Έντυπη Έκδοση

Η ΜΑΥΡΗ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ

«Είμαι ένας αόρατος άνθρωπος. Οχι, δεν είμαι φάντασμα από εκείνα που στοίχειωναν τον Εντγκαρ Αλαν Πόε, ούτε είμαι κανένα από εκείνα τα εκτοπλάσματα του Χόλιγουντ (...) Είμαι αόρατος απλώς επειδή οι άνθρωποι αρνούνται να με δουν.

Οπως οι ασώματες κεφαλές που βλέπετε καμιά φορά στο τσίρκο, είναι σαν να με περιβάλλουν παραμορφωτικοί καθρέφτες. Οσοι με πλησιάζουν βλέπουν μόνο όσα με περιβάλλουν, τον εαυτό τους, ή θραύσματα της φαντασίας τους -για την ακρίβεια, βλέπουν τα πάντα και τους πάντες εκτός από εμένα»...

Μ' αυτές τις φράσεις ξεκινάει το μυθιστόρημα «Αόρατος άνθρωπος», θεωρούμενο από τα σημαντικότερα του 20ού αιώνα, το μοναδικό που δημοσίευσε όσο ζούσε ο αφροαμερικανός συγγραφέας Ραλφ Ελισον, βραβευμένο το 1953 με το National Book Award. Ενα πολυπρισματικό έργο, όπου η επιρροή του Ντοστογέφσκι και των γάλλων υπαρξιστών διασταυρώνεται με τους αυτοσχεδιασμούς της τζαζ και την τρομπέτα του Λούις Αρμστρονγκ. Συνέβαλε δε όσο λίγα στην αφύπνιση της αφροαμερικανικής συνείδησης και στο γεφύρωμα του χάσματος ανάμεσα στην κοινωνία των μαύρων και των λευκών, ανοίγοντας έτσι τον δρόμο σ' έναν έγχρωμο πολίτη όπως ο Μπαράκ Ομπάμα για το ανώτατο αξίωμα των ΗΠΑ.

Είναι ν' απορεί κανείς που μέσα σε τόσα χρόνια πληθωριστικής βιβλιοπαραγωγής, δεν βρέθηκε εκδότης για να συστήσει τον «Αόρατο άνθρωπο» και στην Ελλάδα. Εστω και καθυστερημένα, όμως, σε λίγες βδομάδες θα κυκλοφορήσει σε μετάφραση Αγορίτσας Μπακοδήμου από τον «Κέδρο», προσφέροντας μια συγκλονιστική εμπειρία σ' όσους αφεθούν στον αχαλίνωτο ρυθμό του Ελισον και παρακολουθήσουν βήμα προς βήμα την πορεία προς τη χειραφέτηση του ανώνυμου, «αόρατου» ήρωά του και την ανάδυσή του, χωρίς ψευδαισθήσεις πλέον, από το υπόγειο στο οποίο είχε καταφύγει, προς το φως.

Σπουδαγμένος μουσικός με υποτροφία στο Tuskegee, το κολέγιο που ίδρυσε το 1881 ο φωτισμένος μαύρος ηγέτης Μπούκερ Ουάσιγκτον για τα μέλη της φυλής του, ο Ραλφ Ελισον (1914-1994) άρχισε να γράφει τον «Αόρατο άνθρωπο» το καλοκαίρι του 1945, έχοντας προηγουμένος εντρυφήσει στο έργο του Τζόις, του Ντοστογέφσκι και του Χέμινγουεϊ, ήδη εντυπωσιασμένος από την «Ερημη χώρα» του Ελιοτ και την «Ανθρώπινη μοίρα» του Μαλρό, καθώς και από τις αρχές του μαρξισμού. Ηταν ένας χαρισματικός πιανίστας και γλύπτης που στράφηκε στη λογοτεχνία παρακινημένος από τον, επίσης Αφροαμερικανό, συγγραφέα Ρίτσαρντ Ράιτ, κορυφαίο μάστορα του πολιτικού ρεαλισμού. Κι η ειρωνεία είναι πως, μολονότι έκανε πάταγο με το ντεμπούτο του, ως τελειοθήρας που ήταν, δεν θεωρούσε το μυθιστόρημά του και τόσο σημαντικό...

Στον «Αόρατο άνθρωπο», ο Ελισον δίνει φωνή σ' ένα προικισμένο κολεγιόπαιδο, υπόδειγμα καλής συμπεριφοράς -όπως κι ο απελεύθερος σκλάβος παππούς του- που, έχοντας χάσει πια την περηφάνια του, ανακαλεί τα περιστατικά που τον οδήγησαν έξω από κάθε κοινωνικό, πολιτικό και πολιτισμικό σύστημα αξιών. Πότε ρεαλιστική, πότε εξπρεσιονιστική, πότε σουρεαλιστική, η αφήγησή του είναι ένα ωκεάνιο φλας μπακ με σημείο εκκίνησης την είσοδό του, λίγο μετά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο, σ' ένα προοδευτικό πανεπιστήμιο εγχρώμων του Νότου: τότε που, ευγνώμων για τις προοπτικές που ανοίγονταν μπροστά του, προσδοκούσε να γίνει πρότυπο για τους υπόλοιπους της φυλής του, στην προσπάθειά τους να ξεφύγουν από την αμάθεια και τη φτώχεια και να γίνουν «φειδωλοί και αξιοπρεπείς, εξέχοντες πολίτες».

