Έντυπη Έκδοση

Η λογοτεχνία στη σέντρα

Ενα από τα πιο ανθεκτικά κλισέ, μάλλον σε παγκόσμιο επίπεδο, θέλει τους ανθρώπους των γραμμάτων όχι απλώς να μην παθιάζονται με την μπάλα αλλά και να την περιφρονούν.

Το ότι ανάμεσά τους βρίσκονται και αμετανόητοι εστέτ που αντιμετωπίζουν το ποδόσφαιρο μονοδιάστατα, σαν κάτι σκληρό και πρωτόγονο που υποδαυλίζει εθνικιστικά αισθήματα ή σαν «όπιο» των μαζών προωθούμενο από πανίσχυρες βιομηχανίες, δεν υπάρχει αμφιβολία. Ωστόσο, ξεφυλλίζοντας και μόνο την ανθολογία «Αρχίζει το ματς» που επιμελήθηκε ο φιλόλογος Γιάννης Παππάς (εκδ. Μεταίχμιο), αντιλαμβάνεται κανείς ότι οι δρόμοι της μπάλας διασταυρώνονται συχνά μ' εκείνους της λογοτεχνίας, κι ότι από το συναπάντημά τους προκύπτουν ποιήματα όπως αυτό:

«Ακου τον ήχο σπάζει πέτρες/ Και πέφτουνε πεφτάστερα στους στίβους/ Στα γήπεδα πηδούν οι μπάλες/ Σαν μπάλες ρούγκμπι σαν πεπόνια/ Κομψές κυρίες στις κερκίδες/ Και κορασίδες με pull-over/ Χειροκροτούν κι όλο φωνάζουνε/ «Goal! Goal! στα δίχτυα των εχθρών/ Οχι ποτέ στα δίχτυα του θανάτου».

Σπάνια κείμενα Μίνου Αργυράκη

Η «Ηχώ» του Ανδρέα Εμπειρίκου γειτονεύει εδώ με τα «Γκολπόστ» του Νίκου Εγγονόπουλου, με την «Αγχώδη εμπειρία» του Νίκου Καρούζου, με την μπαλάντα του Μάνου Χατζιδάκι για τον Τζορτζ Μπεστ και με δεκάδες ακόμη ποιήματα, διηγήματα και αποσπάσματα από μυθιστορήματα με ελληνικές, ισπανικές, ιταλικές και λατινοαμερικάνικες υπογραφές -από τα ωραιότερα που έχουν γραφτεί για το ποδόσφαιρο, σύμφωνα με τον επιμελητή της ανθολογίας.

Ο Γ. Παππάς εμπλουτίζει παλιότερα αφιερώματα του «Δένδρου» με δυσεύρετα κείμενα του Μανόλη Αναγνωστάκη και του Μίνου Αργυράκη, κορφολογώντας με τη σειρά του πεζά όπως των Ακρίβου, Αλαβέρα, Γκόνη, Σφυρίδη, Κουμανταρέα, Χαριτόπουλου και Φραγκιά. Κι ανάμεσά τους θα συναντήσουμε μια ανέκδοτη στα ελληνικά συνέντευξη του Ορχάν Παμούκ, πάντα οπαδού της Φενέρμπαχτσε, ο οποίος στα παιδικά του όνειρα έβλεπε τον εαυτό του σαν τον παίχτη που, στο τελευταίο λεπτό, έβαζε το αποφασιστικό γκολ.

Από τον Παζολίνι ώς τον Χάντκε κι από τον Εντουάρντο Γκαλεάνο ώς τον Αλμπέρ Καμί και τον Σεμπρούν, είναι άφθονοι οι διανοούμενοι που εξέφρασαν δημοσίως την αγάπη τους για τον «βασιλιά των σπορ», ανακαλώντας τη χαρά του παιχνιδιού, την ένταση του απρόβλεπτου και τη μαθητεία στη συλλογικότητα και την υπευθυνότητα που τους έχει προσφέρει. Κάτι που φροντίζει να υπογραμμίσει κι ο Ηλίας Καφάογλου στις «Σημειώσεις στο ημίχρονο», μια συλλογή δημοσιογραφικών άρθρων του γύρω από την κουλτούρα του ποδοσφαίρου που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις «Υψιλον».

