Έντυπη Έκδοση

Το προπύργιο της γλώσσας

Η πορεία της Ρουμανίας από το φασισμό στον κομμουνισμό: μια κοινωνία στην οποία το μόνο το οποίο μπορεί να επιβιώσει ως ηθική αξία είναι η γλώσσα. Ν. Μάνεα, «Η επιστροφή του χούλιγκαν».

Γεννημένος το 1936 στη Βόρεια Ρουμανία, ο Νόρμαν Μάνεα βρέθηκε σε ηλικία πέντε ετών, λόγω της εβραϊκής καταγωγής της οικογένειάς του, σε στρατόπεδο συγκέντρωσης στην Τρανσνίστρια. Επιστρέφοντας από το στρατόπεδο, σπούδασε πολιτικός μηχανικός στο Βουκουρέστι και άρχισε να δημοσιεύει κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1960 τα πρώτα του μυθιστορήματα. Ο εσωστρεφής χαρακτήρας του και η έλλειψη ενθουσιασμού για τα κομμουνιστικά ιδεώδη, τα οποία γρήγορα παραμερίστηκαν από την κομματική γραφειοκρατία και την κρατική τρομοκρατία, τον οδήγησαν το 1986 στις ΗΠΑ, όπου παραμένει μέχρι και σήμερα, διδάσκοντας λογοτεχνία στο διάσημο κολέγιο Μπαρτ.

Το έργο του Μάνεα «Η επιστροφή του χούλιγκαν», που κυκλοφόρησε πρόσφατα στα ελληνικά, σε μετάφραση Ελευθερίας Πρέντα-Ζήκου (εκδόσεις Καστανιώτη), είναι η εξιστόρηση μιας ακατάπαυστης εξορίας.

Εξόριστος από τη φασιστική Ρουμανία του Αντονέσκου και έγκλειστος στην κομμουνιστική Ρουμανία του Τσαουσέσκου, ο Μάνεα θα ζήσει και την εξορία του στην Αμερική ως μια τεράστια αποξένωση, από την οποία το μόνο που θα νιώσει ότι μπορεί να τον προφυλάξει είναι η ταυτότητά του ως ρουμάνου συγγραφέα. Γι' αυτό και θα συνεχίσει να γράφει στα ρουμανικά, προσπαθώντας να καταλάβει την οριστικά απόμακρη Ρουμανία (ιδίως όταν φτάνει στο Βουκουρέστι την άνοιξη του 1997) μόνο μέσα από τον γλωσσικό του σύνδεσμο μαζί της.

Η γλώσσα αποτελεί για τον Μάνεα ένα πολιτικό και ηθικό καταφύγιο, έναν οργανισμό διατρανωμένης δυσφορίας, στον οποίο ενσωματώνεται το σύνολο της ατομικής και της κοινωνικής εμπειρίας: οι εξαθλιωμένες παράγκες του στρατοπέδου στην Τρανσνίστρια, ο φιλήσυχος πατέρας, που πέφτει μεταπολεμικά άνευ λόγου και αιτίας στη δυσμένεια του καθεστώτος, η τυφλή μητέρα, που καταπιέζει έως εσχάτων τον μονήρη γιο της, η καχυποψία η οποία περιβάλλει όλο και πιο επικίνδυνα τον νεαρό συγγραφέα στη Ρουμανία του σοσιαλιστικού θριάμβου, η υποταγή δικαίων και αδίκων στη θέληση μιας εξουσίας με απεριόριστα μέσα ελέγχου, το πακέτο ευτυχίας το οποίο υπόσχεται με χαμόγελο κατάλευκης οδοντοστοιχίας η Αμερική, ο θρησκευτικός φανατισμός των Εβραίων και η λατρεία της μετακομμουνιστικής Ρουμανίας για οτιδήποτε ακροδεξιό και αντικομμουνιστικό.

