοι όσοι επιθυμούν να ξαναφτιαχτεί το παλιό Ρολόι. «Κι εγώ αν το έβλεπα τόσα χρόνια, δεν θα το αγαπούσα», παραδέχεται ο Αλέξιος Βανδώρος. «Αφού υπάρχει, όμως, ας είναι τουλάχιστον οπτικά όμορφο».

Ο ίδιος έχει περπατήσει το εσωτερικό του και έχει ανέβει μέχρι πάνω. Η θέα, μας διαβεβαιώνει, είναι μαγευτική. «Σε όλες τις μεγάλες πόλεις του εξωτερικού ψάχνουμε πάντα να βρούμε ένα ψηλό σημείο για να δούμε την πόλη από πάνω. Θα μπορούσε ο Πύργος να αποτελέσει αυτό το κτίριο για την Αττική». Ο Δήμος του Πειραιά τα έχει σκεφτεί όλα αυτά, όπως τονίζει ο γραμματέας του Γιώργος Οικονομόπουλος. «Θα μπορούσε να στεγάσει ξενοδοχείο, ναυτιλιακές εταιρείες, εστιατόρια και τόσα άλλα» καταλήγει. Ιδωμεν.

Υπάρχει κι ένας άλλος μύθος που το συνοδεύει: ότι έχει πρόβλημα στατικότητας. Αλλοι το βλέπουν ακόμη και να γέρνει. Τόσο ο Γ. Οικονομόπουλος όσο και ο Αλέξιος Βανδώρος το διαψεύδουν. «Στο σεισμό του 1999», τονίζει ο κ. Οικονομόπουλος, «επλήγησαν δεκάδες άλλα κτίρια εκτός από τον Πύργο». Πολιτικός μηχανικός του έργου είναι ο Αρ. Οικονόμου «που εφάρμοσε μια πρωτοποριακή μελέτη -για πρώτη φορά στην Ευρώπη», εξηγεί ο Αλέξιος Βανδώρος. «Επειδή ο Πειραιάς από κάτω έχει νερό, όλα τα θεμέλια του Πύργου είναι πλωτά. Χρειάζεται να συντηρηθούν καλά. Μέσα, τα μπετά του είναι σε πολύ καλή κατάσταση. Το 2010 και δεν μπορούμε να εκμεταλλευτούμε ένα κτίριο;» αναρωτιέται. *

info:

Ο διαγωνισμός έχει ήδη ξεκινήσει από τις 6 Ιανουαρίου. Η καταληκτική ημερομηνία για την κατάθεση των προτάσεων είναι η 14η Απριλίου (λήξη εγγραφών: 31 Μαρτίου). Θα απονεμηθούν τρία βραβεία (συνοδευόμενα από 5.000, 2.000 και 1.200 ευρώ αντίστοιχα) και τρεις έπαινοι (από 600 ευρώ). Ολες οι προτάσεις θα δημοσιευθούν στην ιστοσελίδα του greekarchitects.gr ενώ θα παρουσιαστούν και σε έκθεση στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη. Η κριτική επιτροπή αποτελείται από τους Αν-Λιν Σιτέρν, μηχανικό εκπρόσωπο της εταιρείας DuPont, που είναι και η συνδιοργανώτρια του διαγωνισμού, Πάνο Δραγώνα, αρχιτέκτονα, α. καθηγητή Αρχιτεκτονικής του Πανεπιστημίου Πατρών, Τίμοθι Τζόνσον (ΑΙΑ, LEED ΑΡ), Νίκο Καλογήρου, αρχιτέκτονα, καθηγητή Αρχιτεκτονικής Α.Π.Θ., Κώστα Κονδύλη (ΑΙΑ), Ζήση Κοτιώνη, αρχιτέκτονα, κοσμήτορα και πρόεδρο του τ. Αρχιτεκτόνων Π. Θεσσαλίας, Τάση Παπαϊωάννου, αρχιτέκτονα, καθηγητή τμήματος Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ, Αλέξανδρο Τομπάζη, αρχιτέκτονα, Αλέξανδρο Τριποδάκη, αρχιτέκτονα, καθηγητή τμήματος Αρχιτεκτόνων Π. Κρήτης, Αντόνι Γουντ, αρχιτέκτονα, διευθυντή της CTBUH, και έναν εκπρόσωπο του e-περιοδικού GreekArchitects.gr, που δεν έχει ακόμη οριστεί.

