Έντυπη Έκδοση

Το ναυάγιο της αρχαίας οικονομίας

Η οικονομική κρίση και η κατάρρευση των αγορών, που φέρνουν ραγδαίες αλλαγές στην κοινωνία, είναι όχι μόνο σημερινό αλλά και... προϊστορικό φαινόμενο. Αδιάψευστος μάρτυρας το μικρό καράβι που πριν από 3.200 χρόνια βυθίστηκε στον Αργοσαρωνικό, κοντά στη βραχονησίδα Μόδι, νοτιοανατολικά του Πόρου.

Οι δύτες οριοθετούν και ερευνούν το μυηναϊκό ναυάγιο του 12ου αιώνα π.Χ. στο Μόδι, που έφερε στο φως πίθους, πιθαμφορείς, υδρίες. Οι δύτες οριοθετούν και ερευνούν το μυηναϊκό ναυάγιο του 12ου αιώνα π.Χ. στο Μόδι, που έφερε στο φως πίθους, πιθαμφορείς, υδρίες. Το ναυάγιο, που εντοπίστηκε από το Ινστιτούτο Ενάλιων Αρχαιολογικών Ερευνών (ΙΕΝΑΕ) και χρονολογείται από τον 12ο αιώνα π.Χ. ρίχνει φως σε μια ταραγμένη περίοδο της αιγαιακής ιστορίας: συνδέεται με την παρακμή και την εγκατάλειψη των μυκηναϊκών ανακτόρων.

Πάνω στο Μόδι ή Λιοντάρι, λόγω του επιβλητικού σχήματός του, βρέθηκε πυκνότατος οικισμός της Υστερης Εποχής του Χαλκού (ανασκαφή από την αρχαιολόγο Ελένη Κονσολάκη), με περιορισμένη διάρκεια ζωής 100-150 ετών, που διακόπτεται ξαφνικά. «Αυτή η διακοπή συνδέεται με την κατάρρευση της οικονομίας και την πτώση των μυκηναϊκών ανακτόρων» εξηγεί ο διευθυντής της έρευνας του ναυαγίου, αρχαιολόγος Χρήστος Αγουρίδης. «Οι εχθροπραξίες, που κυριαρχούσαν εκείνη την εποχή στις ακτές της Συρίας και της Παλαιστίνης, οδήγησαν σε οικονομικό κραχ τις μεγάλες αγορές της Μεσογείου, οι οποίες απορροφούσαν τα προϊόντα που παρήγαγαν οι εξειδικευμένοι τεχνίτες γύρω από τα μυκηναϊκά ανάκτορα. Οταν πλέον τα εργαστήρια δεν είχαν αντικείμενο εργασίας, οι άνθρωποι αναγκάστηκαν να μετακινηθούν αναζητώντας καλύτερη τύχη».

Ισως κάποιοι από αυτούς να βρήκαν καταφύγιο στο Μόδι, πιθανολογεί ο ίδιος, καθώς στη βραχονησίδα δεν υπάρχει λιμάνι και δύσκολα προσβάλλεται από τους εχθρούς. Η θέση της είναι σημαντική για τη ναυσιπλοΐα, καθώς αποτελεί θαλάσσιο πέρασμα από την Αττική προς την Αργολίδα και προς τις Κυκλάδες. «Είναι σταθμός διαμετακομιστικού εμπορίου και ανεφοδιασμού» συνεχίζει ο αρχαιολόγος. «Οι άνθρωποι συγκεντρώνονται στο Μόδι και αποθησαυρίζουν σημαντικές πρώτες ύλες, ενώ συνεχίζουν να εμπορεύονται με τα γύρω νησιά και τα λιμάνια της περιοχής».

Σπάνιοι αμφορείς

Τέτοιου είδους μεγάλα μεταφορικά αγγεία προϊόντων, όπως πίθοι, πιθαμφορείς και αμφορείς, βρέθηκαν στον βυθό. Πιθανότατα περιείχαν υγρά, λάδι και κρασί. Η υποβρύχια έρευνα που πραγματοποιείται στο Μόδι από το 2003 δεν έχει φέρει στο φως υπολείμματα από το σκαρί του πλοίου, ωστόσο έχει γίνει η αναπαράστασή του σε σχέδιο, σύμφωνα με την τυπολογία της εποχής.