Ο διευθυντής του κολεγίου ενσάρκωνε ακόμα στα μάτια του την επιτομή του επιτυχημένου μαύρου: ασκούσε επιρροή σε πλούσιους, διευθετούσε φυλετικά ζητήματα, είχε δύο κάντιλακ και μια όμορφη σύζυγο με ανοιχτόχρωμο δέρμα.... Ο ίδιος άνθρωπος, εν τούτοις, θα προτιμούσε να δει «κάθε νέγρο της χώρας να κρέμεται νεκρός από τα δέντρα», προκειμένου να διατηρήσει το πόστο του. Γι' αυτό κι όταν ο αφηγητής κάνει το ολέθριο λάθος να φέρει σ' επαφή έναν λευκό χορηγό του κολεγίου μ' έναν νέγρο αιμομίκτη, την επομένη κιόλας εξοβελίζεται από το ίδρυμα.

Ο ήρωας του Ελισον θα πάρει το δρόμο για τη Νέα Υόρκη, την πόλη των ονείρων και των άπειρων ευκαιριών, όπου θα πιάσει δουλειά σ' ένα εργοστάσιο χρωμάτων, συναντώντας την καχυποψία των συνδικαλιστών και τη μικρόνοια του προϊσταμένου του, μέχρι που τραυματισμένος από μια έκρηξη θα βρεθεί άνεργος ξανά, κάτω από τις «μητρικές» φτερούγες της έγχρωμης σπιτονοικυράς του. Κάποια στιγμή, γίνεται αυτόπτης μάρτυρας της έξωσης ενός ηλικιωμένου ζεύγους μαύρων στο Χάρλεμ, κι ο αυθόρμητος λόγος που θα εκφωνήσει στη γειτονιά, θα πυροδοτήσει μια αποτελεσματική διαμαρτυρία εναντίον των εξώσεων. Αμέσως μετά θα προσεγγιστεί από την «Αδελφότητα» (μια έμμεση αναφορά του Ελισον στο Κομμουνιστικό Κόμμα), στους κόλπους της οποίας θα λάμψει. Γρήγορα ωστόσο θ' αντιληφθεί ότι δεν αντιπροσωπεύει γι' αυτήν παρά ένα πιόνι προς εκμετάλλευση, όντας ταυτόχρονα στο στόχαστρο μαύρων δημαγωγών επειδή συμπορεύτηκε με «τους λευκούς που μας σκλάβωσαν»...

Ο Ραλφ Ελισον ξεδιπλώνει και τις τελευταίες διαψεύσεις του ήρωά του σ' ένα Χάρλεμ που φλέγεται, εν μέσω αιματηρών διαδηλώσεων και καταστροφών, όπου τον πρώτο λόγο έχουν οι φανατικοί μαύροι αδελφοί. Ο «αόρατος» αφηγητής νιώθει πια στο πετσί του την ανάγκη να γίνει κύριος του εαυτού του, αντί ν' αγωνίζεται για να επιβεβαιώνει τις προσδοκίες που έτρεφαν οι άλλοι για τον ίδιο. Πληγωμένος «σε βαθμό αβυσσαλέου πόνου», ζυγίζει μέσα στο υπόγειο ό,τι έχει προηγηθεί κι αναμετριέται με την προοπτική να βγει ξανά στον κόσμο με τη δική του ταυτότητα, ενός ξεχωριστού, σκεπτόμενου ατόμου. Γιατί, πράγματι, «το δέρμα και το αίμα δεν σκέπτονται». Και «η συνείδηση μιας φυλής είναι το δώρο των ξεχωριστών ατόμων της». 7

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Ρατσισμός
Λογοτεχνία
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Προδημοσίευση
ΚΟΜΑΝΤΟ ΜΕ ΜΠΛΑΚΜΠΕΡΙ
Οπερα
Ο ΚΡΥΦΟΣ ΚΟΣΜΟΣ ΤΟΥ ΡΟΣΙΝΙ
Μουσική
ΑΜΦΙΣΒΗΤΙΕΣ ΣΤΑ ΕΞΗΝΤΑ
ΕΝΑΣ ΙΣΟΡΡΟΠΙΣΤΗΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
Θέατρο
ΒΙΟΙ ΠΑΡΑΛΛΗΛΟΙ
Αφιέρωμα: Ελληνικός κινηματογράφος διεθνώς αναγνωρισμένος
ΤΟΣΟ ΚΟΝΤΑ, ΤΟΣΟ ΜΑΚΡΙΑ
ΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΑΠΡΟΟΠΤΑ ΤΩΝ ΟΣΚΑΡ
ΕΥΤΥΧΩΣ, ΑΛΛΑΖΟΥΜΕ
ΗΜΕΡΕΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑΣ
ΣΙΝΕΜΑ ΕΔΩ ΚΑΙ ΤΩΡΑ
«ΜΠΟΥΡΛΕΣΚ» ΣΤΗΝ ΟΘΟΝΗ
Η ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΕΠΙ ΤΗΣ ΟΘΟΝΗΣ
ΤΑΙΝΙΑ ΣΑΝ ΔΑΚΡΥΓΟΝΟ
Εκθεση
Ο ΜΟΡΑΛΗΣ ΤΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ
Αρχαιολογία
ΟΙ ΩΡΑΙΕΣ ΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ
Βιβλίο
Η ΜΑΥΡΗ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