Από τον Σκυλίτση στον Φασούλα

Ο Πύργος του Πειραιά φέρει την υπογραφή των αρχιτεκτόνων Ι. Βικέλα, Γ. Μολφέση και Α. Λοΐζου. Η άδειά του βγήκε στο πλαίσιο του χουντικού «Αναπτυξιακού Νόμου Α.Ν. 395/68 Περί του Υψους των Οικοδομών και της Ελευθέρας Δομήσεως», που προέβλεπε ψηλά κτίρια 12-28 κατοικήσιμων ορόφων.

Η κατασκευή του ξεκίνησε το 1972, επί δημαρχίας Αριστείδη Σκυλίτση. Ο σκελετός του, ορατός και από ξηράς και από θαλάσσης, παραδόθηκε το 1974. Το 1983 επί δημαρχίας Ι. Παπασπύρου επενδύθηκαν οι εξωτερικές επιφάνειες με γυάλινα και μεταλλικά ελάσματα. Από τα τέλη της δεκαετίας του 1980 ξεκίνησε η εκμετάλλευση των τριών πρώτων ορόφων από ένα σχολείο, ένα υπερκατάστημα ηλεκτρονικών ειδών καθώς και από διάφορες δημόσιες υπηρεσίες. Οι υπερκείμενοι όροφοι δεν κατοικήθηκαν ποτέ.

Το 1997, ο τότε δήμαρχος Πειραιά Στέλιος Λογοθέτης προκήρυξε Δημόσιο Διεθνή Πλειοδοτικό Διαγωνισμό για το έργο «Μελέτη - Κατασκευή αποπεράτωσης του Εμποροναυτιλιακού Κέντρου Πειραιά με το σύστημα της αντιπαροχής», ο οποίος ποτέ δεν ολοκληρώθηκε. Ο προϋπολογισμός του ανερχόταν σε 8 δισεκατομμύρια δρχ. και η χρηματοδότηση θα γινόταν αποκλειστικά και μόνο από τον ανάδοχο του έργου, με αντάλλαγμα την παροχή από τον εργοδότη στον ανάδοχο διηρημένων ιδιοκτησιών (οριζόντιων ή καθέτων).

Το 2001, επί δημαρχίας Χρ. Αγραπίδη, προκηρύχθηκε και πάλι Δημόσιος Διεθνής Μειοδοτικός Διαγωνισμός με τίτλο: «Αξιοποίηση κτιρίου ΕΚΠ (Μελέτη - Κατασκευή αποπεράτωσης του Εμποροναυτιλιακού Κέντρου Πειραιά με το σύστημα που περιλαμβάνει άλλα ανταλλάγματα / παραχώρηση εκμετάλλευσης)». Ο προϋπολογισμός του ήταν 6 δισεκατομμύρια δρχ. με παραχώρηση ανταλλαγμάτων στον ανάδοχο (εκμετάλλευση όλου του έργου, καταβολή ετήσιας χρηματικής αποζημίωσης στο Δήμο Πειραιά και μέχρι της λήξεως της παραχώρησης του ποσού των πενήντα εκατομμυρίων δρχ. κ.ά). Η χρηματοδότηση του έργου θα γινόταν αποκλειστικά από τον ανάδοχο. Το διαγωνισμό κέρδισε η εταιρεία «ΑΒΑΞ», δεν προχώρησε όμως ποτέ η υλοποίησή του.

Με τη σειρά του, και ο νυν δήμαρχος Πειραιά Παναγιώτης Φασούλας έχει ανακοινώσει μια εκστρατεία για να ολοκληρώσει οριστικά τον Πύργο το συντομότερο δυνατό.

«Μη φοβάστε τους ουρανοξύστες»

Ο Αλέξιος Βανδώρος, αρχιτέκτονας και αρχισυντάκτης του περιοδικού «Greek Architects.gr», ονειρεύεται έναν διαρκή διάλογο για το πώς θα κάνουμε πιο όμορφες τις πόλεις μας

Ο Αλέξιος Βανδώρος είναι μόλις 27 ετών και ζει στη Θεσσαλονίκη, όπου διατηρεί και το γραφείο του. «Με το περιοδικό ξεκινήσαμε τα τελευταία χρόνια μια σειρά δράσεων για να εντοπίσουμε ορισμένα αστικά προβλήματα», υπογραμμίζει.