Το ναυάγιο είναι μόλις το δεύτερο της Υστερης Εποχής του Χαλκού που έχει εντοπιστεί στα ελληνικά ύδατα από το ΙΕΝΑΕ. Το πρώτο ήταν το ναυάγιο του Ακρωτηρίου των Ιρίων (1200 π.Χ.), το φορτίο του οποίου συντηρήθηκε και μεταφέρθηκε το 1998 στο μουσείο των Σπετσών, που δυστυχώς σήμερα είναι κλειστό.

Ιστορίες από την προϊστορία αλλά και από τα ρωμαϊκά και βυζαντινά χρόνια φέρνουν στο φως οι ενάλιες έρευνες του ινστιτούτου στο Αιγαίο. Στον Παγασητικό έχουν εντοπιστεί πάνω από 12 ναυάγια. «Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει το ναυάγιο που βρίσκεται στο ακρωτήριο Τηλέγραφος, νότια της Αμαλιάπολης και χρονολογείται στα τέλη του 4ου αι. μ.Χ., δηλαδή στην Υστερη Ρωμαϊκή Περίοδο, τότε που η Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία μετεξελίσσεται σε αυτό που αργότερα ονομάστηκε Βυζαντινή Αυτοκρατορία» επισημαίνει ο αρχαιολόγος Ηλίας Σπονδύλης, που διευθύνει την έρευνα. Η ανασκαφή έφερε στο φως σπάνιους τύπους αμφορέων που δίνουν πληροφορίες και για τη διακίνηση των αγαθών.

Ακόμα, στη θαλάσσια περιοχή του ακρωτηρίου Γλάρος εντοπίστηκαν δύο βυζαντινά ναυάγια με αμφορείς και ακέραιες σιδερένιες άγκυρες. Ωστόσο, πριν από λίγον καιρό, τα δίχτυα των ψαράδων σκάλωσαν σε μια σκουριασμένη βυζαντινή άγκυρα και προκλήθηκαν φθορές. Κι αυτό ακριβώς φέρνει στην επιφάνεια τα προβλήματα που δημιουργούνται όταν, είτε από ελλιπή φύλαξη είτε από άγνοια, γίνονται απαγορευμένες δραστηριότητες μέσα σε αρχαιολογικούς χώρους.

Αξιοπρόσεκτος είναι και ο καταποντισμένος προϊστορικός οικισμός από την Πρώιμη Εποχή του Χαλκού στο Μετόχι. Τάφοι αλλά και ερείπια τοίχων και κεραμικά θραύσματα αποτελούν τα ευρήματα. Μάλιστα, η έρευνα αποκάλυψε μια από τις γνωστές χριστιανικές συνήθειες: πολλές από τις αρχαίες πέτρες χρησιμοποιήθηκαν τον 18ο αιώνα για να κτιστεί το μοναστήρι που βρίσκεται στο Μετόχι...

Πρόσω ολοταχώς οι αρχαιοκάπηλοι

Το Αιγαίο, θαλάσσιος εμπορικός δρόμος και σταυροδρόμι πολιτισμών, είναι διάσπαρτο από ναυάγια: 1.000 και πάνω. Ελάχιστα, όμως, από αυτά ερευνώνται και σε ακόμα λιγότερα η έρευνα ολοκληρώνεται λόγω οικονομικών, θεσμικών προβλημάτων, αλλά και έλλειψης υποδομής. Εξοπλισμένα σκάφη για καταδυτικές αρχαιολογικές έρευνες δεν υπάρχουν, τη στιγμή που γειτονικές χώρες όπως η Ιταλία, η Γαλλία, η Τουρκία, επιταχύνουν στις υποβρύχιες ανασκαφές.

Πρόσω ολοταχώς έχουν βάλει όμως και οι αρχαιοκάπηλοι που εκμεταλλεύονται την εξέλιξη της τεχνολογίας των καταδύσεων για να λεηλατούν τον υποθαλάσσιο αρχαιολογικό πλούτο. Αλλωστε καλά κρατούν μέχρι σήμερα διάφορες ιστορίες για τον θησαυρό του Μέρτεν που χάθηκε στον κόλπο της Μεσσηνίας ή για το πλοίο του Ιμπραήμ που βυθίστηκε στο Ναβαρίνο μαζί με τη μισθοδοσία του τουρκοαιγυπτιακού στρατού. Πάντως νέα ύποπτα ευρήματα εμφανίζονται στις αγορές του εξωτερικού, ενώ η διεθνής νομοθεσία σε σχέση με τις ενάλιες αρχαιότητες έχει ακόμα κενά.