Η πικρή αλήθεια, ωστόσο, είναι πως οι φίλαθλοι συνήθως δεν τα πάνε καλά με το διάβασμα. Εξ ου και η «κάθε άλλο παρά εντυπωσιακή ζήτηση» των βιβλίων που σχετίζονται γενικότερα με τον αθλητισμό, σύμφωνα με την Μαρία Παπαγεωργίου από το βιβλιοπωλείο της «Εστίας». Παρ' όλα αυτά, παραμονές του Μουντιάλ οι εκδότες βάζουν τα δυνατά τους. Και το «Μεταίχμιο», που στο προηγούμενο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα είχε εγκαινιάσει τη θνησιγενή, όπως αποδείχτηκε, σειρά «Σπορ κουλτούρα», πλάι στο «Αρχίζει το ματς» επαναφέρει στις προθήκες το «Ποδόσφαιρο - Μια θρησκεία σε αναζήτηση θεού» του Μονταλμπάν: μια συλλογή άρθρων του διάσημου ισπανού συγγραφέα και ορκισμένου οπαδού της Μπαρτσελόνα (1939-2003), όπου αναλύεται η μετάλλαξη των γηπέδων σε... καθεδρικούς ναούς και το οικονομικό αλισβερίσι που γίνεται σε διεθνές επίπεδο γύρω από το άθλημα και τους θεοποιημένους από τα ΜΜΕ πρωταγωνιστές του.

Η βεντάλια των επιλογών που δίνουν οι εκδόσεις «Τόπος» είναι μεγαλύτερη. Ο κατάλογός τους μόλις ενισχύθηκε με το «Euro 2004 -Η αληθινή ιστορία όπως την έζησα» του Βασίλη Γκαγκάτση, προέδρου της Ελληνικής Ποδοσφαιρικής Ομοσπονδίας μεταξύ 2001 και 2008, με όλα όσα θα ήθελε να μάθει κανείς για την απίστευτη σχεδόν επιτυχία της Εθνικής, όπως και με τις αναμνήσεις του αθλητικού συντάκτη Γιώργου Αρκουλή «Τριάντα χρόνια επαγγελματικό ποδόσφαιρο». Κι ακόμα, με το «Τελευταίο παιχνίδι» του βραβευμένου βρετανού δημοσιογράφου Τζέισον Κόουλι, ένα χρονικό που διαβάζεται σαν μυθιστόρημα, βασισμένο στον αγώνα Λίβερπουλ-Αρσενάλ στις 26 Μαΐου του 1989: ένα συναρπαστικό παιχνίδι που σφράγισε το τέλος μιας δραματικής και πολιτικά φορτισμένης περιόδου του αγγλικού πρωταθλήματος, τότε που τα ετοιμόρροπα γήπεδα πλημμύριζαν από χούλιγκαν τυφλωμένους από το μίσος και το ρατσισμό.

Ενας χορογράφος στο γήπεδο

Οι παραπάνω τίτλοι ήρθαν να προστεθούν δίπλα στο μυθιστόρημα του Ντέιβιντ Πις «Καταραμένη ομάδα», που μεταφέρθηκε πρόσφατα και στον κινηματογράφο, με ήρωα τον εκκεντρικό, αυταρχικό, αυτοκαταστροφικό και λατρεμένο από τα media προπονητή Μπράιαν Κλαφ, καθώς και στο βιβλίο του Χρήστου Σωτηρακόπουλου «Παιχνίδι χωρίς όρια», όπου καταγράφονται ιστορικές ποδοσφαιρικές στιγμές, αποκαλυπτικές των θρησκευτικών, ιδεολογικών, ταξικών και οικονομικών διενέξεων που συνόδευσαν το άθλημα τους τελευταίους αιώνες, αρχής γενομένης από την κόντρα των καθολικών οπαδών της Σέλτικ και των προτεσταντών της Ρέιντζερς στη Γλασκώβη το 1888.

Ιδού και μια λεπτομέρεια από το βιβλίο του Σωτηρακόπουλου, αφιερωμένη εξαιρετικά στους φίλους του χορού: η Ντιναμό Κιέβου, στα χρόνια που προπονητής της ήταν ο Βαλερί Λομπανόφκσι, ήταν η πρώτη ομάδα που προσέλαβε χορογράφο των Μπολσόι για να συντονίζει το τρόπο που οι παίκτες θ' απλώνονταν στο γήπεδο. «Με το που έφτανε η μπάλα στα πόδια των χαφ, όλη η εντεκάδα έκανε κινήσεις που ήταν δουλεμένες στην προπόνηση και κάνουν μόνο χορευτές!».

Ας σημειωθεί ότι σ' ένα λεύκωμα που κυοφορείται αυτές τις μέρες χάρη στη σύμπραξη των οίκων «Μπαρτζουλιάνος» και «Παρουσία», δεσπόζουσα θέση έχουν έργα του αρχιτέκτονα και εικαστικού Δήμου Φλέσσα, που έχουν ήδη εκτεθεί στο Μόναχο στο πλαίσιο του προηγούμενου Μουντιάλ. Και τώρα, στην «Εντεκάδα», όπως θα τιτλοφορείται η δίγλωσση αυτή έκδοση, πλαισιώνονται από διηγήματα και ιστορίες σχετικές με το ποδόσφαιρο, που μεταξύ άλλων υπογράφουν οι Αλέξανδρος Ασωνίτης, Γιώργος Σκαμπαρδώνης, Θανάσης Χειμωνάς, Ξενοφών Μπρουντζάκης, Μηνάς Βιντιάδης και Γιάννης Τριάντης, ενώ το προλογικό κείμενο ανήκει στο συγγραφέα και ακαδημαϊκό Θανάση Βαλτινό.

