Έντυπη Έκδοση

Οταν έρχονται οι ξαφνικές εξάψεις ή κρυάδες

Οι χρόνοι του σώματος

Antonella Moscati

Μια αιωνιότητα, ή σχεδόν

μτφρ.: Παναγιώτης Τσιαμούρας

εκδ. Αγρα, σ. 74, ευρώ 9,50

Ο παλαιότερος μυθιστορηματικός τίτλος του Ντον Ντελίλο εκφράζει επακριβώς την επίπονη πλην ψύχραιμη λογοτεχνική καταγραφή που επιχειρεί η Ιταλίδα συγγραφέας (Νάπολη, 1955): εκείνη της προδιαγεγραμμένης πορείας του σώματος στην αναπότρεπτη γραμμική διαδρομή του χρόνου. Εντεκα σύντομα κεφάλαια τριτοπρόσωπης γραφής μάς καθιστούν κοινωνούς των σκέψεων μιας γυναίκας, που αρχικά παρατηρεί την προοδευτική παύση των ανδρικών βλεμμάτων ή την εστίασή τους σε νέα σημεία: σε ρυτίδες και ζάρες, στις γκρίζες τρίχες και την πλαδαρή σάρκα. Οι άλλοτε ανεπιθύμητες εκδηλώσεις ξεδιάντροπης επιθυμίας τώρα της λείπουν. Ο οργανισμός, που αγωνιζόταν να φτάσει στα σαράντα με ελάχιστες αλλαγές, αμέσως μετά κατέρρευσε, ενεργώντας πλέον αυτόνομα και για δικό του λογαριασμό. Αν η απόλαυση που βιώνει κάθε γυναικείο σώμα χαρακτηρίζεται από μια σχετική αιωνιότητα, ίσως γι' αυτό προσαρμόζεται τόσο δυσάρεστα στο πέρασμα του χρόνου, στην αδυσώπητη γραμμικότητά του οποίου βρίσκεται απροετοίμαστο.

Οι σκέψεις του θανάτου και ο φόβος των ιατρικών εξετάσεων κυριαρχούν στη νέα αυτή ζωή. Τα νοσοκομεία και τα ακτινολογικά εργαστήρια γίνονται χώροι ετυμηγοριών. Η γυναίκα αισθάνεται πως οι γιατροί κάθε φορά παίρνουν μαζί τους ένα κομμάτι της, πως η κύρια λειτουργία των οργάνων της είναι η παροχή της έδρας και του ονόματος μιας ασθένειας. Κάθε φορά που αισθάνεται ανία, ευφορία ή κάποιον άλλο φόβο, ανακαλύπτει ένα καινούργιο οίδημα, μια αρτιγέννητη κηλίδα στο δέρμα, έναν περίεργο πόνο. Σημάδια που «κόντρα στον ουρανό ή στη λευκή σελίδα γίνονταν πιο ορατά». Φυσικά και το σώμα του άνδρα με τον οποίο ζει έχει αρχίσει να γερνά, όμως είναι πεπεισμένη ότι στη γυναίκα η γονιμότητα ή η στειρότητα αποτυπώνονται με πολύ ευκρινή τρόπο. Πώς και γιατί να συνεχίσει να ζει, τώρα που το κορμί της έχει απολέσει την ιδιότητα της ευφορίας; Η απουσία παιδιών μεταφράζεται σε παραίτηση από «εκείνο τον μικρό παράδεισο της ζωής που προχωρά μόνος του, που συνεχίζει να πορεύεται δίχως να πρέπει απαραιτήτως να τον τροφοδοτείς με καινούργια ενέργεια»· σε απώλεια της γαλήνης που νιώθεις συνειδητοποιώντας ότι ξεμπέρδεψες με το νόημα της ζωής, ότι απελευθερώθηκες από την ανάγκη αναζήτησης κινήτρων.

Μήπως όμως οι ξαφνικές εξάψεις ή κρυάδες, οι σκούρες κηλίδες, οι ερυθριάσεις, τα οζίδια και τα εξογκώματα αποτελούν απλώς το ιδιαίτερο γνώρισμα των γηρατειών;

Αραγε το γεγονός ότι το κορμί της μετατρέπει τα ελαττώματά του σε συνήθειες, αποτελεί ακριβώς την ένδειξη του ερχομού τους, όπως και η μετάβαση προς μια διαρκή κατάσταση απρόσωπης μονοτονίας; «Η ζωή ξεκινούσε και τέλειωνε στην ομοιομορφία, με την απουσία οποιουδήποτε προσδιοριστικού σημείου, ενώ η ιδιοτυπία, η μοναδικότητα, δεν είναι παρά το οικοδόμημα που κατασκευάζει ο καθένας από εμάς, προκειμένου να απομακρυνθεί από τη ζωή καθαυτή, ευελπιστώντας ότι με τον τρόπο αυτόν θα μπορέσει να αποφύγει και το πεπρωμένο» (σ. 41). Ακόμη και οι ερωτικές συνευρέσεις γίνονται όλο και πιο διαστροφικές και ταυτόχρονα συνεσταλμένες: αντιβαίνοντας στις προτιμήσεις της νιότης, η ποικιλία και το αφύσικο αντισταθμίζουν την έλλειψη οιστρογόνων πολύ καλύτερα από την αγάπη και την ανάμνηση.