Μέχρι σήμερα οι έρευνες του ΙΕΝΑΕ προχωρούν με φουρτούνες και μπουνάτσα χάρη στο πείσμα των αρχαιολόγων, στην προσφορά των συνεργατών του και τη βοήθεια των χορηγών. Για παράδειγμα, στην έρευνα στο Μόδι το περασμένο φθινόπωρο συμμετείχαν με εθελοντική εργασία 45 άτομα, επιστήμονες και τεχνικοί, ενώ με την επίβλεψη του Χρήστου Αγουρίδη ένα απλό καΐκι εξοπλίστηκε κατάλληλα για την καταδυτική έρευνα. «Χρειάζεται χώρος εργασίας με υπολογιστές, παροχή ρεύματος, αέρας υψηλής και χαμηλής πιέσεως, φιάλες οξυγόνου και πολλά άλλα» μας λέει ο ίδιος.

Ο αρχαιολόγος των υποβρύχιων ερευνών εκτός από επιστημονικές γνώσεις πρέπει να έχει και εμπειρία στη θάλασσα και τις καταδύσεις. «Αυτό που λέμε ναυτοσύνη. Ξέρετε ποιο είναι το πρώτο μάθημα που διδάσκει ο Η. Σπονδύλης; Οι ναυτικοί κόμποι» συνεχίζει ο Χρ. Αγουρίδης. Απαραίτητη είναι βεβαίως η «συμμαχία» του καιρού και η συμπαράσταση των κατοίκων που βλέπουν την καθημερινότητά τους να διαταράσσεται.

«Συχνά μας λένε "πάτε κι έρχεστε, τι κάνετε;" Δεν μπορούν να καταλάβουν ότι η έρευνα σε ένα ναυάγιο είναι μακρόχρονη» συνεχίζει. «Και μια άλλη συνηθισμένη ερώτηση είναι: "Πόσο χρυσάφι βρήκατε;". Ασφαλώς είναι μύθος, υπάρχουν όμως και εξαιρέσεις, αφού στο παρελθόν στο λιμάνι της Ρόδου βρέθηκε θησαυρός από την Οθωμανική Αυτοκρατορία», προσθέτει ο Η. Σπονδύλης.

Ομως για τους αρχαιολόγους των θαλασσών ακόμα κι ό,τι δεν γυαλίζει είναι χρυσός. «Επιτυχία είναι αυτό που θα εντοπίσεις να μπορείς να το ερευνήσεις διεξοδικά και να μεταβιβάσεις τα συμπεράσματα», λένε. «Οσο ταπεινό κι αν είναι το εύρημα, φωτίζει ένα άγνωστο κομμάτι του πολιτισμού και προσθέτει πληροφορίες στο ιστορικό γίγνεσθαι». *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Αρχαιολογία
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Χορός
Σουτ με πουέντ
Μουσική
Ολες οι μουσικές του κόσμου
Μουσική στην Πειραιώς
Συνέντευξη: Specials
«Να πληρώσει το ΔΝΤ»
Εθνική Λυρική Σκηνή
«Νόρμα» στα χαρακώματα
Παράσταση
Η καριέρα του Τζάκσον σε ένα σόου
Ενας Τσάπλιν ναυαγός
Συνέντευξη: Gotan Project
«Ο πολιτισμός παίρνει τη ρεβάνς»
Κινηματογράφος
Τα παιδιά της κρίσης
Συνέντευξη: Δημήτρης Εϊπίδης
«Ούτε στα Εμιράτα τέτοια σπατάλη»
Προσφορά "Κ.Ε."
Ενα μεροκάματο επίκαιρο όσο ποτέ
Εικαστικά
Σαν τον μετανάστη
Αρχιτεκτονική
Τα νέα χρώματα της Αφρικής
Αρχαιολογία
Το ναυάγιο της αρχαίας οικονομίας
Βιβλίο
Η λογοτεχνία στη σέντρα
Η πολιτική κάνει ντρίμπλες
Χέμινγουεϊ: Μαρτυρία απ' τη Θράκη
Μεγαλώνοντας στην Κύπρο