Ντέρμπι στις σελίδες

Ο «Καστανιώτης» από την πλευρά του προτείνει ένα ιδιότυπο ντέρμπι. Από τη μια «Το γαμώτο ενός Παναθηναϊκού», το νέο βιβλίο του Χριστόφορου Κάσδαγλη με τη μορφή αθλητικού αυτοβιογραφικού θρίλερ, κι από την άλλη τις «Θρυλικές ιστορίες» του Αλέξη Σταμάτη, εμπνευσμένες όλες τους από την πορεία του Ολυμπιακού. Σε ένθερμους υποστηρικτές της πειραϊκής ομάδας, όμως, οφείλεται και το συλλογικό έργο «Οπαδική βία και άλλες πτυχές βίας στον αθλητισμό» (εκδ. Νόβολι), η υλοποίηση του οποίου πυροδοτήθηκε από τα τραγικά γεγονότα στη λεωφόρο Λαυρίου πριν λίγα χρόνια από τις συγκρούσεις μεταξύ κόκκινων και πράσινων οπαδών. Ανάμεσα στους επιστήμονες που συμμετέχουν στον τόμο είναι οι Γιάννης Πανούσης, Βασίλης Καρδάσης, Σωτήρης Αθανασέλης και Γιώργος Κεντρωτής. Θυμίζουμε ότι από τις ίδιες εκδόσεις κυκλοφόρησε πέρσι το «Μπούκοβι, πώς ήρθε και γιατί έφυγε», ένα πορτρέτο του θρυλικού προπονητή του Ολυμπιακού, φιλοτεχνημένο από τον Θανάση Σκρουμπέλο.

Η «Ωκεανίδα», τέλος, πέρα από το γνωστό μπεστ-σέλερ του Κωνσταντίνου Καμάρα «Οιδίπους σέντερ μπακ», προτείνει για φέτος το χιουμοριστικό αφήγημα του Ιωάννη Αγραφιώτη «Μόνη ξανά δεν θα σ' αφήσω». Στην πρώτη συγγραφική του απόπειρα, ο 28χρονος απόφοιτος της Ιατρικής και ένθερμος ΑΕΚτζής, παραθέτει ουσιαστικά το κρυφό του ημερολόγιο από τα πρώτα σχολικά του χρόνια κιόλας. Και καθώς φωτίζει κάθε πλευρά της οπαδικής τρέλας, επιχειρεί να διατρέξει με κριτική ματιά τα αθλητικά -και όχι μόνο- δρώμενα της ταραχώδους τελευταίας εικοσαετίας. *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Λογοτεχνία
Σχετικά θέματα: Βιβλίο
Η πολιτική κάνει ντρίμπλες
Χέμινγουεϊ: Μαρτυρία απ' τη Θράκη
Μεγαλώνοντας στην Κύπρο
Για το ίδιο θέμα
Σουτ με πουέντ
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Χορός
Σουτ με πουέντ
Μουσική
Ολες οι μουσικές του κόσμου
Μουσική στην Πειραιώς
Συνέντευξη: Specials
«Να πληρώσει το ΔΝΤ»
Εθνική Λυρική Σκηνή
«Νόρμα» στα χαρακώματα
Παράσταση
Η καριέρα του Τζάκσον σε ένα σόου
Ενας Τσάπλιν ναυαγός
Συνέντευξη: Gotan Project
«Ο πολιτισμός παίρνει τη ρεβάνς»
Κινηματογράφος
Τα παιδιά της κρίσης
Συνέντευξη: Δημήτρης Εϊπίδης
«Ούτε στα Εμιράτα τέτοια σπατάλη»
Προσφορά "Κ.Ε."
Ενα μεροκάματο επίκαιρο όσο ποτέ
Εικαστικά
Σαν τον μετανάστη
Αρχιτεκτονική
Τα νέα χρώματα της Αφρικής
Αρχαιολογία
Το ναυάγιο της αρχαίας οικονομίας
Βιβλίο
Η λογοτεχνία στη σέντρα
Η πολιτική κάνει ντρίμπλες
Χέμινγουεϊ: Μαρτυρία απ' τη Θράκη
Μεγαλώνοντας στην Κύπρο