Την άνοιξη του 2008 το περιοδικό διοργάνωσε έναν ανάλογο αρχιτεκτονικό διαγωνισμό για την αντιμετώπιση των πίσω όψεων των διατηρητέων κτιρίων επί της Διονυσίου Αρεοπαγίτου 17 και 19. Δέχτηκαν 175 συμμετοχές. Τις βραβευμένες προτάσεις τις έστειλαν στο υπουργείο Πολιτισμού. Δεν τους έχει ενοχλήσει κανείς μέχρι σήμερα.

«Θέλουμε να ανοίξουμε το διάλογο για την αρχιτεκτονική, να δείξουμε πως μπορούμε να κάνουμε τις πόλεις μας καλύτερες. Η αρχιτεκτονική στην Ελλάδα διαχρονικά και για ποικίλους λόγους είναι μια παρεξηγημένη υπόθεση. Δεν αφορά τους πλούσιους, που τη χρησιμοποιούν για να φτιάχνουν βίλες. Αφορά την πόλη, τον δημόσιο χώρο, όλους εμάς», τονίζει.

Υπέρμαχος ο ίδιος των ψηλών κτιρίων, ξεκαθαρίζει ότι δεν επελέγη ο Πύργος για να προωθήσει τις δικές του πεποιθήσεις. «Δεν θέλω με τίποτα να εκφυλιστεί ο διαγωνισμός σε έναν καβγά για τα ψηλά κτίρια στην Αθήνα» τονίζει.

«Ναι, τάσσομαι "υπέρ", υπό προϋποθέσεις. Γύρω από τη συζήτηση για την ύπαρξη ψηλών κτιρίων στην Αθήνα έχουν δημιουργηθεί αρκετοί αστικοί μύθοι. Ο βασικότερος είναι ότι χτίστηκαν επί δικτατορίας και γι'αυτό έχουν δαιμονοποιηθεί. Ιδιαίτερα η προηγούμενη γενιά των αρχιτεκτόνων δυσκολεύτηκε να τα διαχειριστεί. Ο δεύτερος μύθος είναι η σεισμικότητα. Αρκεί να αναφέρω τα παραδείγματα του Τόκιο και του Λος Αντζελες για να καταπέσει. Τρίτος μύθος είναι το λεγόμενο αττικό τοπίο. Ομως η Αττική δεν είναι πια Επτάλοφος, είναι μια μάζα από μπετόν, που σκαρφαλώνει πάνω στα βουνά. Επομένως, δεν βρίσκω τίποτε ωραίο στο αττικό τοπίο για να διατηρηθεί. Φυσικά, υπάρχει ο περιορισμός της Ακρόπολης, του Λυκαβηττού ή περιοχών όπως είναι η Πλάκα. Κανείς δεν θέλει να δει έναν ουρανοξύστη στο κέντρο της Αθήνας. Θα μπορούσε, όμως, να υπάρχει στο Ελληνικό, στην Κηφισιά και αλλού. Απαιτείται, λοιπόν, μια πολύ καλή μελέτη, σωστή χωροθέτηση και πάνω απ'όλα πολιτική βούληση. Πρέπει να ξεπεράσουμε έναν ακόμη φόβο μας: νομίζουμε ότι αν αφήσουμε τα ύψη ελεύθερα, θα γεμίσει η Αθήνα με ουρανοξύστες!»

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Αρχιτεκτονική
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Αρχιτεκτονική
Ο κοιμισμένος γίγαντας του Πειραιά και το φιλί των αρχιτεκτόνων
Θέατρο
Και ο Σέξπιρ για δύο πολιτικές δυναστείες έγραφε
Κινηματογράφος
Προσεχώς: πόθος
Κριτική θεάτρου
Παραβολή για τη σχετικότητα της αλήθειας
Σαν ανέκδοτο, του οποίου το χιούμορ εξηγείς
Συνέντευξη: Βαρδής Μαρινάκης
Και ο Κολοκοτρώνης με μοναχή είχε σχέση
Συνέντευξη: Εμιλι Μπλαντ
Να τρέχεις με μακρύ φόρεμα είναι... γκόθικ
Συνέντευξη: Λίλα Κονομάρα
Το ανέφικτο πορτρέτο ενός χαμένου συγγραφέα
Τζ. Ντ. Σάλιντζερ
Ο,τι οι άλλοι θεωρούσαν αλλόκοτο, για μας ήταν συνηθισμένο