Θα έλεγε κανείς πως η ουσία του λόγου τής Μοσκάτι διαφοροποιείται από τη σκωπτική μοιρολατρία ή την απεγνωσμένη μάχη των ηρώων του Φίλιπ Ροθ ή την ψυχρή, ρεαλιστική σκληρότητα της Κρίστα Βολφ, για να αναφέρουμε δύο σημαντικούς σύγχρονους συγγραφείς που καταπιάστηκαν επανειλημμένως με το θέμα της ασθένειας, των γηρατειών και της φυσικής φθοράς εν γένει. Μοιάζει περισσότερο φιλοσοφημένη (η συγγραφέας έχει γράψει φιλοσοφικά δοκίμια), εμποτισμένη παράλληλα με μια τρυφερή διάθεση υποδοχής και αποδοχής, απογυμνωμένη από οποιαδήποτε άλλη πλοκή ή συμφραζόμενα.

Τελικά, οι χρόνοι του σώματος δεν μπορεί παρά να ακολουθούν το σώμα του χρόνου, με το οποίο η γυναίκα συναντιέται στο μουσείο των Συρακουσών. Παρατηρώντας τις γκρίζες τερακότες του μακρινού προχριστιανικού παρελθόντος, ίδια και απαράλλαχτα για χιλιετίες δημιουργήματα μιας οιονεί αιωνιότητας, που άφηνε άθικτη την ανθρώπινη ουσία, να δίνουν τη θέση τους στην ταραγμένη κίνηση της ελληνικής τέχνης, συνειδητοποιεί πως από την εποχή εκείνη η ζωή του υπόλοιπου κόσμου, ή τουλάχιστον εκείνου του τμήματος που έλαχε να γεννηθεί, έγινε «ένας ολοένα ταχύτερος αγώνας δρόμου εναντίον του χρόνου, που με τη σειρά και αυτός τρέχει με ολοένα ταχύτερους ρυθμούς». Πρέπει, λοιπόν, όλοι να υποταχθούμε στο σκάνδαλο στο οποίο έχει μετατρέψει τα γηρατειά ο δυτικός κόσμος, επινοώντας ανθρώπινα μεταλλάγματα - καρικατούρες της νιότης τους; Μονάχα στις χώρες του Τρίτου Κόσμου «οι γέροι μπορούσαν να είναι ακόμα όμορφοι, με μια ομορφιά ιδιαίτερη και διαφορετική από εκείνη των νέων»; *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου
Σχετικά θέματα: Κριτική βιβλίου
Οι παγίδες της απόκρυψης
Ευριπίδης και διαστροφή
Η θεοποίηση της αλήθειας
Σελίδες βουτηγμένες στην άμμο και τη φαντασία
Πρόταση για κάτι νέο στην εξωτερική πολιτική
Άλλα θέματα στην κατηγορία Βιβλίο της έντυπης έκδοσης
Κριτική βιβλίου
Οι παγίδες της απόκρυψης
Οι χρόνοι του σώματος
Ευριπίδης και διαστροφή
Η θεοποίηση της αλήθειας
Σελίδες βουτηγμένες στην άμμο και τη φαντασία
Πρόταση για κάτι νέο στην εξωτερική πολιτική
Λογοτεχνία
Ποιοι είναι αυτοί;
Η ζωή και το έργο
Σημειώματα εν εξελίξει 3.
Η κόμισσα του Αμάλφι
Η φιλοσοφία της θρησκείας στους Χέγκελ και Μαρξ
Ο φωτογράφος του κόσμου
Καθηγητής Παπαδιαμάντης
Ο κατάσκοπος που γύρισε από το κρύο
Συνέντευξη:Μορίς Ατιά-Τζελίλ Οκέρ
Δύο συγγραφείς μιλούν για το έργο τους και για το αστυνομικό είδος
Από τις 4:00 στις 6:00
Σαμψών και Δαλιδά, μια επίκαιρη ιστορία
Ενας μυστικός μουσικός ήρωας