Η αφήγηση του Μάνεα είναι από σκοπού παλίλλογη: το τραύμα πρέπει να ξυστεί ξανά και ξανά μέχρι να φύγει από την επιφάνειά του κάθε χαλασμένος ιστός και να αρχίσει να επουλώνεται. Η «Επιστροφή του χούλιγκαν» δείχνει, βέβαια, πως όσο γενναίος κι αν είναι ο καθαρισμός, η επούλωση μπορεί να μην έρθει ποτέ, με το τραύμα να χάσκει επ' άπειρον στο κενό. Εδώ, όμως, στην πλήρη συναίσθηση αδυναμίας εξόδου και ολοκλήρωσης, κερδίζει ο συγγραφέας το μεγάλο λογοτεχνικό του στοίχημα, δικαιώνοντας επάξια το όνομά του.

Λυρικός ίλιγγος

Η Ανθή Μαρωνίτη εμφανίστηκε στην ποίηση το 1997 με εξασφαλισμένη την εκφραστική της ωριμότητα.

Διαβάζοντας την έκτη κατά σειρά ποιητική της συλλογή, που κυκλοφορεί με τίτλο «Κάπως έτσι» από τις εκδόσεις «Κέδρος», παρατηρώ πόσο σταθερή έχει παραμείνει όχι μόνο η θεματική της γραμμή, αλλά και η ψυχική και γλωσσική ευαισθησία της.

Ο κόσμος της Μαρωνίτη είναι χωρισμένος στα δύο: από τη μια η πλησμονή της ζωής, η έκρηξη των ήχων και των χρωμάτων σ' ένα τοπίο όπου τα πάντα μοιάζουν να επικοινωνούν σωματικά μεταξύ τους, κι από την άλλη η αιφνιδιαστική καταβύθιση στο χάος και στην άβυσσο σ' έναν χώρο γεμάτο με μαύρες τρύπες έτοιμες να καταπιούν και τον πιο ανθεκτικό ή εγρήγορο οργανισμό: «Είναι παντού η θάλασσα / σύμπαν πολύφωνο / χρυσάφι άμμου / το μπλε που συλλαβίζει / ακίνητη καταστροφή / Είναι παντού εκείνη / πράσινη σαν χορτάρι / φωτιά που άρπαξε τη στέγη / ερημιά δίχως εξήγηση». Ενας εξαιρετικά ισορροπημένος λυρισμός, που κάποτε εναλλάσσει με ιλιγγιώδη ταχύτητα τους πόλους του, υποχρεώνοντας τον αναγνώστη να παρακολουθήσει εν θερμώ το παιχνίδι του, παρασυρμένος από ένα πλέγμα υποβλητικών εικόνων, αλλά και μαγεμένος από το απροσδόκητο της συναρμογής των ποιητικών φράσεων. Οταν η τέχνη της ποίησης αφήνεται ανεμπόδιστη στην ακμή της.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Στη στήλη
Τυπογραφείο
Άλλα θέματα στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός της έντυπης έκδοσης
Χορός
Σουτ με πουέντ
Μουσική
Ολες οι μουσικές του κόσμου
Μουσική στην Πειραιώς
Συνέντευξη: Specials
«Να πληρώσει το ΔΝΤ»
Εθνική Λυρική Σκηνή
«Νόρμα» στα χαρακώματα
Παράσταση
Η καριέρα του Τζάκσον σε ένα σόου
Ενας Τσάπλιν ναυαγός
Συνέντευξη: Gotan Project
«Ο πολιτισμός παίρνει τη ρεβάνς»
Κινηματογράφος
Τα παιδιά της κρίσης
Συνέντευξη: Δημήτρης Εϊπίδης
«Ούτε στα Εμιράτα τέτοια σπατάλη»
Προσφορά "Κ.Ε."
Ενα μεροκάματο επίκαιρο όσο ποτέ
Εικαστικά
Σαν τον μετανάστη
Αρχιτεκτονική
Τα νέα χρώματα της Αφρικής
Αρχαιολογία
Το ναυάγιο της αρχαίας οικονομίας
Βιβλίο
Η λογοτεχνία στη σέντρα
Η πολιτική κάνει ντρίμπλες
Χέμινγουεϊ: Μαρτυρία απ' τη Θράκη
Μεγαλώνοντας στην Κύπρο